Мардонов Хуршед Азамқул ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Бурун ҳалқум муртаги гипертрофиясининг ривожланиши ва кечишининг клиник-морфологик ва генетик жихатлари» 14.00.04 – Оториноларингология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Tib 4463.
Илмий раҳбар: Джураев Жамолбек Абдукахарович, тиббиёт фанлари доктори, доцент. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib 01.06. 
Расмий оппонентлар: Арифов Сайфутдин Саидазимович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Мухамадиева Гульмира Амантаевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Қозоғистон Республикаси).
Етакчи ташкилот: И.К.Ахунбаев номидаги Қирғиз давлат тиббиёт академияси (Қирғизистон).
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади:
бурун халқум муртаги гипертрофияси ривожланиши ва кечишида клиник-морфологик ҳамда генетик омилларнинг аҳамиятини ўрганиш ва башоратлаш алгоритмини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бурун халқум муртаги гипертрофиясининг даражаси ошиб бориши билан нафас олиш қийинлашиши (82%), эшитув найи вентиляцияси бузилиши (67%) ва яллиғланиш белгилари (74%) учраши эндоскопик кўрсаткичлар асосида гипетрофия даражасини бахолашда объективликни 25–30% га ошириши исботланган;
КНКТ натижалари асосида лимфоид тўқима зичлиги (ҲУ) ортиши асосан гипертрофиянинг ИИ даражасида +65 ҲУ, ИИИ даражада эса +95 ҲУ ҳамда тўқимада фиброз ва яллиғланиш элементларининг кучайишига мос равишда зичлик ортиб бориши аниқланган;
бурун халқум муртаги гипертрофиясида лимфоид тўқима структурасидаги яллиғланиш ва фиброз жараёнларининг даражасига мос равишда (ИИ даражада пролифератив ўзгаришлар ва микрофолликулалар шаклланиши, ИИИ даражада эса фиброз, плазматик ва макрофаг инфильтрацияси ҳамда строма қайта тузилиши) кучайиши аниқланган;
МБЛ2 ва ИЛ-1β генларининг генотипик полиморфизмлари бурун халқум муртаги гипертрофияси ривожланиши билан яққол боғлиқ (бемор болаларда “нохуш” ТТ генотип частотаси МБЛ2 учун — 26,7% (п<0,05) ҳамда ИЛ-1β учун — 28,9% (п<0,05)) аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши 
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 15 февралдаги 12-сонли йиғилиш баённомасига асосан, Илмий-тадқиқот ишлари натижаларни амалиётга тадбиғи бўйича хулосасига кўра (илмий янгиликларни бошқа соғлиқни сақлаш муассасаларига жорий этиш бўйича Республика ихтисослаштирилган оториноларингология ва бош-бўйин касалликлари илмий-амалий тиббиёт маркази 2025-йил 27-февралдаги 20-сонли, Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази клиник шифохонасига 2025-йил 19-фералдаги 25-сонли буйруқлари):
биринчи илмий янгилик: бурун халқум муртаги гипертрофиясининг даражаси ошиб бориши билан нафас олиш қийинлашиши (82%), эшитув найи вентиляцияси бузилиши (67%) ва яллиғланиш белгилари (74%) учраши эндоскопик кўрсаткичлар асосида гипетрофия даражасини бахолашда объективликни 25–30% га ошириши исботланган, бу бўйича Республика ихтисослаштирилган оториноларингология ва бош-бўйин касалликлари илмий-амалий тиббиёт маркази 2025-йил 27-февралдаги 20-сонли, Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази клиник шифохонасига 2025-йил 19-фералдаги 25-сонли буйруқлари асосида амалиётга жорий этилган; Ижтимоий самарадорлиги: бурун ҳалқум муртаги гипертрофияси касаллигида даражаларига кўра, ҳар бир аниқланган даражаси учун эндоскопик текширув натижалари таҳлил қилинган ҳамда ўзига хос хусусиятлари аниқланган. Иқтисодий самарадорлиги: бурун ҳалқум муртаги гипертрофияси касаллигининг қайталанишида ИИ,ИИИ даражаларига кўра, ҳар бир аниқланган даражаси учун асоратлари инобатга олиниб касалликни эрта аниқлаш орқали самарадорликка эришилди. Хулоса: бурун ҳалқум муртаги гипертрофияси касаллигининг қайталанишида нафас олиш қийинлашиш, эшитув найи вентиляцияси бузилиши, яллиғланиш белгилари учрашини ўз вақтида аниқлаш 1150000 сўм бюджет маблағларини тежаш имконини берди.
иккинчи илмий янгилик: КНКТ натижалари асосида лимфоид тўқима зичлиги (ҲУ) ортиши асосан гипертрофиянинг ИИ даражасида +65 ҲУ, ИИИ даражада эса +95 ҲУ ҳамда тўқимада фиброз ва яллиғланиш элементларининг кучайишига мос равишда зичлик ортиб бориши аниқланган. Натижалар Республика ихтисослаштирилган оториноларингология ва бош-бўйин касалликлари илмий-амалий тиббиёт маркази 2025-йил 27-февралдаги 20-сонли, Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази клиник шифохонасига 2025-йил 19-фералдаги 20-сонли буйруқлари асосида мазкур шифохоналарнинг амалиётига жорий этилган; Ижтимоий самарадорлиги: бурун ҳалқум муртаги гипертрофияси касаллигининг ривожланишида ҳамда уни ташхислаш жараёнида фиброз ва яллиғланиш кўрсаткичлари инобатга олган ҳолда ташхислаш амалга оширилди. Иқтисодий самарадорлиги: бурун ҳалқум муртаги гипертрофиясининг ривожланиши ҳамда клиник кечишига таъсир қилувчи асосий сабаблардан бири лимфоид тўқима зичлиги (ҲУ) қиёсий кўрсаткичлари баҳоланди. Хулоса: КНКТ да лимфоид тўқима зичлиги (ҲУ) ортиши ҳамда бурун ҳалқум муртагида  фиброз ва яллиғланиш элементларининг кучайишига мос равишда ортиб боришини ўрганиш орқали уларнинг асосий ва назорат гуруҳлари ўртасида тақсимланишидаги фарқларни кўрсатди, бу касалликнинг клиник кечишида аҳамияти юқорилиги сабабли амалиётга жорий қилиниши давлат бюджетидан харажатлар миқдорини 1250000 сўмга камайтирди.
учинчи илмий янгилик: бурун халқум муртаги гипертрофиясида лимфоид тўқима структурасидаги яллиғланиш ва фиброз жараёнларининг даражасига мос равишда (ИИ даражада пролифератив ўзгаришлар ва микрофолликулалар шаклланиши, ИИИ даражада эса фиброз, плазматик ва макрофаг инфильтрацияси ҳамда строма қайта тузилиши) кучайиши аниқланган. Натижалар Республика ихтисослаштирилган оториноларингология ва бош-бўйин касалликлари илмий-амалий тиббиёт маркази 2025-йил 27-февралдаги 20-сонли, Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази клиник шифохонасига 2025-йил 19-фералдаги 20-сонли буйруқлари асосида мазкур шифохоналарнинг амалиётига жорий этилган; Ижтимоий самарадорлиги: Бурун ҳалқум муртаги лимфоид тўқима структурасидаги ўзгаришлар гипертрофиянинг ривожланиши ва юзага келиш хавфини сезиларли ошириши, унинг клиник кечиши ва асоратларни келиб чиқишидаги роли аниқланганиши текшириш натижалари асосида ташхислашни тўғри баҳолашга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: касалликни клиник кечиши ва башоратлаш самарадорлигига таъсир қилувчи омилларни ўрганиш асосида сарф-ҳражатлар 1230000 сўмга иқтисод қилинди. Хулоса: бурун халқум муртаги гипертрофиясини ривожланиши, унинг клиник кечиши ва асоратларни келиб чиқишини олдини олиш давлат бюджети маблағларини 1520000 сўмга сарфланишини камайтиради;
тўртинчи илмий янгилик: МБЛ2 ва ИЛ-1β генларининг генотипик полиморфизмлари бурун халқум муртаги гипертрофияси ривожланиши билан яққол боғлиқ (бемор болаларда “нохуш” ТТ генотип частотаси МБЛ2 учун — 26,7% (п<0,05) ҳамда ИЛ-1β учун — 28,9% (п<0,05)) аниқланган. Натижалар Республика ихтисослаштирилган оториноларингология ва бош-бўйин касалликлари илмий-амалий тиббиёт маркази 2025-йил 27-февралдаги 20-сонли, Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази клиник шифохонасига 2025-йил 19-фералдаги 20-сонли буйруқлари асосида мазкур шифохоналарнинг амалиётига жорий этилган; Ижтимоий самарадорлиги: бурун ҳалқум муртаги гипертрофияси билан касаланган болаларда генетик текширувлар асосида, даволаш самарадорлигини ошириш, нафас олиш қийинчиликларини бартараф этиш, беморларнинг умр кўриш даврийлигини узайтириш, тушунтириш ва даволаш профилактик ёрдам сифатини ошириш, беморларнинг ҳаёт сифатини 35 фоизга яхшилаш ва башоратлаш ҳамда шу орқали ушбу хасталикни қайталанишини камайтириш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни ташхислаш ҳамда башоратлаш самарадорлиги давлат бюджетидан харажатлар 824000 сўмга тежалди. Хулоса: юқоридагиларга кўра жами йиллик иқтисодий самарадорлик мазкур касалликни ташхислаш ҳамда башоратлаш самарадорлиги давлат бюджетидан харажатлар миқдорини 1050000 сўмни тежаш имконини берди.