Юлдашев Шухратбек Шерзодбек ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Крем-атир совунлар асосида янги товарлар олиш ва уларни кимёвий таркиби бўйича синфлаш», 02.00.09 – Товарлар кимёси (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Т5559.
Илмий раҳбарлар: Йўлчиев Аслбек Бахтиёрбекович, теҳника фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат университети, DSc.03/2025.27.12.К/Т.07.04.
Расмий оппонентлар: Ахмадалиев Махаммаджон Ахмадалиевич, техника фанлари доктори, доцент, Дехқонов Рахматилла Султонович, кимё фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Қоқон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: палма ёғи, узум, анор данаги ва седана мойлари асосида мой композицияларини ишлаб чиқиб, ишлаб чиқилган мой композициялари асосида янги крем атир совунлар олиш ҳамда олинган янги товарни ТИФ ТН бўйича синфлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор, палма ёғи, узум данаги, анор данаги ва седана мойларининг турли нисбатдаги энг юқори органолептик ва физик-кимёвий хусусиятга эга бўлган мой композициялари асосида янги турдаги крем-атир совунларнинг мойли асоси ишлаб чиқилган;
янги турдаги крем-атир совунларнинг мойли асосини ташкил қилувчи палма ёғи, анор данаги, узум данаги ва седана мойларининг оптимал композициялари таркибидаги ёғ-кислоталар миқдори газ-хроматография (ГХ) усулида аниқланган;
замонавий усуллар ёрдамида ноанъанавий мойлар композицияси асосида ишлаб чиқилган янги турдаги крем-атир совунларнинг физик-кимёвий кўрсаткичлари меъёрий ҳужжатларда (ГОСТ) белгиланган кўрсаткичларга мувофиқ эканлиги исботланган;
палма ёғи (50%), узум данаги мойи (20%), анор данаги мойи (20%), седана мойи (10%) бўлган мой композицияси асосида ишлаб чиқилган янги турдаги крем-атир совуннинг органолептик кўрсаткичлари бошқа наъмуналарга нисбатан юқори эканлиги АНОВА методи ёрдамида исботланган;
палма ёғи, узум данаги, анор данаги ва седана мойларидан мой композицияларини олиш технологиясида купажлаш жараёнининг оптимал температоураси 30-50 ℃ эканлиги аниқланган;
мой композицияларининг совунланиш жараёнида фойдаланиладиган ишқор консентрациясининг оптимал қиймати 40 % эканлиги аниқланган ҳамда олинган янги товарларни кимёвий таркиби асосида ТИФ ТН бўйича янги товар кодлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Таркибида ўзига хос спесифик ёғ-кислоталар сақлаган ноанъанавий мойлар асосида янги таркибли крем-атир совунларнинг намуналари ва уларни синфлаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
ноанъанавий мойли хом-ашёлардан олинган мойларни ёғ-кислота таркиби мувофиқлаштирилган композицияларни ишлаб чиқиш ва улар асосида крем-атир совунларнинг янги таркибини шакллантиришга доир технологик схемалар Ўзбекистон Республикаси Ёғ-мой корхоналари уюшмаси томонидан амалиётга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Ёғ-мой корхоналари уюшмасининг 2025 йил 8 апрелдаги КC/3-142-сон маълумотномаси). Натижада, озиқ-овқат саноати корхоналари чиқиндилардан рационал фойдаланиб, ноанъанавий мойлар асосида янги турдаги крем-атир совунлар ишлаб чиқариш имконини берган;
ноанъанавий мойлар асосида бойитилган крем-атир совунлар товар сифатида синфланиб, уларга ташқи иқтисодий фаолиятдаги товарлар номенклатурасига кўра қуйидагича: “ноанъанавий мойлар асосида ишлаб чиқилган крем-атир совунлар” учун – 3401 11000 2 халқаро товар код рақами ишлаб чиқилиб, давлат божхона қўмитаси томонидан амалиётига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси, Марказий божхона лабораториясининг 2025 йил 24 ноябрдаги 29/05-25-2757-сон маълумотномаси). Натижада, ноанъанавий мойлар асосида бойитилган крем-атир совун товар маҳсулотларни экспорт ва импорт қилишда улардан ундириладиган бож тўловларини назорат қилиш имконини берган.