Юсупова Зумрад Кадамбоевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Сурункали юрак етишмовчилигини олдини олишда назоратсиз артериал гипертония касаллигини коррекциялашнинг ўзига хос хусусиятлари” 14.00.06 – Кардиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Tib3764.
Илмий раҳбар: Агабабян Ирина Рубеновна, тиббиёт фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, Илмий кенгаш рақами: Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази, DSс.06/2025.27.12.Tib.09.01.
Расмий оппонентлар: Хамидуллаева Гулноз Абдусатторовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Туракулов Рустам Исматиллаевич, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Урганч давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқот мақсади: сурункали юрак етишмовчилигининг олдини олиш мақсадида ортиқча вазн фонида назоратсиз артериал гипертензияси бор беморларни 2НГКТи ёрдамида даволашни оптималлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
даволашнинг қатъий назорати фонида (Периндоприл+амлодипин), 2НГКТи зарур бўлганда, НАГ билан оғриган беморларнинг бир қисмида систолик ва диастолик қон босимининг сезиларли даражада пасайишини таъминлаши аниқланган;
стандарт терапияга 2НГКТи қўшилиши ЭКГ ва ЭхоКГда чап қоринча зўриқиши билан кечадиган оғир гипертрофиясини регрессиясига ва NT-proBNP меъёрий кўрсаткичларгача ўзгариши сабабли СЮE ривожланиш хавфини сезиларли даражада камайиши аниқланган;
АҚБ даражаси ва юрак-қон томир хавфи, коморбидликдан келиб чиққан ҳолда бошланғич терапия сифатида комбинирланган фиксацияланган антигипертензив терапия (периндоприл+амлодипин+2НГКТи) ни қўллаш АҚБ даражасини пасайишига, нишон аъзоларнинг кузатилиши мумкин бўлган асоратларнинг олдини олиш орқали аниқ ижобий динамикани намойиш этиши аниқланган;
12 ой давомида қатъий назорат остида периндоприл+амлодипин+2НГКТини биргаликда қўллаш орқали АҚБ барқарорлашиши, NT-proBNP нинг меъёрий даражага тушиши кузатилган, бу эса НАГ бор беморларда СЮEнинг ривожланишини олдини олиши аниқланган;
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий-техник кенгашнинг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 10 июндаги 19-сонли йиғилиш баённомасига асосан №19 сонли хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: даволашнинг қатъий назорати фонида (Периндоприл+амлодипин), 2НГКТи зарур бўлганда, НАГ билан оғриган беморларнинг бир қисмида систолик ва диастолик қон босимининг сезиларли даражада пасайишини таъминлаши аниқланганлиги Самарканд давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 26 февралдаги 7-сон баённомаси билан тасдиқланган “Назоратсиз артериал гипертонияни даволашнинг янги имкониятлари” услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида 14.03.2025 йилдаги 36-сон ва СамДТУ кўп тармоқли тиббиёт марказида 03.04.2025 йилдаги 55-сонли буйруқлар билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: назоратсиз артериал гипертензия диагностикасига ва семизликнинг инсон саломатлигига таъсирига замонавий ёндашув назоратсиз артериал гипертензиянинг эрта ташхис қўйилишига ва оғир асоратлар ривожланишининг олдини олишга имкон яратган. Иқтисодий самарадорлиги: назоратсиз артериал гипертензияни ташхислаш ва даволаш алгоритмидан амбулатория босқичида дори воситаларини истеъмол қилишни камайтириш орқали ҳар бир бемор учун тежалган маблағ ўртача 924 минг сўмни, анъанавий даволашда эса ўртача 1325 минг сўмни ташкил этди. Бу 1,3 баробар кўп (401 минг сўм). Бундай тежамкорлик стационар даволаниш муддатини қисқартиришга асосланган бўлиб, бу тиббий хизматлар учун харажатларни тежашга асосланган. Терапияни қатъий назорат қилиш фонида минимал дозаларда (ААФи+ККБ) иккига бир, 2НГКТи қўшилиши зарур бўлганда, назоратсиз артериал гипертензияси бўлган беморларда систолик ва диастолик қон босимининг тез сезиларли пасайишини таъминлайди.
иккинчи илмий янгилик: стандарт терапияга 2НГКТи қўшилиши ЭКГ ва ЭхоКГда чап қоринча зўриқиши билан кечадиган оғир гипертрофиясини регрессиясига ва NT-proBNP меъёрий кўрсаткичларгача ўзгариши сабабли СЮE ривожланиш хавфини сезиларли даражада камайиши аниқланганлиги Самарканд давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 26 февралдаги 7-сон баённомаси билан тасдиқланган “Назоратсиз артериал гипертонияни даволашнинг янги имкониятлари” услубий навсияномаси мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида 14.03.2025 йилдаги 36-сон ва СамДТУ кўп тармоқли тиббиёт марказида 03.04.2025 йилдаги 55-сонли буйруқлар билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: олинган маълумотлар асосида йиғиндилар олинади, улар асосида артериал гипертензия ва семиришнинг давомийлигига қараб юракнинг у ёки бу морфологик параметрларининг қийматини ҳисоблашга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: 2НГКТи билан ААФи+ККБ ёрдамида қон босимини пасайтириш жиддий юрак-қон томир касалликлари, юрак ишемик касаллиги, инсулт, юрак етишмовчилиги ва барча сабабларга кўра ўлим хавфини сезиларли даражада камайтишга, асосан қон босимидан қатъи назар, аҳолининг турли кичик гуруҳларида шунга ўхшаш пропорционал пасайишига олиб келади.
учинчи илмий янгилик: АҚБ даражаси ва юрак-қон томир хавфи, коморбидликдан келиб чиққан ҳолда бошланғич терапия сифатида комбинирланган фиксацияланган антигипертензив терапия (периндоприл+амлодипин+2НГКТи) ни қўллаш АҚБ даражасини пасайишига, нишон аъзоларнинг кузатилиши мумкин бўлган асоратларнинг олдини олиш орқали аниқ ижобий динамикани намойиш этиши аниқланганлиги Самарканд давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 26 февралдаги 7-сон баённомаси билан тасдиқланган “Назоратсиз артериал гипертензия касаллигини ташхислаш усулларини такомиллаштириш” услубий навсияномаси мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида 14.03.2025 йилдаги 36-сон ва СамДТУ кўп тармоқли тиббиёт марказида 03.04.2025 йилдаги 55-сонли буйруқлар билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: олиб борилаётган изланишлар асосида амалий соғлиқни сақлаш муассасаларига назоратсиз артериал гипертензия билан оғриган беморларда СЮЕ ни ривожланиши эрта босқичларида даволаш бўйича тавсиялар берилди, назоратсиз артериал гипертензия фонида СЮЕ ни олдини олувчи дори воситаси сифатида 2НГКТи қўшиш кераклиги таъкидланди. Иқтисодий самарадорлиги: беморларнинг ҳаётига хавф солувчи, эрта ногиронлик ва ўлимга олиб келувчи юрак-қон томир асоратларининг камайишига, ушбу беморларда госпитализация муддатларининг қисқаришига ва умумий иктисодий ҳаражатларнинг бир йид давомида камайишига қон босимини пасайтиришда периндоприл ва амлодипиннинг фиксацияланган комбинациячисига 2НГКТи ни қўшиш катта амалий аҳамиятга эга.
тўртинчи илмий янгилик: 12 ой давомида қатъий назорат остида периндоприл+амлодипин+2НГКТини биргаликда қўллаш орқали АҚБ барқарорлашиши, NT-proBNP нинг меъёрий даражага тушиши кузатилган, бу эса НАГ бор беморларда СЮEнинг ривожланишини олдини олиши аниқланганлиги Самарканд давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 26 февралдаги 7-сон баённомаси билан тасдиқланган “Назоратсиз артериал гипертонияни даволашнинг янги имкониятлари” услубий навсияномаси мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида 14.03.2025 йилдаги 36-сон ва СамДТУ кўп тармоқли тиббиёт марказида 03.04.2025 йилдаги 55-сонли буйруқлар билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий аҳамияти: Меҳнатга лаёқатли ёшдаги одамларда НАГ ни коррекциялашнинг ўзига хос хусусиятлари СЮЕ ва оғир асоратларнинг ривожланишини олдини олишга, шунингдек, ЮҚТК ва инсултдан ўлим фоизини камайтиришга олиб келади. Иқтисодий самарадорлиги: периндоприл ва амлодипиннинг фиксацияланган комбинациясининг 2НГКТи билан қўллаш юрак-қон томир асоратлари частотасининг камайишига, самарадор даволаш орқали соғлиқни сақлаш ресурсларидан оқилона фойдаланишга ва бир йилда назоратсиз АГ бор беморларда госпитализация ҳаражатларини қисқартириш имконини беради.
