Amurova Natalya Yurevnaning
pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi
himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Proektno-sozidatel`naya metodika razvitiya professional`nix kompetensiy studentov v oblasti elektrosnabjeniya infokommunikatsionnix sistem”, 13.00.02 – “Taʼlim va tarbiya nazariyasi va metodikasi” (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: DSc.09/2025.27.12.T.01.02.
Ilmiy rahbar: Zakirova Feruza Maxmudovna, pedagogika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent axborot texnologiyalari universiteti, DSc.09/2025.27.12.T.01.02.
Rasmiy opponentlar: p.f.d. professor Fayzieva Mahbubaxon Rahimjonovna, p.f.d. professor Pardaeva Mehrinisso Doniyorovna,
Yetakchi tashkilot: Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti Jizzax filiali.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
II. Tadqiqotning maqsadi Infokommunikatsiya tizimlari elektr ta’minoti sohasida talabalar kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan loyihaviy-ijodkor metodikani takomillashtirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
infokommunikatsiya tizimlarini elektr ta’minoti sohasida talabalarni kasbiy tayyorlashning ichki kognitiv mexanizmi muhandislik faoliyatida texnik echimlarni ishlab chiqishni intellektual qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan qaror qabul qilishni imitatsiya qiluvchi loyihaviy-ijodkor texnologiya hamda kasbiy fikrlashni muhandislik faoliyatining kognitiv talablariga muvofiq rivojlantirishga ko‘ra takomillashtirish taklif etilgan;
infokommunikatsiya tizimlarini elektr ta’minoti sohasida talabalar kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish bosqichlari texnik echimlarni tanlash jarayonida evristik tafakkurni metakognitiv nazorat qatlamini faollashtirishga qaratilgan kognitiv tuzilishi doirasida rivojlantirish hamda loyihaviy tafakkurdagi kasbiy kompetensiyalar konfiguratsiyasini barqarorlashtirish asosida takomillashtirilgan;
infokommunikatsiya tizimlarini elektr ta’minoti sohasida talabalar kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish usullari muhandislik va ekologik muammolar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirning ssenariyli tahliliga ko‘ra xavf omillarini vaqt dinamikasida oldindan baholashga qaratilgan risk-tafakkurni rivojlantirishni ta’minlovchi “muammolar daraxti”ni pedagogik navigatsiya mexanizmiga ta’minlash asosida takomillashtirilgan;
infokommunikatsiya tizimlarini elektr ta’minoti sohasida talabalarning kasbiy kompetensiyalarini baholash uchun loyihaviy-ijodiy faoliyatning integral baholash mezoni ishlab chiqilib, uning qiymat intervallari - “past shakllanish darajasi” (0–0,25), “etarli shakllanish darajasi” (0,26–0,50), “barqaror shakllanish darajasi” (0,51–0,75) va “innovatsion shakllanish darajasi” (0,76–1,0) — orqali kompetensiya rivojlanish dinamikasini aniq va differensial baholashni ta’minlovchi baholash tizimi asoslab berilgan.
IV. Tadqiqotning amaliy natijalari quyidagilardan iborat:
O‘tkazilgan ilmiy tadqiqot natijalari asosida o‘qitishning "loyihaviy-ijodkor metodika"si tushunchasi mazmunini takomillashtirish bo‘yicha:
Infokommunikatsiya tizimlarini energiya bilan ta’minlash sohasida talabalarning kasbiy tayyorgarlikdagi ichki kognitiv mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar, qaror qabul qilish jarayonini va kasbiy fikrlashni rivojlantirishni simulyasiya qiluvchi loyihaviy-ijodkor texnologiya asosida, muhandislik faoliyati kognitiv talablari bilan mos keladigan holda ishlab chiqilgan, 2018–2021 yillarda Toshkent axborot texnologiyalari universitetida “Masofaviy elektron ta’limni loyihalash va bilimlar sifatini nazorat qilish” mavzusidagi amaliy loyiha № S-PF-8 tarkibida qo‘llanilgan; natijada, infokommunikatsiya tizimlarini energiya bilan ta’minlash sohasida talabalarning kasbiy kompetensiya darajasi oshirilgan;
Infokommunikatsiya tizimlarini energiya bilan ta’minlash sohasida talabalarning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish bosqichlarini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar, texnik qarorlarni tanlash jarayonida evristik fikrlashni rivojlantirish, kognitiv struktura doirasida metakognitiv nazorat qatlamini faollashtirish va loyihaviy fikrlashda kasbiy kompetensiyalar konfiguratsiyasini barqarorlashtirishga yo‘naltirilgan holda ishlab chiqilgan, Toshkent axborot texnologiyalari universiteti «Hayot faoliyati xavfsizligi» kursi bo‘yicha o‘quv qo‘llanmasiga kiritilgan (O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2022 yil 9 sentyabrdagi 302-sonli buyrug‘iga asosan berilgan 302-0105-sonli guvohnoma). Natijada, energiya bilan ta’minlash sohasida kelajak mutaxassislarini ishlab chiqarish faoliyatiga tayyorlash samaradorligi oshirilgan;
Axborot-kommunikatsiya tizimlarining elektr ta’minoti sohasida talabalar kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish usullarini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar muammolar o‘zaro bog‘liqligini aks ettiruvchi “muammolar daraxti”ni pedagogik navigatsion mexanizm sifatida joriy etish asosida ishlab chiqildi. Mazkur mexanizm muhandislik va ekologik muammolarning o‘zaro ta’sirini ssenariyli tahlil qilish asosida vaqt dinamikasida xavf omillarini prognozlashga yo‘naltirilgan risk-mushohada fikrlashini rivojlantirishni ta’minlaydi. Ushbu tavsiyalar 2021–2022 yillarda Toshkent davlat texnika universitetida amalga oshirilgan UZB-Ind-2021-94-sonli “CRN asosida Internet narsalari texnologiyalaridan foydalangan holda «aqlli shahar» tizimlarida energiya tejamkor aloqa va ma’lumotlar oqimli uzatishni ta’minlash” mavzusidagi amaliy loyihaning mazmuniga kiritildi. Natijada bo‘lajak muhandislarni tayyorlashning axborot-metodik tizimi takomillashtirildi;
Infokommunikatsiya tizimlarini energiya bilan ta’minlash sohasida talabalarning kasbiy kompetensiyalarini baholash bo‘yicha tavsiyalar, loyihaviy-ijodkor faoliyatni baholashning integratsiyalashgan mezonlarini ishlab chiqish va qiymatlar intervali – “past tayyorgarlik darajasi” (0–0,25), “qoniqarli tayyorgarlik darajasi” (0,26–0,50), “barqaror tayyorgarlik darajasi” (0,51–0,75) va “innovatsion tayyorgarlik darajasi” (0,76–1,0) asosida tizimlashtirish orqali talabalarning kompetensiyalarining rivojlanish dinamikasini aniq va differensial baholashni ta’minlovchi baholash tizimi, 2022–2023 yillarda Toshkent Axborot Texnologiyalari Universiteti tomonidan amalga oshirilgan IL-4721071198-sonli “3D texnologiyalari asosida Milliy virtual universitet tizimini yaratish” amaliy loyihasi tarkibiga kiritilgan. Natijada, infokommunikatsiya tizimlarini energiya bilan ta’minlash sohasida talabalarning o‘qitish sifati oshirilgan.