Хатамова Сарвиноз Муйитдиновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Сурункали бош мия ишемиясида когнитив бузилишлар ривожланишида гипергомоцистеинемиянинг роли” 14.00.13 – Неврология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.2.PhD/Tib3565.
Илмий раҳбар: Хайдарова Дилдора Кадировна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.02.
Расмий оппонентлар: Журабекова Азиза Тохировна, тиббиёт фанлари доктори; Алиқулова Нигора Абдуқадировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Қирғизистон давлат тиббиёт университети.
Диссертaция йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Турли даражадаги бош мия сурункали ишемиясида қон таркибидаги гомоцистеин кўрсаткичига кўра когнитив тизим ўзгаришини баҳолашдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бош мия сурункали ишемиясида гомоцистеин даражаси ва клиник-неврологик симптомлар ўртасида ишончли корреляция аниқланиб, гомоцистеиннинг касаллик патогенезидаги роли асосланган;
гомоцистеин даражаси ва когнитив функциялар ўртасидаги боғлиқлик илмий жиҳатдан аниқланган ва унинг аҳамияти исботланган;
гомоцистеин даражаси билан ЭЭГда патологик тўлқинлар ўртасида ишончли мусбат корреляция аниқланиб, бу гомоцистеиннинг нейрофизиологик ўзгаришларга таъсирини исботлаган;
сурункали бош мия ишемиясида когнитив бузилишларни диагностика ва даволаш учун гомоцистеин даражасини ҳисобга олган ҳолда, сурункали бош мия ишемиясида когнитив бузилишлар мавжуд беморларнинг индивидуал даволаш режаларини тузиш ва самарадорлигини оширишга қаратилган алгоритм ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Бош мия сурункали ишемиясида касаллигида когнитив бузилишлар мавжуд беморларда клиник-неврологик, нейропсихологик, нейровизуал текширувлар динамикаси бўйича олинган илмий натижалар асосида:  
биринчи илмий янгилик. бош мия сурункали ишемиясида гомоцистеин даражаси ва клиник-неврологик симптомлар ўртасида ишончли корреляция аниқланиб, гомоцистеиннинг касаллик патогенезидаги роли асосланганлиги бўйича «Сурункали бош мия ишемиясида когнитив бузилишлар ривожланишида гипергомоцистеинемиянинг ўрнини аниқлаш усули» номли услубий тавсияномаси ишлаб чикилган (Бухоро давлат тиббиёт институти экспертлар кенгашининг 2025 йил 28 мартдаги25-m/089-сон маълумотномаси)билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Навоий Вилояти кўп тармоқли тиббиёт бирлашмаси (30.04.2025 йилдаги 30-сон буйруқ), Когон шахар тиббиёт бирлашмаси(17.06.2025йилдаги 1670-2-208-ТВ/2025-сон) клиник амалиётига тадбиқ этилган.(ССВ ҳузуридаги илмий техник кенгашнинг 2025 йил 7октябрдаги қарори асосида 26/12-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: гомоцистеин даражаси ва клиник-неврологик симптоматика ўртасида ишончли корреляция аниқланиши эрта ташхислаш ва когнитив бузилишларни олдиндан аниқлаш имкониятини яратади, беморларда ногиронликка олиб келувчи кечикишларни камайтиради, реабилитация самарасини оширади ва аҳолида меҳнат фаоллиги сақланишига хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: гомоцистеин назорати ва шу асосда терапия танланиши орқали ортиқча текширувлар ва дори сарфи камайиб, 1 бемор учун даволаш харажатлари ўр тача 1,3 млн сўмга қисқарди. Хулоса: Гомоцистеиннинг БМСИ патогенезидаги роли илмий асослангани клиник неврологияда патогенетик ёндашувни кучайтириб, когнитив бузилишларни эрта аниқлаш, индивидуал терапияни танлаш ва даволаш натижаларини яхшилаш имконини берди.
иккинчи илмий янгилик. гомоцистеин даражаси ва когнитив функциялар ўртасидаги боғлиқлик илмий жиҳатдан аниқланган ва унинг аҳамияти исботланганлиги бўйича «Сурункали бош мия ишемиясида когнитив бузилишлар ривожланишида гипергомоцистеинемиянинг ўрнини аниқлаш усули» номли услубий тавсияномаси ишлаб чикилган (Бухоро давлат тиббиёт институти экспертлар кенгашининг 2025 йил 28 мартдаги25-m/089-сон маълумотномаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Навоий Вилояти кўп тармоқли тиббиёт бирлашмаси (30.04.2025 йилдаги 30-сон буйруқ), Когон шахар тиббиёт бирлашмаси(17.06.2025 йилдаги 1670-2-208-ТВ/2025-сон) клиник амалиётига тадбиқ этилган.(ССВ ҳузуридаги илмий техник кенгашнинг 2025 йил 7октябрдаги қарори асосида 26/12-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: гомоцистеин даражаси когнитив функциялар билан боғлиқ эканлиги исботланиши когнитив бузилишларни эрта аниқлаш имконини яратиб, ногиронликнинг олдини олиш ва беморларнинг ҳаёт сифати ҳамда ижтимоий мослашувини сақлашга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: когнитив бузилишларни эрта башорат қилиш орқали ортиқча МРТ/ЭЭГ, даволаш давомийлиги ва дори сарфи камайиб, 1 бемор учун ўртача 1,1–1,3 млн сўмгача бюджет тежалиши таъминланди. Хулоса: Ушбу янгилик когнитив бузилишларни патогенетик баҳолашни аниқлаштириб, индивидуал терапияни тўғри танлаш ва даволаш самарадорлигини оширишга хизмат қилди.
учинчи илмий янгилик. гомоцистеин даражаси билан ЭЭГда патологик тўлқинлар ўртасида ишончли мусбат корреляция аниқланиб, бу гомоцистеиннинг нейрофизиологик ўзгаришларга таъсирини исботланганлиги бўйича «Сурункали бош мия ишемиясида когнитив бузилишлар ривожланишида гипергомоцистеинемиянинг ўрнини аниқлаш усули» номли услубий тавсияномаси ишлаб чикилган (Бухоро давлат тиббиёт институти экспертлар кенгашининг 2025 йил 28 мартдаги25-m/089-сон маълумотномаси)билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Навоий Вилояти кўп тармоқли тиббиёт бирлашмаси (30.04.2025 йилдаги 30-сон буйруқ), Когон шахар тиббиёт бирлашмаси(17.06.2025 йилдаги 1670-2-208-ТВ/2025-сон) клиник амалиётига тадбиқ этилган.(ССВ ҳузуридаги илмий техник кенгашнинг 2025 йил 7октябрдаги қарори асосида 26/12-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: гомоцистеин даражасининг ЭЭГ патологик тўлқинлари билан боғлиқлиги аниқланиши нейродегенератив жараёнларни эрта фазада аниқлаш ва оғирлашишдан олдин профилактик чора кўриш имконини яратди. Иқтисодий самарадорлиги: ЭЭГ-босқичли мониторинг ва гомоцистеин назоратига асосланган ёндашув ортиқча инструментал текширувлар ва даво муддатини қисқартиради, натижада 1 бемор учун ўртача 1,0–1,2 млн сўм иқтисодий тежамкорлик бериб, 100 беморда йиллик 100–120 млн сўм фойда келтирди. Хулоса: гомоцистеиннинг нейрофизиологик ўзгаришларга таъсири илмий тасдиқланди ва бу ЭЭГ-маркерлар асосида индивидуал терапияни танлаш, реабилитация самарадорлигини ошириш ва касалликни оғирлаштирмасдан тўхтатиш имконини берди.    
тўртинчи  илмий янгилик. сурункали бош мия ишемиясида когнитив бузилишларни диагностика ва даволаш учун гомоцистеин даражасини ҳисобга олган ҳолда, сурункали бош мия ишемиясида когнитив бузилишлар мавжуд беморларнинг индивидуал даволаш режаларини тузиш ва самарадорлигини оширишга қаратилган алгоритм ишлаб чиқилганлиги бўйича «Сурункали бош мия ишемиясида когнитив бузилишлар ривожланишида гипергомоцистеинемиянинг ўрнини аниқлаш усули» номли услубий тавсияномаси ишлаб чикилган (Бухоро давлат тиббиёт институти экспертлар кенгашининг 2025 йил 28 мартдаги 25-m/089-сон маълумотномаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Навоий Вилояти кўп тармоқли тиббиёт бирлашмаси (30.04.2025 йилдаги 30-сон буйруқ), Когон шахар тиббиёт бирлашмаси(17.06.2025 йилдаги 1670-2-208-ТВ/2025-сон)клиник амалиётига тадбиқ этилган.(ССВ ҳузуридаги илмий техник кенгашнинг 2025 йил 7октябрдаги қарори асосида 26/12-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: гомоцистеин даражасига асосланган индивидуал даволаш алгоритми когнитив бузилишларни эрта тўхтатиш, ногиронликни камайтириш ва беморнинг ҳаёт сифатини сақлашга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: алгоритм қўлланилганда ортиқча текширувлар, дори сарфи ва реабилитация давомийлиги камайиб, 1 бемор учун ўртача 1,2–1,4 млн сўм иқтисодий тежамкорлик берди. Хулоса: Яратилган алгоритм сурункали бош мия ишемиясида когнитив бузилишларга патогенетик ёндашувни таъминлаб, даволаш самарадорлигини оширди ва индивидуал терапияни танлашни аниқлаштирди.

Yangiliklarga obuna bo‘lish