Ёқубова Хаётхон Абдуқаххор қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): «Ёшларда фидойилик сифати шаклланишининг ижтимоий-психологик хусусиятлари» 19.00.05 – Ижтимоий психология. Этнопсихология (психология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/P1143.
Илмий раҳбар: Саипова Малоҳат Латиповна психология фанлари доктори (DSc), доцент Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Ўзбекистон миллий педагогика университети, DSc.01/2025.27.12.Р.03.02.
Расмий оппонентлар: Қодиров Умарали Дустқобилович психология фанлари доктори (DSc), профессор; Абдуллаева Шоира Хамидовна психология фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ёшларда фидойилик сифатининг шаклланишига таъсир қилувчи ижтимоий-психологик хусусиятларни тадқиқ этиш асосида фидойиликни ривожлантиришга қаратилган психологик тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ёшларда фидойилик хусусияти намоён бўлишининг жинсий, ёш ва ҳудудий фарқларига кўра фидойиликка хос психологик хусусиятларнинг ижтимоий фаоллик ва мақсадга йўналганлик билан боғлиқлиги туфайли эмоционал интеллектнинг алттруистик ёрдам билан детерминациялашганлиги психологик перидиктор эканлиги далилланган;
ёшларда фидойиликнинг ривожланиши просоциал хулқ кўринишларидан – аноним ёрдам ва эмоционал ёрдам, алтруистик ёрдамнинг дифференциал фарқларига асосланиб бошқаларни қабул қилиш сифатлари орқали шахслараро муносабатлардаги адаптив хусусиятларда намоён бўлиши аниқланган;
ёшларда фидойилик сифатининг шаклланишига таъсир қилувчи ижтимоий-психологик хусусиятлар эмпатия, ижтимоий ҳамкорлик даражаси, қадриятлар тизимига кўра ўзаро функсионал боғлиқлиги ва таъсир механизми орқали ижтимоий адаптив хислатининг интеграл хусусиятлари асосда тасдиқланган;
ёшларда фидойиликни ривожлантиришга йўналирилган модел когнитив (эмпатия, бошқаларни тушуниш ва прогноз қила билиш), эмоционал (ҳамдардлик билдириш, фидойиликдан завқланиш), мотивацион соҳа (ички мотивация, ўзига ишонч ва конструктив баҳолаш, ҳаёт мазмуни)ларнинг ўзаро уйғун ривожланиши муҳимлигига асосланиб просоциал хулқнинг ижтимоий детерминантларини таснифлаш орқали такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Ёшларда фидойилик хислати шаклланишининг ижтимоий-психологик хусусиятлари юзасидан ўтказилган илмий тадқиқот натижалари асосида:
ёшларда фидойилик хусусияти намоён бўлишининг жинсий, ёш ва ҳудудий фарқларига кўра фидойиликка хос психологик хусусиятларнинг ижтимоий фаоллик ва мақсадга йўналганлик билан боғлиқлиги туфайли эмоционал интеллектнинг алттруистик ёрдам билан детерминациялашганлиги психологик перидиктор эканлиги далилланган маълумотлар Ўзбекистон миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025 йил 18-январдаги ПМ 89-сонли буйруғига биноан илмий янгиликни «Ижтимоий психология. Этнопсихология» модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 18-январдаги ПМ 89-сонли маълумотномаси). Натижада фидойилик хусусиятининг шаклланиш жараёни шахснинг ижтимоий фаоллиги, мақсадга йўналтирилганлиги ҳамда қадриятлари билан узвий интеграцияда кечиши ҳамда бу жараённинг ёшга оид психологик омиллар билан ўзаро боғлиқлиги аниқлаштирилган;
ёшларда фидойиликнинг ривожланиши просоциал хулқ кўринишларидан – аноним ёрдам ва эмоционал ёрдам, алтруистик ёрдамнинг дифференциал фарқларига асосланиб бошқаларни қабул қилиш сифатлари орқали шахслараро муносабатлардаги адаптив хусусиятларда намоён бўлиши аниқланган малумотлар Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 18-январдаги ПМ 89-сонли буйруғига биноан илмий янгилик сифатида «Ижтимоий психология. Этнопсихология» модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети Психология ўқув-илмий марказининг 2025 йил 18-январдаги ПМ 89-сонли маълумотномаси). Натижада фидойиликнинг ижтимоий-психологик ривожланишини просоциал ҳаракатлар орқали ифодаланиши, бу ҳолат эса шахснинг бошқалар манфаати йўлида онгли ва бевосита ҳаракатга тайёрлигини акс эттирувчи барқарор тенденсия эканлиги аниқлаштирилган;
ёшларда фидойилик сифатининг шаклланишига таъсир қилувчи ижтимоий-психологик хусусиятлар эмпатия, ижтимоий ҳамкорлик даражаси, қадриятлар тизимига кўра ўзаро функсионал боғлиқлиги ва таъсир механизми орқали ижтимоий адаптив хислатининг интеграл хусусиятлари асосда тасдиқланган маълумотлар Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 18-январдаги ПМ 89-сонли буйруғига биноан илмий янгилик сифатида «Шахс психологияси» модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 18-январдаги ПМ 89-сонли маълумотномаси). Натижада фидойилик хислатининг шаклланиши бевосита шахснинг ижтимоий-психологик ривожланиш даражаси, фуқаролик позицияси ва ахлоқий қадриятлар тизими билан узвий боғлиқликда кечиши, шунингдек, бу омиллар орқали ёшларда ижтимоий мас'улият ҳисси, мақсадга йўналтирилганлик ва ватанпарварлик мотивларининг шаклланиши мумкинлиги илмий жиҳатдан исботланган;
ёшларда фидойиликни ривожлантиришга йўналирилган модел когнитив (эмпатия, бошқаларни тушуниш ва прогноз қила билиш), эмоционал (ҳамдардлик билдириш, фидойиликдан завқланиш), мотивацион соҳа (ички мотивация, ўзига ишонч ва конструктив баҳолаш, ҳаёт мазмуни)ларнинг ўзаро уйғун ривожланиши муҳимлигига асосланиб просоциал хулқнинг ижтимоий детерминантларини таснифлаш орқали такомиллаштирилган таклифлар Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025- йил 18-январдаги ПМ 89-сонли буйруғига биноан илмий янгилик тарзида «Ижтимоий психология. Этнопсихология» модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 18-январдаги ПМ 89-сонли маълумотномаси). Натижада ёшларда фидойилик хислатини ривожлантиришга йўналтирилган моделнинг компонентлари ўзаро функсионал интеграцияда амал қилиши, шунингдек, ушбу ёндашув фидойилик хислатининг шаклланишида комплекс таъсир кўрсатувчи психологик механизм сифатида самарали ишлаши аниқлаштирилган.
