Мамаризаев Азизбек Адхамалиевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Простата бези хавфсиз гиперплазияси ва рак касаллиги ташхисини эрта босқичларда аниқланишини такомиллаштириш ва прогноз қилишнинг замонавий усулларини ишлаб чиқиш», 14.00.16 – Нормал ва патологик физиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.PhD/Tib4156.
Илмий раҳбар: Азимова Севара Баходировна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03.
Расмий оппонентлар: Сайфуллаева Саида Акрамжоновна, тиббиёт фанлари доктори, катта илмий ходим; Яриев Алишер Алижонович, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: С.Д.Асфендияров номидаги Қозоғистон миллий тиббиёт университети (Қозоғистон).
II. Тадқиқотнинг мақсади: SRD5A2, TP53, ESR1 ва CYP17A1 регулятор генларининг простата бези хавфсиз гиперплазияси ҳамда простата бези раки ривожланиш механизмидаги ўрнини баҳолашни такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор эркаклар популяциясида простата бези саратонига ирсий мойилликни эрта босқичларда аниқлаш мақсадида SRD5A2, TP53, ESR1 ва CYP17A1 ген-регуляторларининг полиморф вариантлари бўйича генотип ва аллеллар частотаси комплекс молекуляр-генетик тавсифланиб, уларнинг простата бези раки ривожланиш хавфи билан боғлиқлиги орқали патологиянинг молекуляр механизмларидаги ўрни исботланган;
ассоциатив таҳлиллар асосида CYP17A1 генидаги мутант G аллели ва G/G генотипи, ҳамда TP53 гени Pro/Arg полиморфизмининг Arg аллели простата бези раки ривожланиш хавфининг ишончли даражада ошиши билан боғлиқлик эканлиги аниқланиб, улар онкологик трансформациянинг эрта маркерлари сифатида қўлланилиши мумкинлиги исботланган;
хавфсиз простата бези гиперплазиясида TP53 генидаги Pro/Pro ва CYP17A1 генидаги A/A қулай генотипларининг мавжудлиги хавли ўсмалар ривожланиш эҳтимолини камайтириши билан боғлиқ протектив аҳамиятга эга эканлиги, SRD5A2 генидаги ноқулай генотипик вариантлар ва ESR1 генидаги A/G гетерозигота генотипи эса хавфсиз пролифератив жараёнларнинг хавфли жараёнга ўтишига кўмаклашиши исботланган;
простата бези хавфсиз гиперплазияси, простата бези раки билан хасталанган беморлар ва назорат гуруҳида полиморфизмлар аллел ва генотиплари тақсимотининг қиёсий таҳлили асосида юқори онкологик хавфга эга молекуляр-генетик профиллар ажратилиб, SRD5A2, TP53, ESR1 ва CYP17A1 полиморф маркерларини мажмуавий баҳолаш клиник симптомлар пайдо бўлишидан олдин простата бези ракини эрта ташхислаш воситаси сифатида қўллаш имконияти илмий жиҳатдан асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Простата бези хавфсиз гиперплазияси ва рак касаллиги ташхисини эрта босқичларда аниқланишини такомиллаштириш ва прогноз қилишнинг замонавий усулларини ишлаб чиқиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор эркаклар популяциясида простата бези саратонига ирсий мойилликни эрта босқичларда аниқлаш мақсадида SRD5A2, TP53, ESR1 ва CYP17A1 ген-регуляторларининг полиморф вариантлари бўйича генотип ва аллеллар частотаси комплекс молекуляр-генетик тавсифланиб, уларнинг простата бези раки ривожланиш хавфи билан боғлиқлиги орқали патологиянинг молекуляр механизмларидаги ўрни исботланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 25 февралда 6i-12/u-сон билан тасдиқланган «Совершенствование ранной диагностики и разработка современных способов прогнозирования добракачественной гиперплазии и рака предстательной железы» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Наманган вилояти кўп таромоқли тиббиёт маркази бўйича 11.04.2025 йилдаги 82/F-сон, Республика ихтисослаштирилган урология илмий-амалий тиббиёт марказининг Фарғона филиали бўйича 02.04.2025 йилдаги 61-сон, Андижон давлат тиббиёт институтининг Ю.Отабеков номидаги шифохонаси бўйича 11.04.2025 йилдаги 53i/ch-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 октябрдаги 30/45-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эркаклар популяциясида илк бор простата бези саратонига ирсий мойилликни эрта босқичларда аниқлашга қаратилган ҳолда SRD5A2, TP53, ESR1 ва CYP17A1 ген-регуляторларининг полиморф вариантлари бўйича генотип ва аллеллар частотасининг комплекс молекуляр-генетик тавсифи, полиморфизмларнинг простата бези раки ривожланиш хавфи билан боғлиқ ассоциациялари таҳлили патологиянинг молекуляр механизмлари ўрни хасталикнинг асоратларни олдини олиш, шикоятлар сонини камайтириш, қоннинг клиник-биокимёвий кўрсаткичларини, саломатлигини ва хаёт сифатини яхшилаш, умр кўриш давомийлилиги ошириш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стафионар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 446000 сўм маблағлар ишлаб чиқилган комплекс молекуляр-генетик тавсифидан фойдаланиш орқали шифохонада даволаниш кунларини қисқартириш натижасида иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: ассоциатив таҳлиллар асосида CYP17A1 генидаги мутант G аллели ва G/G генотипи, ҳамда TP53 гени Pro/Arg полиморфизмининг Arg аллели простата бези раки ривожланиш хавфининг ишончли даражада ошиши билан боғлиқлик эканлиги аниқланиб, улар онкологик трансформациянинг эрта маркерлари сифатида  қўлланилиши мумкинлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 25 февралда 6i-12/u-сон билан тасдиқланган «Совершенствование ранной диагностики и разработка современных способов прогнозирования добракачественной гиперплазии и рака предстательной железы» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Наманган вилояти кўп таромоқли тиббиёт маркази бўйича 11.04.2025 йилдаги 82/F-сон, Республика ихтисослаштирилган урология илмий-амалий тиббиёт марказининг Фарғона филиали бўйича 02.04.2025 йилдаги 61-сон, Андижон давлат тиббиёт институтининг Ю.Отабеков номидаги шифохонаси бўйича 11.04.2025 йилдаги 53i/ch-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 октябрдаги 30/45-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ассоциатив таҳлиллар асосида CYP17A1 генидаги мутант G аллели ва G/G генотипи, TP53 гени Pro/Arg полиморфизмининг Arg аллели простата бези раки ривожланиш хавфининг ишончли даражада ошиши билан боғлиқлиги, онкологик трансформациянинг эрта маркерлари сифатида  баҳолаш тартиби касалликнинг хавфи ва шикоятлар сонини камайтириш  ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стафионар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 125000 сўм маблағлар ишлаб чиқилган тартибдан фойдаланиш орқали касалликнинг кеч аниқланадиган босқичларини эрта ташхислаш натижасида иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: хавфсиз простата бези гиперплазиясида TP53 генидаги Pro/Pro ва CYP17A1 генидаги A/A қулай генотипларининг мавжудлиги хавли ўсмалар ривожланиш эҳтимолини камайтириши билан боғлиқ протектив аҳамиятга эга эканлиги, SRD5A2 генидаги ноқулай генотипик вариантлар ва ESR1 генидаги A/G гетерозигота генотипи эса хавфсиз пролифератив жараёнларнинг хавфли жараёнга ўтишига кўмаклашиши исботланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 25 февралда 6i-12/u-сон билан тасдиқланган «Совершенствование ранной диагностики и разработка современных способов прогнозирования добракачественной гиперплазии и рака предстательной железы» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Наманган вилояти кўп таромоқли тиббиёт маркази бўйича 11.04.2025 йилдаги 82/F-сон, Республика ихтисослаштирилган урология илмий-амалий тиббиёт марказининг Фарғона филиали бўйича 02.04.2025 йилдаги 61-сон, Андижон давлат тиббиёт институтининг Ю.Отабеков номидаги шифохонаси бўйича 11.04.2025 йилдаги 53i/ch-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 октябрдаги 30/45-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: простата бези гиперплазиясида TP53 генидаги Pro/Pro ҳамда CYP17A1 генидаги A/A каби қулай генотиплар мавжудлиги хавли ўсмалар ривожланиш эҳтимолининг пасайиши билан ассоциацияланиши касалликнинг эрта босқичларида протектив аҳамиятга эгалиги, SRD5A2 генидаги ноқулай генотипик вариантлар ҳамда ESR1 генидаги A/G гетерозигот генотипи хавфсиз пролифератив ўзгаришларнинг хавфли жараёнга ўтишига кўмаклашиши онкологик башоратлаш учун муҳим аҳамият касб этиши асоратлар сонини камайтириш ва ҳаёт сифатини яхшилаш, ходимларининг умумий саломатлигини яхшилаш, касбий омиллар билан боғлиқ касалликларни эрта ташхислаш ва олдини олиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стафионар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 446000 сўм маблағлар простата бези гиперплазиясида TP53 генидаги Pro/Pro ҳамда CYP17A1 генидаги A/A каби қулай генотиплар мавжудлиги хавфли ўсмалар ривожланиш эҳтимолининг пасайиши орқали шошилинч жарроҳлик амалиётлари сонини камайтириш натижасида иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: простата бези хавфсиз гиперплазияси, простата бези раки билан хасталанган беморлар ва назорат гуруҳида полиморфизмлар аллел ва генотиплари тақсимотининг қиёсий таҳлили асосида юқори онкологик хавфга эга молекуляр-генетик профиллар ажратилиб, SRD5A2, TP53, ESR1 ва CYP17A1 полиморф маркерларини мажмуавий баҳолаш клиник симптомлар пайдо бўлишидан олдин простата бези ракини эрта ташхислаш воситаси сифатида қўллаш имконияти илмий жиҳатдан асосланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 25 февралда 6i-12/u-сон билан тасдиқланган «Совершенствование ранной диагностики и разработка современных способов прогнозирования добракачественной гиперплазии и рака предстательной железы» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Наманган вилояти кўп таромоқли тиббиёт маркази бўйича 11.04.2025 йилдаги 82/F-сон, Республика ихтисослаштирилган урология илмий-амалий тиббиёт марказининг Фарғона филиали бўйича 02.04.2025 йилдаги 61-сон, Андижон давлат тиббиёт институтининг Ю.Отабеков номидаги шифохонаси бўйича 11.04.2025 йилдаги 53i/ch-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 октябрдаги 30/45-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: простата бези хавфсиз гиперплазияси, простата бези раки билан хасталанган беморлар ва назорат гуруҳида ўрганилган полиморфизмларнинг аллеллари ҳамда генотиплари тақсимотининг қиёсий таҳлили, юқори онкологик хавфга эга молекуляр-генетик профиллар ажратиш, илк бор SRD5A2, TP53, ESR1 ва CYP17A1 полиморф маркерларини мажмуавий баҳолаш клиник жиҳатдан ифодаланган симптомлар пайдо бўлишидан олдин простата бези ракини эрта ташхислаш воситаси сифатида қўллаш орқали касалликни эрта ташхислаш ва олдини олиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стафионар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 176000 сўм маблағлар соғлиқни сақлаш ресурсларидан оқилона фойдаланиш, кечки босқичлардаги қиммат даволаш харажатларини қисқартириш ва асоссиз госпитализациялар сонини камайтириш натижасида иқтисод қилинади.

Yangiliklarga obuna bo‘lish