Xoshmuratova Inkar Polatovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I.Umumiy ma’lumotlar
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri: “Qoraqalpog‘iston Respublikasi umumta’lim maktablari o‘quvchilariga rus tili maqol va matallarini o‘qitish metodikasi”, 13.00.02 – Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (rus tili).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2018.3.PhD/Ped661.
Ilmiy rahbarining F.I.Sh., ilmiy darajasi va unvoni: Axmedova Layloxon Tolibjonovna, pedagogika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Qoraqalpoq davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Qoraqalpoq davlat universiteti, DSc.03/30.04.2021.Fil.20.01.
Rasmiy opponentlarning F.I.Sh., ilmiy darajasi va unvoni: pedagogika fanlari doktori (DSc), professor Axmedova Maloxat Ergashevna, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Kabulova Mexriban Tolibaevna.
Yetakchi tashkilot nomi: Jizzax davlat pedagogika universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi Qoraqalpog‘iston Respublikasi umumta’lim maktablari o‘quvchilariga rus tilidagi maqol va matallarni o‘qitish metodikasini interfaol texnologiya usul va vositalarini qo‘llash orqali takomillashtirishdan iborat.
III.Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
Qoraqalpog‘iston Respublikasi umumta’lim maktablari o‘quvchilariga rus tilidagi maqol va matallarni o‘rgatish metodikasi interfaol texnologiya tamoyillari (o‘qituvchining o‘quvchilar bilan muloqotining demokratik uslubiga o‘tish tamoyili, o‘qitishning refleksivlik tamoyili) va aqliy hujum, syujetli-rolli o‘yin, assotsiativ metod, kichik guruhlarda ishlash, empatiya metodi kabi o‘qitish metodlari asosida takomillashtirilgan;
Qoraqalpog‘iston Respublikasi umumta’lim maktablarining 10-11-sinf o‘quvchilariga rus tilidagi maqol va matallarni o‘rgatish uchun interfaol usullardan (breynrayting, syujetli-rolli o‘yin, assotsiativ usul, kichik guruhlarda ishlash, empatiya usuli, doskada aqliy hujum) foydalanish asosida o‘quvchilarni o‘quv faoliyatiga jalb qilish va ularning RTXS bo‘yicha lingvistik, diskursiv, pragmatik, ijtimoiy-madaniy kompetensiyalarini takomillashtirishga bo‘lgan motivatsiya darajasini oshirishga qaratilgan topshiriqlar va mashqlar tizimi ishlab chiqilgan;
rus va qoraqalpoq tillaridagi eng ko‘p qo‘llaniladigan maqol va matallarning kontrast xususiyatlari ularning mavzusi, mazmuni va vazifalari, shuningdek, ularning asosiy tarkibiy-semantik va lingvomadaniy jihatlari sohasidagi o‘xshashlik va farqlarni hisobga olgan holda ilmiy o‘rganilgan;
ta’lim qoraqalpoq tilida olib boriladigan maktab o‘quvchilarining rus tilidagi maqol va matallarni to‘g‘ri tanlay olish va ularni turli muloqot vaziyatlarida tilning mustaqil qurilish birliklari sifatida faol qo‘llay olish qobiliyati va tayyorgarligi sifatida talqin qilish asosida "rus tilidan xorijiy til sifatida paremiologik kompetensiya" kategoriyasining hajmi va ahamiyati asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi umumta’lim maktablari o‘quvchilariga rus tilidagi maqol va matallarni o‘rgatish metodikasi bo‘yicha ishlab chiqilgan nazariy-metodologik va amaliy natijalar asosida:
Qoraqalpog‘iston Respublikasi umumta’lim maktablari o‘quvchilariga rus tilidagi maqol va matallarni interfaol texnologiya tamoyillari (o‘qituvchining o‘quvchilar bilan muloqotining demokratik uslubiga o‘tish tamoyili, o‘qitishning refleksivlik tamoyili) va aqliy hujum, syujetli-rolli o‘yin, assotsiativ metod, kichik guruhlarda ishlash, empatiya metodi kabi o‘qitish usullari asosida takomillashtirilgan o‘qitish metodikasi bo‘yicha taklif va tavsiyalardan "Russko-karakalpakskiy slovar`-spravochnik poslovis i pogovorok" nomli o‘quv qo‘llanmani ishlab chiqishda foydalanilgan (Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining buyrug‘iga asosan 675244 raqamli o‘quv adabiyotlarini nashr etishga ruxsatnomasi). Natijada lug‘atning makrostrukturasi va mikrostrukturasi optimallashtirilgan, bu esa ta’lim qoraqalpoq tilida olib boriladigan maktab o‘quvchilariga rus paremiologiyasini o‘qitishda didaktik material manbai sifatida uning samaradorligini ta’minlagan;
Qoraqalpog‘iston Respublikasi umumta’lim maktablari 10-11-sinf o‘quvchilariga rus tilidagi maqol va matallarni interfaol metodlar (breynrayting, syujetli-rolli o‘yin, assotsiativ usul, kichik guruhlarda ishlash, empatiya usuli, doskada aqliy hujum) yordamida o‘rgatish orqali o‘quvchilarni o‘quv faoliyatiga jalb qilish va ularning RTXS bo‘yicha lingvistik, diskursiv, pragmatik, ijtimoiy-madaniy kompetensiyalarini takomillashtirishga bo‘lgan motivatsiya darajasini oshirishga qaratilgan topshiriq va mashqlar tizimiga oid taklif va tavsiyalardan "Rus tili milliy auditoriya uchun" nomli o‘quv qo‘llanmani ishlab chiqishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2023-yil 22-dekabrdagi 537-son buyrug‘iga asosan 508293-raqamli o‘quv adabiyotlarini nashr etishga ruxsatnomasi). Natijada, o‘quv qo‘llanmaning konsepsiyasi takomillashtirilgan va nazariy bazasi boyitilgan;
rus va qoraqalpoq tillaridagi eng ko‘p qo‘llaniladigan maqol va matallarning kontrast xususiyatlarini, ularning mavzusi, mazmuni va vazifalari, shuningdek, ularning asosiy tarkibiy-semantik va lingvomadaniy jihatlari sohasidagi o‘xshashlik va farqlarni hisobga olgan holda ilmiy asoslangan xulosalar O‘zbekiston pedagogika ilmiy-tadqiqot instituti Qoraqalpog‘iston filialida bajarilgan AI-XT-0-92997 raqamli "Yoshlarni umuminsoniy, milliy va tarixiy qadriyatlar uyg‘unligi asosida ma’naviy-axloqiy tarbiyalash muammolari" mavzusidagi amaliy loyiha doirasida foydalanilgan. (O‘zbekiston pedagogika ilmiy-tadqiqot instituti Qoraqalpog‘iston filialining 29.07.2025-yildagi 322-son ma’lumotnomasi). Natijada loyiha mazmuni rus va qoraqalpoq tillari paremiologik fondining kontrastiv xususiyatlari haqidagi yangi ilmiy-nazariy ma’lumotlar bilan boyitilgan;
ta’lim qoraqalpoq tilida olib boriladigan maktab o‘quvchilarining rus tilidagi maqol va matallarni to‘g‘ri tanlay olish va ularni turli muloqot vaziyatlarida tilning mustaqil qurilish birliklari sifatida faol qo‘llash qobiliyati va tayyorgarligi sifatida "rus tilidan xorijiy til sifatida paremiologik kompetensiya" kategoriyasi mazmunini aniqlashtirish natijalari bo‘yicha olingan ilmiy xulosalar O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Qoraqalpog‘iston bo‘limi Qoraqalpoq gumanitar fanlar ilmiy-tadqiqot institutida 2021-2023-yillarda bajarilgan "Qoraqalpoq folklorida olamning etnolingvistik manzarasini monografik aspektda tahlil qilish" mavzusidagi fundamental ilmiy loyiha doirasida foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Qoraqalpog‘iston bo‘limi Qoraqalpoq gumanitar fanlar ilmiy-tadqiqot institutining 2021-2023-yillardagi ma’lumotnomasi). (O‘zbekiston pedagogika ilmiy-tadqiqot instituti Qoraqalpog‘iston filialining 28.07.2025-yildagi 434/2-son ma’lumotnomasi). Natijada loyiha mazmuni "paremiologik kompetensiya" kategoriyasining hajmi va mazmuniga oid yangi ekspert fikri bilan boyitilgan.