Ахмаджонов Авазбек Акмалжон ўғлининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Суғориладиган оч тусли бўз ва ўтлоқи саз тупроқлар ҳамда Прунус Авиум Л. биогеокимёси», 03.00.13 – Тупроқшунослик (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/В1526.
Илмий раҳбар: Турдалиев Авазбек Турдалиевич, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, DSc.03/2025.27.12.B.10.07.
Расмий оппонентлар: Жаббаров Зафаржон Абдукаримович, биология фанлари доктори, профессор; Собитов Ўлмасбой Тожахмедович, биология фанлари доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: Фарғона вилоятида шаклланган суғориладиган оч тусли бўз ҳамда ўтлоқи саз тупроқларнинг агрокимёвий, агрофизик, геокимёвий ва биогеокимёвий хосса-хусусиятларини табиий ва инсон омили таъсиридаги ўзгаришларини аниқлаш ҳамда гилос йетиштиришда тупроқдан самарали фойдаланишга қаратилган илмий-амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
суғориладиган оч тусли бўз ҳамда ўтлоқи саз тупроқлар морфологияси, физик, кимёвий ва агрокимёвий хоссаларининг ҳозирги ҳолатига кўра ҳамда табиий ва инсон омиллари таъсирида янгидан суғориладиган → эскидан суғориладиган тупроқлар томон ўзгараётганлиги ва бу жараён ўтлоқи саз тупроқларда жадалроқ кетиши илмий асосланган;
тупроқлардаги кимёвий элементлар таркиби, миқдори, миграция, аккумуляцияси қиёсий таҳлил қилинган ва ўтлоқи саз тупроқларда Йб ли кучли, Мо>Ҳф>Сб>Бр ли кучсиз провинсиялар, оч тусли бўз тупроқларда эса Йб>Ҳф ли кучли, Сб>У>Cс ли кучсиз провинсиялар аниқланган ҳамда элементларни фон миқдорлари ва геокимёвий спектрлари ишлаб чиқилган;
суғориладиган ўтлоқи саз тупроқлар ва гилос органларидаги Мн, Мо, Cу нинг коррелатив боғлиқликлари ижобий (р=0,12-0,94), Зн(р=-0,33 – -0,57) ники эса салбий эканлиги, оч тусли бўз тупроқлар ҳамда гилос органларидаги Мн, Мо, Зн, Cу ларнинг алоқадорлиги ижобий (р=0,11-0,94), тупроқ ва гилос танасидаги Мн(р=-0,27) ва баргидаги Cу(р=-0,15) ларники эса салбий эканлиги аниқланган ҳамда биологик сингдириш коеффициентлари ишлаб чиқилган;
тупроқларнинг биомикроелементлар билан таъминланганлик даражаси ҳамда кларк консентрацийлари аниқланган ва ўтлоқи саз тупроқларда Мо>Зн>Мн, оч тусли бўз тупроқларда Зн>Мн>Мо қаторида камайиб бориши исботланган;
суғориладиган оч тусли бўз ҳамда ўтлоқи саз тупроқлар шароитида гилосни илдиздан ва баргдан озиқлантиришнинг мақбул меъёрларини қўллаш натижасида назорат (ўғициз) га нисбатан ҳосилдорлик ўтлоқи саз тупроқларда 60 с/га, оч тусли бўз тупроқларда 60-70 с/га га ортиши далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Суғориладиган оч тусли бўз ва ўтлоқи саз тупроқлардаги гилоснинг биогеокимёвий хоссаларини ўзгариши бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Фарғона вилоятидаги янгидан ва эскидан суғориладиган оч тусли бўз, ўтлоқи саз тупроқларнинг унумдорлик кўрсаткичлари, геокимёвий хоссалари ҳамда уларда йетиштирилган гилоснинг биогеокимёвий хусусиятлари ҳисобга олинган ҳолда кимёвий элементларнинг фон миқдорлари “Грапес анд Гарденс Инвестмент” АЖ нинг 20 гектар, “Турғунов Икромжон” ф/х нинг 9,5 гектар (жаъми 29,5 га) йер майдонларида амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 11 ноябрдаги 05/05-04-754-сон маълумотномаси). Натижада, ҳудуд тупроқлари ва гилосни тавсифлаш, тупроқларда экологик мониторинг ишлари олиб бориш, гилос мевалари сифатини баҳолаш ҳамда тупроқларни ўғитлаш ва унумдорлигини ошириш бўйича тадбирлар белгилаш имконини берган;
суғориладиган оч тусли бўз ва ўтлоқи саз тупроқлар ҳамда гилос органлари таркибидаги микроелементлар миқдорлари, уларни дифференциацияси, аккумуляцияси, биологик сингдириш коеффициентлари ва тупроқларни биомикроелементлар билан таъминланганлик даражалари ҳисобга олиниб, таянч ҳудудларининг 1:5000 масштабли картограммаси “Грапес анд Гарденс Инвестмент” АЖ нинг 20 гектар, “Турғунов Икромжон” ф/х нинг 9,5 гектар (жаъми 29,5 га) йер майдонларида амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 11 ноябрдаги 05/05-04-754-сон маълумотномаси). Натижада, суғориладиган оч тусли бўз ҳамда ўтлоқи саз тупроқларда гилосдан экологик тоза ва сифатли маҳсулот олишда, тупроқларни агроекологик жиҳатдан баҳолашда, агроекологик мелиоратив ҳолатини яхшилашда асос сифатида хизмат қилган;
суғориладиган оч тусли бўз ва ўтлоқи саз тупроқларда гилос йетиштириш бўйича янги агротехнологиялар асосида “Суғориладиган тупроқларда гилос йетиштириш” номли тавсиянома вилоятнинг боғдорчиликка ихтисослашган фермер хўжаликларида амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 11 ноябрдаги 05/05-04-754-сон маълумотномаси). Натижада, суғориладиган оч тусли бўз, ўтлоқи саз тупроқлар хосса-хусусиятларини яхшилаш ва гилосдан юқори ҳосил йетиштиришда агротехник тадбирлар белгилашда қўлланма сифатида хизмат қилган;
суғориладиган оч тусли бўз ҳамда ўтлоқи саз тупроқларда ўтказилган дала  тажрибалари асосида илдиздан ва баргдан озиқлантиришни мақбул меъёрлари “Грапес анд Гарденс Инвестмент” АЖ нинг 20 гектар, “Турғунов Икромжон” ф/х нинг 9,5 гектар (жаъми 29,5 га) йер майдонларида амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги 05/05-04-754-сон маълумотномаси). Натижада, гилосдан назорат (ўғициз) вариантига нисбатан ўтлоқи саз тупроқлар шароитида 60,0 с/га, оч тусли бўз тупроқлар шароитида 60-70 с/га қўшимча ҳосил олиш имконини берган.