Сапаров Куанишбай Абдирахмановичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Қорақалпоғистоннинг муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлари пардақанотли ҳашаротлари (Ҳйменоптера, Аcулеата) фаунаси ва экологияси”, 03.00.06 - Зоология (биология фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.PhD/B1173.
Илмий раҳбар: Сапаров Абдирахман Данабаевич, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Нукус давлат педагогика институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Қорақалпоқ давлат университети, PhD.03/2025.27.12.B.04.09.М.
Расмий оппонентлар: Зокиров Исломжон Илхомжонович, биология фанлари доктори, профессор; Сейтназаров Сулайман Кутлимуратович, биология фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади:
Қорақалпоғистон Республикаси муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлари Аcулеата инфратуркуми ҳашаротларининг тур таркибини аниқлаш, экологик-зоогеографик хусусиятларини очиб бериш ва айрим турларининг молекуляр-генетик кўрсаткичлари асосида уларнинг ҳозирги ҳолатини комплекс баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Қорақалпоғистон Республикаси муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларида Аcулеата инфратуркуми ариларининг 6 бош оила, 11 оила, 22 кенжа оила, 60 авлодга мансуб 106 тури аниқланган;
илк бор ариларнинг Ўзбекистон фаунаси учун Жуcанcистроcерус атрофасcиатус (Моравитз, 1885) тури ва Қорақалпоғистон Республикаси ҳудуди учун 34 тури аниқланган;
Аcулеата инфратуркуми ариларининг йил мавсумлари кесимида ривожланиш биологиясига доир фенологияси очиб берилган;
Аcулеата инфратуркуми арилар фаунасининг 7 та ҳудудлар бўйича тарқалиши исботланган, аниқланган турлар тарқалиши ва яшаш жойларига кўра 2 комплексга ҳамда 13 та зоогеографик гуруҳга мансублиги асосланган; 
Қорақалпоғистон Республикаси муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларидаги Аcулеата инфратуркумининг арилари биохилма-хиллигининг бойлик даражаларига кўра 5  та шкалага ажиратилган;
Аcулеата инфратуркуми ариларининг доминантлик хусусиятларига кўра 16 да кенг тарқалган ва 8 та камёб турлари аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қорақалпогʻистоннинг муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлари пардақанотли ҳашаротлари (Ҳйменоптера, Аcулеата) фаунаси ва экологияси бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Қорақалпоғистон Республикаси муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларидаги Аcулеата инфратуркуми пардақанотли ҳашаротларининг турли сабабларга кўра сони қисқариб бораётган, ёʻқолиб кетиш хавфи бўлган турларини муҳофаза қилиш ва сақлаб қолиш юзасидан ишлаб чиқилган амалий тавсиялар Қорақалпогʻистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш вазирлиги амалиётига жорий қилинган (Қорақалпоғистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг 2025-йил 28-июлдаги 02/18-2576-сон маълумотномаси). Натижада, Аcулеата инфратуркуми ҳашаротларининг био-экологик хусусиятлари ўрганилиб, кам учрайдиган 8 турнинг популяциялари ҳолатини баҳолаш, тарқалишининг ГАТ хариталарини яратиш ва уларни сақлаб қолиш имконини берган;
Қорақалпоғистон Республикасининг муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларида пардақанотли ҳашаротлар - Аcулеата инфратуркумига мансуб турларни чуқур ўрганиш натижасида, уларнинг яшаш шароити ва мавсумий фаоллиги асосида экологик (ксерофил, мезоксерофил, эврибионт) ҳамда фенологик (баҳорги, баҳор-ёзги, ёзги, политциклик) гуруҳларга ажратилган. Тадқиқот давомида ўрганилган Веспидае ва Спҳеcидае оилаларига мансуб ариларнинг 42 та тури ўрмон зараркунандаларига қарши табиий кушандалар сифатида муҳим аҳамиятга эга экани аниқланиб, улар асосида ишлаб чиқилган амалий тавсиялар Ўзбекистон Республикаси Ўрмон хўжалиги қўмитасининг Қўнғирот ва Мўйноқ туман бўлимлари амалиётига жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси  ўрмон хўжалиги қўмитасининг 2025-йил 29-июлдаги 1-908-сон маълумотномаси).  Натижада, Қорақалпоғистон Республикаси ҳудудлари бўйлаб ўрмон хўжалиги яшил қопламига зарар етказувчи ҳашаротларга қарши курашишда Аcулеата турларидан биологик кураш воситаси сифатида фойдаланиш имконияти яратилиб, биохилма-хилликни сақлаш ҳамда барқарор табиий ресурслардан фойдаланиш имконини берган;
Қорақалпоғистон Республикаси муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларидаги Аcулеата инфратуркуми ҳашаротлари турларининг митохондриал ДНК CОИ соҳаси нуклеотидлар кетма - кетлиги бўйича маълумотлар Миллий биотехнология ахборот маркази, Генбанк базасига жойлаштирилган (Миллий биотехнология ахборот маркази, 2024-йил 29-июлдаги маълумотномаси, НCБИ). Натижада ПҚ104866 - Стизус эхимиус турининг идентификация рақами олиниб, ушбу турни молекуляр таксономик ва филогенетик ўрнини асослаш имконини берган.