Ирсалиева Мадинахон Анварбек қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Кадзуо Ишигуро асарларида аёл образининг типологияси”, 10.00.04 – Европа, Америка ва Австралия халқлари тили ва адабиёти ихтисослиги.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1.PhD/Fil4369
Илмий раҳбар: Мухаммедова Хулкар Элибоевна, филология фанлари доктори, доцент
Диссертация бажарилган муассаса номи: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.01.11.
Расмий оппонентлар: Икромхонова Феруза Икромовна, филология фанлари доктори, профессор, Рашидова Феруза Расуловна, филология фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Кадзуо Ишигуро асарларида тасвирланган аёл образлари типларининг ўзига хос жиҳатларини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ХВИИ−ХХИ асрлар инглиз насрида яратилган аёл типик образлари назарий манбалар асосида ўрганилиши натижасида, итоаткор аёл образидан ижтимоий фаол образигача ривожланиш кузатилиб, инглиз адабиётида аёл образининг эволюцияси илмий асосланган;
Кадзуо Ишигуро бадиий оламида мужассамлашган инглиз ва япон маданиятларининг манзараси, ғарбона мустақил ташаббус ва шарқона сабр-тоқатнинг уйғунлашуви бадиий ифодасини топганлиги илмий далилланган;
К.Ишигуро ижодига мансуб асарларда мезонлар асосида аниқланган уй бекаси, хизматкор аёл, тадбиркор аёл, жонкуяр она, фидойи инсон каби образ типлари ҳамда сунъий интеллект типажидан ҳосил бўлган аёл образи типологияси алоҳида назарий бирлик сифатида аниқланиб, ҳар бирининг адабий матндаги вазифаси очиб берилган;
“Клара анд тҳе Сун” асаридаги Клара образи - аёл қиёфасида гавдаланган сунъий интеллект типажи сифатида талқин этилиб, ушбу постгуманистик аёл образ орқали техноген давр муаммоларининг, яъни технологиянинг меҳр, ғамхўрлик каби инсоний қадриятлар билан алмаштирилишининг янги эстетик шакли намоён этилганлиги илмий асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ҳозирги жаҳон адабиётшунослигида кечаётган инновацион жараёнларни ўрганиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
ХХИ асрдаги жамиятнинг ижтимоий-ахлоқий муаммолари, замонавий технологияларнинг келажак авлодга таъсири ва уларнинг ривожланиши инглиз ёзувчиси Кадзуо Ишигуро ижодида ғоявий-ахлоқий моҳияти, муаллиф эстетик стратегияси, тафаккури, ижодий индивидуаллиги орқали намоён бўлганлиги асосланган бўлиб, диссертацияси ва материаллардан Қўқон давлат педагогика институтида 2020–2022-йилларда бажарилган С-ЭCАГД-18-CА-0067 (П020002335) рақамли “ФЙ-18 Энглиш Аccесс Миcросчоларшип програм” номли Америка Қўшма Штатлари таълим ва маданий ишлар бюроси билан ҳамкорликдаги халқаро лойиҳа доирасида фойдаланилган (Қўқон давлат педагогика институтининг 2024-йил 9-сентябрдаги 1056/04-сон маълумотномаси). Натижада ёзувчининг эстетик стратегияси, тафаккури, ижодий индивидуаллиги юзасидан чиқарилган хулосалар лойиҳанинг умумий маълумотларини бойитишда муҳим манба вазифасини бажарган;
инглиз ижодкори Кадзуо Ишигуро асарлари таҳлил қилинган; асарларда келтирилган образ типлари назарий ўрганилганлиги тавсифланган; асарларда тасвирланган аёл образлари ижтимоий меʻёрларга таянган ҳолда типларга ажратилганлиги асосланган; аёл образлари асар сюжети ва композициясини очиб беришда типологик метод асосида ёритиб берилганлиги исботланган, диссертация илмий ишидан олинган Европа аёл образи маданий контекстда таснифланган, маданий-эстетик томондан кўрсатиб, масалаларни таҳлил қилишга доир илмий натижа ва хулосаларидан 2022–2023-йилларда Ўзбекистон давлат хореография академиясида амалга оширилган “Ўзбек миллий рақс санʻатини тарғиб этишга бағишланган веб-сайт ва мултимедиа маҳсулотлари (электрон луғатлар) тўплами яратиш” мавзусидаги Ф3-2019081663 рақамли фундаментал лойиҳани бажаришда, хусусан, “Ўзбек миллий рақс санʻати ҳаракатлари номларининг қисқача ўзбекча-инглизча-немисча изоҳли луғати”ни яратишда фойдаланилган (Ўзбекистон давлат хореография академиясининг 2024-йил 24-сентябридаги 1/04-124- сонли маълумотномаси). Натижада аёл образлари асар сюжети ва композициясини очиб беришда типологик метод асосида ёритиб берилиши ва Европа аёл образининг маданий контекстда таснифланиши, маданий-эстетик томондан кўрсатиб берилиши жараёнида қўлланган терминлардан луғат сўзлиги учун фойдаланилган;
Кадзуо Ишигуро асарларида аёл образи типларини аниқлаш, образлар мезонларини ишлаб чиқиш масалалари, адиб асарларининг умумбашарий қиймати, бугунги ўқувчи учун муҳим бўлган жиҳатлари тадқиқ этилган бўлиб, илмий материалларидан “Ўзбекистон” телерадиоканалидаги “Таълим ва тараққиёт”, “Адабий жараён”, “Дугоналар” кўрсатувининг бир қатор сонларини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон” телерадиоканали 2023-йил 28-декабрдаги 04-36-1988-сон маълумотномаси). Мазкур тадқиқот натижаларининг эфирга узатилиши мамлакатимиз аҳолисини жаҳон адабиётининг улкан намояндаси Кадзуо Ишигуро асарлари билан чуқурроқ таништириш, уларда тараннум этилган умуминсоний туйғуларни тарғиб этишга хизмат қилган.