Абдувалиева Хайринсо Абдурусул қизининг
диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси: “Мактабгача катта ёшдаги болаларнинг мусиқий маданиятини ривожлантириш методикасини такомиллаштириш (фолклор санъати мисолида)”.
Ихтисослик шифри: 13.00.08 – Мактабгача таълим ва тарбия назарияси ва методикаси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.1.PhD/Ped4671.
Илмий раҳбар: Бердалиева Гуласал Абдукундузовна, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса: Гулистон давлат университети.
Илмий кенгаш фаолияти: Мактабгача таълим ташкилотлари директор ва мутахассисларини қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш институти (ИК рақами: PhD.01/2025.27.12.Ped.07.01).
Расмий оппонентлар:
Абдураҳимова Дилфуза Алиевна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор.
Баҳриев Аҳмад Раҳматович, педагогика фанлари доктори (DSc), доцент.
Етакчи ташкилот: Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университети.
Диссертация йўналиши: Назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади:
Мактабгача катта ёшдаги болаларнинг мусиқий маданиятини ривожлантириш методикасини такомиллаштиришни фолклор санъати мисолида очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
фолклор санъати воситасида мактабгача катта ёшдаги болаларнинг мусиқий маданиятини ривожлантириш методикаси мусиқий тажрибани ритмик-ҳаракатларга боғлиқ ҳиссий қабул қилишнинг когнитив жараёнларга уйғунлашувига кўра дидактик-иммерсив муҳитда эстетик идрок ва мусиқий сезгирликни толерант даражада мувозанатлашуви асосида такомиллаштирилган;
мактабгача катта ёшдаги болаларнинг мусиқий маданиятини баҳолаш жараёни боланинг эстетик ҳиссиётлари ва эмоционал реакцияларини фолклор контекстида миниатюр драматизациясига кўра ритм ва мелодик кўникмаларни мусиқий координацияга ижодий рефлекциялаш асосида такомиллаштирилган;
мактабгача катта ёшдаги болаларнинг мусиқий маданиятини шакллантириш модели этномаданий ҳамда мусиқий компетенсияларни параллел ривожлантириш муҳимлигига кўра мусиқий интонацион ва экспрессив образларни дидактик симуляцияси орқали контекстуал уйғунлаштириш асосида такомиллаштирилган;
фолклор санъати воситасида болаларнинг мусиқий маданиятини ривожлантириш методикаси ўзбек миллий маданияти элементларини миллий қаҳрамонларда мусиқий акс эттирувчи дидактик технологияларни қўллашга кўра товушларни бадиий ва ижтимоий контекстда ритмик ҳислар орқали идрок қилишнинг маконий-товуш даражасида синтезлашуви асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Фолклор санъати воситасида мактабгача ёшдаги болаларнинг мусиқий маданиятини ривожлантириш методикасини такомиллаштириш бўйича ишлаб чиқилган назарий ва амалий таклифлар, шу жараённинг самарадорлиги Сирдарё, Жиззах, Бухоро вилоятлари мактабгача таълим муассасаларида ўтказилган тажриба-синов натижаларида ўз аксини топган:
фолклор санъати воситасида мактабгача катта ёшдаги болаларнинг мусиқий маданиятини ривожлантириш методикаси мусиқий тажрибани ритмик-ҳаракатларга боғлиқ ҳиссий қабул қилишнинг когнитив жараёнларга уйғунлашувига кўра дидактик-иммерсив муҳитда эстетик идрок ва мусиқий сезгирликни толерант даражада мувозанатлашуви асосида такомиллашган (Ўзбекистон Республикаси Мактаб ва мактабгача таълим вазирлиги ҳузуридаги Мактабгача таълим агентлигининг 2023-йил 22-декабр №03-825-сонли маълумотномаси). Натижада, таълим-тарбия жараёнида мактабгача ёшдаги болаларнинг мусиқий маданиятини ривожлантиришга хизмат қилган ва педагогик жараён иштирокчиларининг интеллектуал фаолият интенсивлигини оширишга услубий таъминотини қамраб олган қўлланма нашр этилган;
мактабгача катта ёшдаги болаларнинг мусиқий маданиятини баҳолаш жараёни боланинг эстетик ҳиссиётлари ва эмоционал реакцияларини фолклор контекстида миниатюр драматизациясига кўра ритм ва мелодик кўникмаларни мусиқий координацияга ижодий рефлекциялаш асосида такомиллаштирилган (Мактабгача таълим муассасалари директор ва мутахассисларини қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш институтининг 2023-йил 14-сентябр №01/03/1-08-59-сонли маълумотномаси). Натижада, такомиллаштирилган муаллифлик ёндашувларидан Мактабгача таълим муассасалари директор ва мутахассисларини қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш институти ўқув-услубий материалларини тайёрлашда фойдаланилган, “Мактабгача таълим муассасаларида болалар мусиқий таълимини шакллантиришнинг методик асослари” деб номланган услубий қўлланма тайёрланган ҳамда мазкур услубий қўлланма мактабгача ёшдаги болаларнинг мусиқий маданиятини ривожлантиришга хизмат қилган;
мактабгача катта ёшдаги болаларнинг мусиқий маданиятини шакллантириш модели этномаданий ҳамда мусиқий компетенсияларни параллел ривожлантириш муҳимлигига кўра мусиқий интонацион ва экспрессив образларни дидактик симуляцияси орқали контекстуал уйғунлаштириш асосида такомиллаштирилган. Ушбу асосда такомиллаштиришга оид тарғибот материаллари ҳамда “Болалар мусиқий таълими” номли мобил илова яратилган (Республика Маънавият ва маърифат марказининг 2023-йил 17-ноябр №02-11/1281-сонли далолатномаси). Натижада, мобил илова мактабгача ёшдаги болаларнинг мусиқий маданиятини ривожлантиришга доир методикаларни ўрганишга хизмат қилган. Шунингдек, тадқиқот натижаларидан Республика Маънавият ва маърифат марказининг тарғибот тадбирларини олиб боришда фойдаланиб келинмоқда;
фолклор санъати воситасида болаларнинг мусиқий маданиятини ривожлантириш методикаси ўзбек миллий маданияти элементларини миллий қаҳрамонларда мусиқий акс эттирувчи дидактик технологияларни қўллашга кўра товушларни бадиий ва ижтимоий контекстда ритмик ҳислар орқали идрок қилишнинг маконий-товуш даражасида синтезлашуви асосида такомиллаштирилган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳузуридаги Мактабгача таълим агентлигининг 2023-йил 22-декабр №03-825-сонли маълумотномаси ҳамда Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги ҳузуридаги Оила ва хотин-қизлар қўмитасининг 2023-йил 29-ноябр №02-01/1672-сонли далолатномаси). Натижада, тайёрланган ўйин-услубий материалларининг мазмуни бойишига хизмат қилган.