Калилаев Аяпберген Жанабаевичнинг
фалсафа фан доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Физика фанини ўқитишда ахборот коммуникация технологияларидан фойдаланиш методикаси” (7-синфлар мисолида), 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (физика)
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.PhD/Ped7333.
Илмий раҳбар: Утебаев Тажибай Тилеумуратович - педагогика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институти Қорақалпоғистон филиали
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Нукус давлат педагогика институти ҳузуридаги илмий даражалар берувчи DSc.01/2025.27.12.Ped.09.01 рақамли илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Ибрахимов Санжар Уринбоевич - педагогика фанлари доктори, профессор, Атаубаева Ақкумис Берисбаевна - физика-математика фанлари доктори, доцент
Етакчи ташкилот: Қоқан давлат университети.
II.Тадқиқотнинг мақсади умумий ўрта таълим мактабларининг 7-синф ўқувчиларига физика фанини ўқитишда ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланиш методикасини такомиллаштириш ҳамда таълим жараёнининг самарадорлигини оширишга хизмат қиладиган таклиф ва тавсияларни ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
умумий ўрта таълим мактабларида ўқувчи фаолиятини фаоллаштириш, билим олиш жараёнини индивидуаллаштириш ва виртуал тажрибалар орқали мазмунни чуқур ўзлаштиришга қаратилган интегратив ёндашув асослаб берилиб, физика фанини ўқитиш жараёнига ахборот коммуникация технологияларини жорий этишнинг илмий-методик модели ишлаб чиқилган;
физика дарсларида электрон ўқув қўлланма, виртуал лабораториялар ва симуляцион муҳитларнинг дидактик имкониятлари илмий асосда таснифланиб, уларнинг 7-синф мавзуларига мослаштирилган электрон ўқув қўлланма ва ахборот коммуникация технология воситалари орқали ўқувчиларнинг назарий билим, амалий кўникма ва компетенсияларини ривожлантириш методикаси ишлаб чиқилган; 
ўқитувчи–дарслик–ўқувчи парадигмасидан ўқувчи (дарслик+компютер)–ўқитувчи парадигмасига ўтишнинг педагогик шарт-шароитлари аниқланиб, шу жараёнда ахборот-коммуникация технологияларининг роли асослаб берилган, шунингдек, янги парадигманинг самарадорлигини ошириш учун ўқув жараёнида ахборот коммуникация технологияларидан фойдаланиш механизмлари ва методик тавсиялар ишлаб чиқилган; 
тавсифланган методиканинг амалий самарадорлиги тажриба-синов ишлари орқали тасдиқланиб, математик-статистик таҳлил ахборот коммуникация технологиялари асосидаги ўқитишнинг ўқувчиларнинг ўзлаштириш даражасига, мотивациясига ва мустақил фикрлашига ижобий таъсири кўрсатилган ҳамда ушбу натижалар асосида физика таълимида ахборот коммуникация технологияларидан фойдаланиш самарадорлигини оширишга қаратилган илмий-методик тавсиялар ишлаб чиқилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Умумий ўрта таълим тизимида физика фанини ўқитишни такомиллаштириш бўйича илмий натижалари асосида:
умумий ўрта таълим тизимида физика фанини ўқитишни такомиллаштириш бўйича олиб борилган тадқиқотлар шуни кўрсатадики, мактабларда физика фанини ўқитиш сифатини ошириш, замонавий ўқитиш усулларини жорий этиш, иқтидорли ўқувчиларни аниқлаш, меҳнат бозорида рақобатбардош мутахассисларни тайёрлаш, шунингдек, илмий тадқиқот ва инновацияларни амалий натижаларга йўналтириш муҳим аҳамиятга эга. Тадқиқот доирасида ишлаб чиқилган илмий ишланмалар ва тавсиялар Нукус давлат педагогика институти илмий-тадқиқот ишлари режасидаги “ЁА5-ХТ-1-31884” рақамли — “Инновацион технологиялар шароитида физика ўқитувчисини методик тайёргарлигини шакллантириш усуллари” мавзусидаги амалий лойиҳада қўлланилган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳузуридаги Республика таълим марказининг 2025-йил 19-майдаги 01/11-5-326-сонли маълумотномаси). Натижада, шу орқали физика фанидан турли мавзуларда яратилган виртуал лабораторияларни амалиётга татбиқ этиш, таълим мазмуни ва сифатини оширишда ўқитувчиларга шарт-шароит яратиш имконияти таъминланган;
физика фанини ўқитишда ахборот-коммуникация технологияларидан, хусусан, компютер воситасида электрон ўқув қўлланмалар яратиш ва уларни таълим жараёнига татбиқ этиш жараёнида ўқув мазмунининг замонавий фан-техника ҳамда маданий тараққиёт ютуқларига мослаштирилиши муҳим аҳамият касб этади. Шу билан бирга, физика фанини ўқитишда турли мавзуларда яратилаётган электрон ўқув қўлланмаларидан самарали фойдаланиш методикасини такомиллаштиришга доир илмий хулоса ва тавсиялар асосида “Креатив педагогика” номли дарслик ишлаб чиқилди. Ушбу дарслик ўқитувчиларга таълим мазмуни ва сифати жиҳатидан самарадорликни ошириш, ўқувчиларга зарур билимларни етказиб бериш жараёнини қулай ташкил этиш учун зарур педагогик шароитларни яратади. (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 9-июлдаги 258-сон буйруғи асосида унга 913896-сонли гувоҳнома берилган). Натижада, ишнинг амалий натижалари таълим ва ишлаб чиқариш интеграциясини мустаҳкамлаш, ўқувчи ва талабаларнинг экспериментал кўникмаларини ривожлантиришга, шунингдек, таълим сифатини ошириш жараёнида ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланиш бўйича компетенсиялар ҳамда касбий малакаларини шакллантиришга хизмат қилган;
ўқувчи-дарслик-ўқитувчи анъанавий парадигмаси ўқувчи-(дарслик+компютер)-ўқитувчи моделига ўзгартирилганда, ўқитувчилар ўқитиш усуллари ва технологияларини тўғри танлашлари лозим. Бу ёндашув ўқувчиларга билимларни ўзлаштириш, турли манбалардан маълумот олиш, шахсий фикрларни шакллантириш ва илгари ўрганилган билимларни янги маълумотлар билан бойитиш имкониятини яратади. Шу мақсадда ишлаб чиқилган “Ярıмóткизгишлер физикасı бойıнша мáселелер шıǵарıw” номли ўқув қўлланма таълим жараёнида қўлланилган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳузуридаги Республика таълим марказининг 2025-йил 19-майдаги 01/11-5-326-сонли маълумотномаси, ИСБН 978-9910-8909-9-4). Натижада, ўқув мазмунини яратиш технологиясини такомиллаштириш, фан-таълим-ишлаб чиқариш интеграциясини таъминлаш, ўқувчи ва талабаларнинг экспериментал кўникмаларини ривожлантириш ҳамда таълим сифатини оширишда ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланиш компетенсияси ва касбий кўникмаларни шакллантириш имконияти яратилган.