Ботирова Насиба Тохировнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Тупроққа асосий ишлов бериш усул ва муддатларида Серҳосил биопрепаратини қўллашнинг ғўзадаги самарадорлиги (Тошкент вилоятининг суғориладиган типик бўз тупроқлари мисолида)”, 06.01.01 – Умумий деҳқончилик. Пахтачилик (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.3.PhD/Qx1456
Илмий раҳбар: Карабаев Икрамжон Тураевич, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий–тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий–тадқиқот институти, DSc.08/2025.27.12.Qx.01.01.
Расмий оппонентлар: Ибрагимов Одилжон Олимжонович, қишлоқ хоъжалиги фанлари доктори, профессор; Каримов Шарофиддин Абдукаримович, қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат аграр университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Тошкент вилоятининг суғориладиган типик бўз тупроқлари шароитида тупроққа турли усул ва муддатларда асосий ишлов бериш ҳамда Серҳосил биопрепаратини қўллашнинг ғўза ҳосилдорлигига таъсирини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
илк бор Тошкент вилоятининг суғориладиган типик бўз тупроқлари шароитида ғўза ғалла (1:1) алмашлаб экиш тизимида кузги буғдойдан бўшаган майдонларни турли усул ва муддатларда асосий ишлов беришни тупроқ унумдорлигига таъсири аниқланган;
кузги буғдойнинг ҳосилини йиғиштириб олингандан сўнг, ёзда ерга 28-30 см чуқурликда дискали омоч ёрдамида ҳайдов ўтказилганда ёзда оддий омоч ёрдамида ҳайдов ўтказилганга нисбатан тупроқнинг хажм массаси  ҳайдов (0-30 см) қатламда 0,012 г/см3 гача, ҳайдов ости (30-50 см) қатламда эса 0,005 г/см3 гача камайиши, ғоваклигини эса қатламларга мос равишда 0,5-0,2% гача ортиб бориши, тупроқнинг сув ўтказувчанлиги 23,9 м3/га гача, тупроқнинг агрономик жиҳатдан қулай заррачалар миқдори (А.Ж.Қ.З) эса 1,0-0,6 % гача юқори бўлгани аниқланган; 
кузги буғдойдан сўнг дискали омоч ёрдамида 28-30 см чуқурликда ҳайдов қилинганда барча илдиз-анғиз қолдиқларини тўлиқ кўмилиши ва қолдиқларни эрта баҳорга келиб чириш жараёнини жадал ўтиши ҳамда экиш олдидан чигитни Серҳосил биопрепарати билан 33 л/т меъёрда ишлов бериш натижасида бошқа ишлов бериш усуллари қўлланилганга нисбатан тупроқни ҳайдов (0-30 см) ҳамда ҳайдов ости (30-50 см) қатламларидаги гумус миқдори 0,001-0,009 % гача ортгани аниқланган;
ёзги муддатда дискали омоч ёрдамида 28-30 см чуқурликда ҳайдов қилиниб, эрта баҳорда экиш олдидан чигитни Серҳосил биопрепарати билан 33 л/т меъёрда ҳамда ғўзанинг 3-4 чин барг ва шоналаш даврида 10 л/га меъёрдан барг орқали озиқлантирилганда чигитларни униб чиқиш даражаси бошқа ишлов бериш усуллари  қўлланилганга нисбатан 3,1-12,9 % гача, ўсимликни бўйи 3,9-18,3 см гача, ҳосил шоҳлар сони 0,3-1,5 донагача, шоналар сони 0,4-1,1 донагача, кўсаклар сони 1,0-2,2 донагача, шундан очилгани 0,9-1,7 донагача юқори бўлгани аниқланган;
ёзги муддатда дискали омоч ёрдамида 28-30 см чуқурликда ҳайдов қилиниб, экиш олдидан чигитни Серҳосил биопрепарати билан 33 л/т меъёрда ишлов берилиб, ғўзанинг Бухоро-102 навини парваришлашда 3-4 чин барг ва шоналаш даврида 10 л/га меъёрдан барг орқали озиқлантирилганда анъанавий усулларни ҳамда Серҳосил биопрепарати қўллаш натижасида қўшимча 3,8-12,0 с/га гача пахта ҳосили, соф фойда 1,8-6,2 млн. сўмгача, рентабеллик даражасини эса 8,2-32,0% гача юқори бўлиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тошкент вилоятининг суғориладиган типик бўз тупроқлари шароитида, ғўза ҳосилдорлигига кузги буғдойдан сўнг  ерга асосий ишлов бериш усул ва муддатлари ҳамда  Серҳосил биопрепаратини таъсири бўйича олиб борилган тадқиқотлар натижалари асосида:
фермер хўжаликлари учун “Тупроққа турли усул ва муддатларда ишлов бериш фонида Серҳосил биопрепаратини ғўзада қўллаш бўйича”  мавзусида тавсиянома тасдиқланган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 23-майдаги 02/020-2801-сон маълумотномаси). Натижада ушбу тавсиянома Тошкент вилоятининг пахтачилик ва ғаллачилик фермер хўжаликлари ва кластерларда ғўза ва ғўза мажмуидаги экинларни парваришлашда экиш олдидан ерга ишлов беришда қўлланма сифатида хизмат қилмоқда; 
типик бўз тупроқлари шароитида ишлаб чиқилган ерга асосий ишлов бериш усул ва муддатлари ҳамда Серҳосил биопрепаратини қўллашни ғўзанинг ўсиши, ривожланиши ва ҳосилдорлигига таъсири технологияси Тошкент вилояти Қуйи Чирчиқ туманида 50 гектар майдонда жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 23-майдаги 02/020-2801-сон маълумотномаси). Бунинг натижасида кузги буғдойдан бўшаган майдонларни ёзда суғориб, ёзги муддатда дискали омоч ёрдамида 28-30 см чуқурликда хайдов ўтказилиб, Серҳосил биопрепаратини экишдан олдин чигитга 33 л/т меъёрда ҳамда ғўзанинг 3-4 чин барг ва шоналаш даврида 10 л/га меъёрдан барг орқали озиқлантирилганда, ғўзадан қўшимча 4-5 с/га ҳосил олиниб, рентабеллик даражаси 17,9 % гача ортишига эришилган; 
ёзги муддатда дискали омоч ёрдамида 28-30 см чуқурликда хайдов ўтказилиб, Серҳосил биопрепаратини экишдан олдин чигитга 33 л/т меъёрда ҳамда ғўзанинг 3-4 чин барг ва шоналаш даврида 10 л/га меъёрдан барг орқали озиқлантириш агротехнологияси Пискент туманида 53 гектар, жами Тошкент вилояти бўйича 103 гектар майдонда жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 23-майдаги 02/020-2801-сон маълумотномаси). Натижада, барча ўтмишдош экинлар илдиз-анғиз қолдиқларини тўлиқ кўмилиши ҳамда Серҳосил биопрепаратини экишдан олдин чигитга 33 л/т меъёрда ҳамда ғўзанинг 3-4 чин барг ва шоналаш даврида 10 л/га меъёрдан барг орқали қўллаш натижасида ғўзадан қўшимча 3,2-3,8 с/га пахта ҳосил олиниб, рентабеллик даражаси 16,7 % гача ортишига эришилган.