Исомиддинов Зокиржон Жалолдиновичнинг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Вертикал ва горизонтал зоналликдаги тупроқлар биогеокимёвий хусусиятларининг илмий асослари», 03.00.13 – Тупроқшунослик (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.DSc/B295.
Илмий маслаҳатчи: Исағалиев Муроджон Тўйчибоевич, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, DSc.03/2025.27.12.B.10.07.
Расмий оппонентлар: Парпиев Ғофуржон Тохирович, биология фанлари доктори, катта илмий ходим; Раупова Нодирахон Бахромовна, биология фанлари доктори, профессор; Набиева Гулчехра Мирергашевна, биология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: вертикал, горизонтал зоналликдаги тупроқлар морфогентик белгилари, физик, кимёвий, биогеокимёвий хосса-хусусиятларига табиий омиллар ва суғориш суви қалқиндилари таъсирини аниқлаш ҳамда улардан самарали фойдаланишга қаратилган илмий-амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
тупроқ ҳосил бўлиши жараёнлари вертикал ва горизонтал зоналикда оналик жинслари, иқлим, релеф, суғориш сувлари ва бошқа омиллар таъсирида ҳозирги тупроқ экологик-генетик, геокимёвий ва биогеокимёвий хусусиятларни олганлиги аниқланган;
турли хил шароит ва жинслар устида шаклланган типик ва карбонатли тоғ жигарранг тупроқларнинг хоссалари табиий омиллар таъсирида, суғориладиган типик бўз ва сур тусли қўнғир тупроқларининг морфогенетик белгилари, биогеокимёвий, физик-кимёвий, кимёвий хоссалари ва педогеокимёвий барерлари суғориш сувлари давомийлиги ва қалқиндилари таъсирида ўзгариши аниқланган;
суғориш суви қалқиндиси таркибида Ас литосфера кларкига нисбатан 7,6 ва тупроқ кларкига нисбатан 2,6 баробар кўп келиб ётаётганлиги, суғориладиган типик бўз ва сур тусли қўнғир тупроқларнинг мишяк (Ас) элементи билан кучсиз даражада ифлосланишига олиб келганлиги илмий жиҳатдан исботланган;
вертикал зоналликдаги тоғли жигарранг, типик бўз ҳамда горизонтал зоналликдаги сур тусли қўнғир тупроқлар ва сабзавот экинларида аминокислоталар сифати ва миқдорининг ўзгариши аниқланган;
суғоришга тортилган дарё сувлари билан келиб ётадиган лойқа чўкинди (қалқинди) миқдори ва сифати таҳлил қилинган, бунда ҳар бир суғоришда 1,95-2,62 г/л оралиғида лойқа, унинг таркибида эса 1,14-1,35% гумус, 24-32 мг/кг ҳаракатчан фосфор ва 187-204 мг/кг алмашинувчи калий келиб ётиши исботланган;
вертикал ва горизонтал зоналликда шаклланган тупроқларда макро-, микро- ва ултромикроелементларнинг миграцияси ва аккумуляцияси геокимёвий барерлар (буғланувчи, карбонатли, глейли) фаолияти билан узвий боғлиқлиги асосланган;
элементар ландшафт блокларининг кимёвий таркибига кўра (тупроқ – Cа, На, К, қалқинди – Ба, Мо, осимлик – Фе, Ба, Ни) ортиқча ва (тупроқ – Фе, Ни, Ср, қалқинди – Фе, Cр, Ни, ўсимлик – Зн, Мн, Б, К, Cа) етишмовчи биогеокимёвий провинсиялар аниқланиб, сабзавот экинларида макро- ва микроелемент таркиби ҳамда уларнинг биологик сингдириш қобилияти аниқланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Вертикал, горизонтал зоналликдаги тупроқлар ва сабзавот экинлари биогеокимёсини тадқиқ этиш бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида:
«Суғориладиган типик бўз тупроқларда Анзур пиёзи (Аллиум суwороwии Регел.) етиштириш бўйича тавсиянома» ишлаб чиқилиб, тасдиқланган ва амалиётига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академиясининг 2023 йил 15 сентябрдаги 4/1255-1944-сон маълумотномаси). Натижада, типик бўз тупроқлар унумдорлигини сақлаш ва ошириш, доривор Анзур пиёздан юқори, сифатли ҳосил олишда мажмуавий агротехник, агрокимёвий ва мелиоратив тадбирлар тизимини амалга оширишда қўлланма сифатида хизмат қилган.
Тошкент ботаника боғи ҳудуди суғориладиган типик бўз тупроқлари физик, кимёвий, геокимёвий хоссалари ва Анзур пиёзи (Аллиум суwороwии Регел.) ўсимлиги таркибидаги элементлар миқдорлари, биогеокимёвий хусусиятлари жами 0,50 гектар майдонида амалиётга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академиясининг 2023 йил 15 сентябрдаги   4/1255-1944-сон маълумотномаси). Натижада, ҳудуд тупроқлари ва Анзур пиёзини тавсифлаш, тупроқ унумдорлигини ошириш, экологик-мелиоратив мониторинг ишларини олиб бориш, минерал ва органик ўғитлардан тўғри фойдаланиш, экологик тоза ва сифатли ҳосил етиштириш ва бошқа сердаромад ўсимликларни жойлаштириш учун асос сифатида хизмат қилган. 
Наманган вилояти Косонсой тумани “Дўстлик” массивидаги “Кушон Рохи Сафет” фермер хўжалиги учун 1:5000 масштабли агрокимёвий хаританома тузилган ва жами 105,0 гектар майдонда амалиётида жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 22 октябрдаги 05/05-04-704-сон маълумотномаси). Натижада, ушбу хаританома асосида суғориладиган типик бўз тупроқлар унумдорлигини сақлаш ва ошириш, шунингдек, пиёздан юқори ва сифатли ҳосил олишда мажмуавий агротехник, агрокимёвий, мелиоратив тадбирлар тизимини амалга оширишда қўлланма сифатида хизмат қилган;
Косонсой дарёси суви билан келиб ётадиган лойқа чўкинди (қалқинди)си билан ҳар бир суғоришда 1,95-2,62 г/л оралиғида лойқа, унинг таркибида эса 1,14-1,35% гумус, 24-32 мг/кг ҳаракатчан фосфор ва 187-204 мг/кг алмашинувчи калий келиб ётиши натижасида минерал ва органик ўғитларни тежаш бўйича тадбирлар ишлаб чиқилиб “Кушон Рохи Сафет” фермер хўжалигининг 25,0 гектар майдонида амалиётга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 22 октябрдаги 05/05-04-704-сон маълумотномаси). Натижада, янгидан ва эскидан суғориладиган типик бўз тупроқларда пиёз етиштиришда азотдан ўртача 78 кг/га, фосфордан 43 кг/га ва калийдан 100% тежаш имконини берган, ҳосилдорлик гектаридан мос ҳолда 39,5; 42,3 тоннани ташкил этиб, ҳар тонна ҳосилдан соф даромад ўртача 359937; 409884 минг сўмни, рентабеллик эса 54,7; 69,7% ни ташкил қилган ва иқтисодий самарадорликка эришиш имконини берган;
суғориладиган типик бўз тупроқларида ва пиёз (Аллиум cепа Л.) ўсимлигида Мн, На, К, Cа, Фе, Зн, Cо, Cр, Cу, Мо, Б каби агробиогеокимёвий аҳамиятга эга элементлар, шунингдек, Ас, Ҳг, Ни, Пб ва бошқа оғир металлар ва металлоидларнинг миқдорлари ва биогеокимёвий хусусиятлари аниқланган ва 1:5000 масштабли “Агрокимёвий хаританомалар” тузилган ва Наманган вилояти Косонсой тумани “Дўстлик” массивидаги “Кушон Рохи Сафет” фермер хўжалигининг 25,0 гектар майдонида амалиётга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 22 октябрдаги 05/05-04-704-сон маълумотномаси). Натижада, суғориладиган типик бўз тупроқларининг экологик ҳолатини тавсифлаш ва етиштирилган пиёзнинг экологик софлигини таъминлаш ҳамда экологик-мелиоратив мониторинг ишларини ташкил этиш, микроелемент сақловчи минерал ва органик ўғитлардан самарали фойдаланиш билан бирга бошқа сердаромад қишлоқ хўжалиги экинларини жойлаштириш учун ишончли илмий ва амалий асос бўлиб хизмат қилган.