Турдиматова Мадинахон Равшанбек қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбек ва инглиз тилларида киноянинг коммуникатив-прагматик хусусиятлари” 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик ихтисослиги бўйича.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.4.PhD/Fil2992.
Илмий раҳбар: Хошимова Наргис Aбдуллаевна, филология фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Фил.10.05 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори, доцент Саримсоков Хуршид Aбдумаликович, иккинчи расмий оппонент сифатида филология фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент Аминжонов Авазжон Абдумажид ўғли.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат чет тиллари институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади ўзбек ва инглиз мулоқот жараёнида оғзаки ва бадиий адабиётдан келтирилган манбаларга асосланиб стилистик воситаларга қурилган киноявий жумлаларни таҳлил қилиш ҳамда киноянинг коммуникатив-прагматик хусусиятларини ёритишдан иборат. 
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
киноянинг метафора, метонимия, синекдоха, гипербола, литота, сарказм, сўз ўйини, оксиморон каби лексик услубий воситалар, шунингдек, такрор, эллипсис, риторик сўроқ каби синтактик услубий воситалар орқали бўрттириш, камситиш ҳамда сатирага асосланганлиги далилланган, уларнинг нисбати ўзбек ва инглиз тилларида аниқланган;    
ўзбек ва инглиз тилларида киноянинг прагмалингвистик тадқиқида сўзловчининг коммуникатив ниятининг ифодасида иллокутив мақсад баёни акс этган тагмаъно пропозиция семантик маъно тузилишида ифодаланиши ва потенсиал зиддиятни юмшатишга олиб келиши сўзлашув нутқ мисоллари орқали кўрсатилиб, инглиз тилида киноя кўпроқ ҳазиломуз оҳангда келиши “ Fantastic timing”, ўзбек тилида кинояда “Вақтини пойлаб турган экан-да” сарказм оҳанги мавжудлиги аниқланган;
киноянинг нутқдаги вазифадорлигига кўра сўзловчининг мавқесини ошириш, салбий муносабатни яширин кўрсатиш, сўзловчининг ниятини аниқлаш, вазиятни аниқлаштириш, тинчлантириш, шахслараро муносабатларни оптималлаштириш, ҳиссиётни ифода этиш, тўғри жавобдан қочиш, сўзловчилар ўртасида яқин муносабат ўрнатиш, тасвирлаш ва тавсифлаш коммуникатив-прагматик функсиялари ажратилиб, уларга асосан 21 та (кесатиқ, пичинг, гумон, масхаралаш, завқ, мақтов, шама, ишора, огоҳлантириш, дўқ-пўписа, ҳурмат, тегишиш, истеҳзо, койиш, сўкиш, ҳақорат, лаънатлаш, ҳайрат, таҳсин, таъна, арз) прагматик маъно уйғунлашуви асосланган;
кинояда салбийликни ўзида гавдалантирувчи койиш, сўкиш, ҳақорат ва қарғиш каби прагматик маъноларининг даражаланиш хусусиятлари намоён бўлиб, киноянинг қўлланишида инглиз халқи нутқида “Heaven and Earth, are the shades of Pemberley to be thus polluted” хушмуомалалик тамойилларига риоя қилиш ва коммуникатив низоларни олдини олиш кузатилса, ўзбек миллатида суҳбатдошнинг камситилиши ва кесатиқ оҳангининг устунлиги “Омадлисан-да!”, “Жуда ҳам эрта келдингиз!” каби контекстуал нутқда учраган мисоллар асосида далилланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек ва инглиз тилларида киноянинг коммуникатив-прагматик хусусиятлари тадқиқи асосида олинган натижалар қуйидаги ишларда жорийланган:
киноянинг метафора, метонимия, синекдоха, гипербола, литота, сарказм, сўз ўйини, оксиморон каби лексик-услубий воситалар ҳамда такрор, эллипсис, риторик савол каби синтактик услубий воситалар орқали бўрттириш, камситиш ҳамда сатирага асосланганлиги мисоллар орқали далилланганлиги, уларнинг нисбати ўзбек ва инглиз тилларида аниқланганлиги ҳақидаги илмий қарашлардан 2022-2023-йилларга мўлжалланган “Ўзбек миллий қўшиқ санъатини тарғиб этишга бағишланган веб (электрон луғатлар) тўплами яратиш” мавзусидаги Ф3-2019081663 рақамли фундаментал лойиҳани бажаришда, хусусан, “Ўзбек фолклор санъати терминларининг қисқача ўзбекча-инглизча-немисча луғати”ни яратишда фойдаланилган (Ўзбекистон давлат хореография академиясининг 2024-йил 5-декабрдаги 1/04-145 сон маълумотномаси). Натижада ушбу фундаментал лойиҳанинг илмий савияси назарий-бадиий жиҳатдан такомиллашган;
кинояда салбийликни ўзида гавдалантирувчи койиш, сўкиш, ҳақорат ва қарғиш каби прагматик маъноларининг даражаланиш хусусиятлари намоён бўлиб, киноянинг қўлланишида инглиз халқи нутқида “Heaven and Earth, are the shades of Pemberley to be thus polluted” хушмуомалалик тамойилларига риоя қилиш ва коммуникатив низоларни олдини олиш кузатилса, ўзбек миллатида суҳбатдошнинг камситилиши ва кесатиқ оҳангининг устунлиги “Омадлисан-да!”, “Жуда ҳам эрта келдингиз!” каби контекстуал нутқда учраган мисоллар асосида далилланганлигига доир илмий хулосалардан 2020-2022-йилларда Ўзбекистон Миллий университетида бажарилган ПЗ-201709134-сонли “Филология йўналиши бўйича инглиз тили ўрганишни баҳолаш сифатининг шакл ва тамойиллари” мавзусидаги амалий лойиҳа доирасидаги вазифалар ижросини таъминлашда фойдаланилган (Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университетининг 2025-йил 24-июндаги 04/11-7914-сон маълумотномаси). Натижаларнинг жорий қилиниши лойиҳанинг илмий савиясини бойитишга хизмат қилган;
киноянинг нутқдаги вазифадорлигига кўра сўзловчининг мавқесини ошириш, салбий муносабатни яширин кўрсатиш, сўзловчининг ниятини аниқлаш, вазиятни аниқлаштириш, тинчлантириш, шахслараро муносабатларни оптималлаштириш, ҳиссиётни ифода етиш, тўғри жавобдан қочиш, сўзловчилар ўртасида яқин муносабат ўрнатиш, тасвирлаш ва тавсифлаш коммуникатив-прагматик функсиялари ажратилиб, уларга асосан 21 та (кесатиқ, пичинг, гумон, масхаралаш, завқ, мақтов, шама, ишора, огоҳлантириш, дўқ-пўписа, ҳурмат, тегишиш, истеҳзо, койиш, сўкиш, ҳақорат, лаънатлаш, ҳайрат, таҳсин, таъна, арз) прагматик маъно уйғунлашуви асосланганлиги ҳақидаги хулосалардан 2022-2023-йилларда Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон” телерадиоканалининг “Бедорлик”, “Ижод завқи”, “Таълим ва тараққиёт”, “Миллат ва маънавият” эшиттиришлари ссенарийларини ёзишда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат муассасасининг 2024-йил 5-декабрдаги 26-36-927-сон маълумотномаси). Натижада мазкур телекўрсатувлар учун тайёрланган материалларнинг илмийлиги ортиши билан тил ҳодисаларининг инсон онгига таъсир этиши назарий далиллар билан бойитилган.