Мардонов Бобошер Амировичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Постхолецистэктомик синдром: клиник турлари, прогнозлаш, даволаш ва профилактика», 14.00.27 – Хирургия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.4.DSc/Tib767.
Илмий раҳбар: Курбаниязов Зафар Бабажанович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарканд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.17.03.
Расмий оппонентлар: Мамараджабов Собиржон Эргашевич, тиббиёт фанлари доктори (DSc); Ризаев Эъзозбек Алимджонович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент; Jong-Woo Kim тиббиёт фанлари доктори, профессор (Жанубий Корея).
Етакчи ташкилот: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти. 
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: постхолецистэктомик синдром, жигардан ташқари ўт йўллари шикастланишлари ва стриктуралари бўлган беморларда операция техникасини оптималлаштириш, ҳамда холангиоген гепатитни бартараф этиш орқали даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
постхолецистэктомик синдром (ПХЭС) ривожланишига сабаб бўлувчи функционал ва органик патологик ҳолатлар частотаси аниқланиб, уларнинг асосий сабаби операциядан олдинги текширувнинг етарлича ўтказилмаганлиги бўлса, 1/3 қисм ҳолатларда эса, аввал ўтказилган операциядаги техник хатоликлар эканлиги исботланган;
илк бор сафро оқишини коррекция қилишнинг дифференциаллашган жарроҳлик тактикаси таклиф этилган бўлиб жигар орқали ўтказиладиган дренажда ГЕА, каркассиз ГЕА, ББА, тери – жигар орқали ва ички эндобилиар стентлаш усулларини ўтказишга кўрсатмалар асосланган;
илк бор клиникада жигар трансплантацияси амалиётида қўлланиладиган умумий ўт йўлини тўлиқ кесилишида ББА шакллантириш техникаси ишлаб чиқилган (ихтирога патент UZ IAP 07313, 30.12.2022 й);
Ру усули бўйича каркассиз ГЕА, ҳамда муаллифлар модификациясидаги ББА қўйиш амалиётининг самарадорлиги клиник жиҳатдан, яъни операциядан кейинги эрта ва кечки асоратлар, релапаротомия ва ўлим ҳолатларини икки маротаба камайганлиги билан асосланган;
илк бор билиар тизимдаги реконструктив операциялардан кейинги сурункали холангиоген гепатитни даволаш, ҳамда анастомоз стриктураларини олдини олиш мақсадида дренаж орқали интрахоледохеал озонотерапия усули ишлаб чиқилган ва клиник жиҳатдан асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Постхолецистэктомик синдромни хирургик даволашда тикловчи-реконструктив аралашувларни қўллаш бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 04.11.2025 й. 28/24-сон хулосаси):
биринчи илмий янгилик: постхолецистэктомик синдром (ПХЭС) ривожланишига олиб келадиган функционал ва органик патологик ҳолатларнинг частотаси аниқланган ва уларнинг сабаби кўп ҳолларда операциядан олдинги текширув ҳажмининг етарли эмаслиги ва бирламчи операцияни бажаришда техник хатоларнинг 1/3 қисмидан кўпроғи эканлиги исботланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: қарши шаҳар тиббиёт бирлашмаси (10.01.2025 йилдаги 7-сонли буйруқ) ва "Ўзбекистон темир йўллари" акциядорлик жамияти Самарқанд бекати бирлашган шифохонаси (08.01.2025 йилдаги 4-сонли буйруқ) амалиётига жорий этиш. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: беморларни операциядан олдин адекват ва кенгайтирилган текширувдан ўтказиш зарурати асосланган. Олинган натижалар жарроҳлик ёрдами сифатини оширишга, такрорий мурожаатлар ва қайта операциялар сонини камайтиришга, шунингдек, соғлиқни сақлаш тизимига ижтимоий ва иқтисодий юкни камайтиришга ёрдам беради. Тадқиқот хулосаларини клиник амалиётга жорий этиш беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш имконини беради. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: операциядан олдинги адекват текширув битта беморни даволаш харажатларини 1185400 сўмга камайтириш имконини берди. Хулоса: ПХЭС билан оғриган беморларни анъанавий усулларга нисбатан оптималлаштирилган даволаш операциядан кейинги асоратлар учрашини сезиларли даражада камайтиради (45,0%дан 13,6% га; р<0,05).
иккинчи илмий янгилик: илк бор сафро оқишини коррекция қилишнинг дифференциаллашган жарроҳлик тактикаси таклиф этилган бўлиб жигар орқали ўтказиладиган дренажда ГЕА, каркассиз ГЕА, ББА, тери – жигар орқали ва ички эндобилиар стентлаш усулларини ўтказишга кўрсатмалар асосланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Қарши шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича (10.01.2025 йилдаги 7-сонли буйруқ) ва "Ўзбекистон темир йўллари" акциядорлик жамияти Самарқанд бекати бирлашган шифохонаси бўйича (08.01.2025 йилдаги 4-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: ўт оқимини тузатиш учун жарроҳлик тактикасини индивидуал танлаш постхолецистэктомик синдром билан оғриган беморларда асоратлар ва қониқарсиз натижалар частотасини сезиларли даражада камайтиришга имкон берди. Билиодигестив анастомозларнинг турли хил вариантларини ва стентлашнинг кам инвазив усулларини асосли қўллаш даволаш муддатларини қисқартиришга, такрорий аралашувлар сонини камайтиришга ва беморларнинг ногиронлигини камайтиришга ёрдам берди. Таклиф этилган ёндашувларнинг жорий этилиши ихтисослаштирилган жарроҳлик ёрдамининг қулайлиги ва сифатини оширди, беморларнинг тиббий-ижтимоий кўрсаткичлари ва ҳаёт сифатини яхшилади. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: беморнинг шифохонада қолиш муддатини 3-5 кунга қисқартириб, шифохонада даволаниш харажатларини 875200 сўмга камайтиради (1 кун қолиш - 286000 сўм). Хулоса: органик характердаги холецистэктомиядан кейинги синдром билан оғриган беморларда дифференциал жарроҳлик тактикаси юқори самара беради.
учинчи илмий янгилик: илк бор клиникада жигар трансплантацияси амалиётида қўлланиладиган умумий ўт йўлини тўлиқ кесилишида ББА шакллантириш техникаси ишлаб чиқилган (ихтирога патент UZ IAP 07313, 30.12.2022 й). Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Қарши шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича (10.01.2025 йилдаги 7-сонли буйруқ) ва "Ўзбекистон темир йўллари" акциядорлик жамияти Самарқанд бекати бирлашган шифохонаси бўйича (08.01.2025 йилдаги 4-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: умумий ўт йўли шикастланишида билиобиллиар анастомоз қўйишнинг такомиллаштирилган техникасини жорий этиш орқали операциядан кейинги оғир асоратларни ва беморларнинг ногиронлигини камайтиришдан иборат. Клиник жиҳатдан ишлаб чиқилган ва патентланган усулдан фойдаланиш жарроҳлик аралашувларининг хавфсизлигини ошириш, реконструктив операциялар ва такрорий касалхонага ётқизиш сонини камайтириш имконини беради. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: гепатикохоледох тўлиқ кесилган беморларга модификацияланган ББА усули қўлланилганда шифохонада бўлиш муддатини бир неча кунга қисқартириб, дори воситаларига бўлган эҳтиёжни камайтириш имконини берган (бир кунлик дори воситаларининг ўртача нархи - 326500 сўм). Хулоса: гепатикохоледох қисман ёки тўлиқ кесилган беморларга ББА қўйиш усули ишлаб чиқилган (ихтирога патент УЗ IAP 07313 30.12.2022 й.).
тўртинчи илмий янгилик: Ру усули бўйича каркассиз ГЕА, ҳамда муаллифлар модификациясидаги ББА қўйиш амалиётининг самарадорлиги клиник жиҳатдан, яъни операциядан кейинги эрта ва кечки асоратлар, релапаротомия ва ўлим ҳолатларини икки маротаба камайганлиги билан асосланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Қарши шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича (10.01.2025 йилдаги 7-сонли буйруқ) ва "Ўзбекистон темир йўллари" акциядорлик жамияти Самарқанд бекати бирлашган шифохонаси бўйича (08.01.2025 йилдаги 4-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Ру бўйича ГЕАни каркассиз вариантда ва муаллифлик модификациясида билиобилиар анастомозни клиник асосланган қўллаш ҳисобига постхолецистэктомик синдромли беморларда операциядан кейинги касалланиш, релапаротомия частотаси ва ўлим кўрсаткичларининг сезиларли даражада пасайиши билан белгиланади. Олинган натижалар ушбу тоифадаги беморларда даволаш ва реабилитация муддатларини қисқартириш, ногиронликни камайтириш ва прогнозни яхшилашга ёрдам беради. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Ру бўйича ГЕА ни каркассиз вариантда ва ББА ни муаллифлар модификациясида қўллаш билан даволаш, операция давомийлигини қисқартириш ва сафро йўлини тозалаш хавфсизлигини ошириш, антибактериал терапия билан биргаликда беморнинг шифохонада қолишининг ўртача давомийлигини 5 кунга қисқартириш имконини берди, бу эса ҳар бир бемор учун бюджет маблағларини 2245100 сўмга ва бюджетдан ташқари маблағларни 750000 сўмга иқтисод қилишни таъминлади. Хулоса: Ру бўйича каркассиз вариантда ГЕА операциялари, шунингдек, модификацияланган усулда ББА ГХ жароҳатларида яхши натижаларга эришишга имкон берди, бу релапаротомия частотасини 72,7% дан 13,6% гача ва ўлим ҳолатларини 18,2% дан 4,5% гача пасайишини кўрсатади.
бешинчи илмий янгилик: илк бор билиар тизимдаги реконструктив операциялардан кейинги сурункали холангиоген гепатитни даволаш, ҳамда анастомоз стриктураларини олдини олиш мақсадида дренаж орқали интрахоледохеал озонотерапия усули ишлаб чиқилган ва клиник жиҳатдан асосланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Қарши шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича (10.01.2025 йилдаги 7-сонли буйруқ) ва "Ўзбекистон темир йўллари" акциядорлик жамияти Самарқанд бекати бирлашган шифохонаси бўйича (08.01.2025 йилдаги 4-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: дренаж орқали интрахоледохеал озонотерапияни жорий этиш орқали реконструктив сафро ҳайдовчи операциялардан кейинги сурункали асоратлар частотасини камайтиришдан иборат. Таклиф этилган усул билиодигестив анастомозлар торайишининг олдини олишга, сурункали холангиоген гепатитнинг ривожланишини камайтиришга ва такрорий жарроҳлик аралашувларга бўлган эҳтиёжни камайтиришга ёрдам беради. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: реконструктив ўт ҳайдаш операцияларидан сўнг дренаж орқали интрахоледохеал озонотерапияни қўллаш ҳисобига 1 нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини 2426500 сўмга ва бюджетдан ташқари маблағларни 600000 сўмга иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса: ГЕА операциясидан кейин ГХ жароҳатлари ва стриктуралари бўлган беморларда дренаж орқали интрахоледохеал озонотерапияни ўтказиш холангиоген гепатитни тезда бартараф этишга ва беморларни реабилитация қилишга ёрдам беради.