Жуманиёзов Зохид Отабоевичнинг филология фанлари бўйича доктори  (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Немис, рус ва ўзбек тилларида дипломатик лексик бирликларнинг лингвокултурологик хусусиятлари”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чогʻиштирма тилшунослик ва таржимашунослик
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.1.DSc/Fil524  
Илмий раҳбар:  Қулмаматов Дўсмамат Саттарович,  филология фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети. ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи
ИК рақами: Қарши давлат университети, DSc.03/30.12.2021.Fil.11.05. 
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори (DSc), профессор,  Жўраева Малоҳат Муҳамадовна, филология фанлари доктори, профессор, Умарходжаев Мухтар Ишанходжаевич, филология фанлари доктори, профессор, Бакиров Поён Уралович.
    Етакчи ташкилот: Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети. 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади дипломатик лексик бирликларнинг немис, рус ва ўзбек тиллари лексикографик манбалар, расмий ҳужжатлар, бадиий адабиёт, публисистик матнларда қўлланилишининг лингвокултурологик хусусиятларини қиёсий-чогʻиштирма аспектда очиб бериб, уларни ўхшаш ва фарқли томонларини асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
немисча, русча, ўзбекча лингвистик, электрон ва энциклопедик лугʻатларда тақдим этилган  дипломатик лексик бирликларнинг фонетик, семантик, морфологик ва лингвокултурологик хусусиятлари илм-фандаги мавжуд мушоҳадалар асосида қиёсий-чогʻиштирма аспектда назарий ва амалий жиҳатдан очиб берилган;
қиёсланаётган ва чоғиштирилаётган тилларидаги расмий ёзишмаларнинг юритилиши, немисча дер Ансчлаг, дие Анеркеннунг, дер Ансчлуß, дер ГЭСандте,   русча посол, гонец, переводчик, соглашение, ўзбекча элчи,  оталиқ, чопар, келишув сингари соф ва  cонсул, вето, нота, меморандум  (лотинча), протоколлон, монархос, диплома, диаспора (юнонча), суммит, импеачмент, греен-cард, спеакер (инглизча), аттачé, агрéмент, дипломате, демарчé (французча), тилмоч, тўра, танга, ясаул  (туркий), ваколат, вазир, таржимон, вакил (арабча) каби ўзлашма дипломатик лексик бирликларнинг ясалиши, функсионал ва лингвокултурологик хусусиятлари ўзаро қиёсланиб, уларнинг муштарак ҳамда шакл, маъно, имло ва талаффуз билан богʻлиқ фарқли томонлари далилланган.
қиёсланаётган ва чогʻиштирилаётган тилларнинг изоҳли ҳамда икки тилли  лугʻатларида дипломатик лексик бирликларнинг фонетик (ургʻу), структур, семантик ва  грамматик (род, турланиш, тусланиш) хусусиятларининг бир хил эмаслиги, баъзи сўзларнинг тушириб қолдирилиши, терминнинг этимологиясига доир маълумотлар ва контекстуал мисоллар келтирилмаганлиги, муайян соҳага алоқадорлиги қайд қилинмаганлиги сингари камчиликларни бартараф қилиш асосида янги лугʻат тузиш ёʻллари исботланган;
немис, рус ва ўзбек тиллари бадиий адабиёт, расмий ҳужжат ва публицистик матнларида қўлланилган классик (юнон, лотин) тилларга тегишли протокол, канслер ва шарқ (араб, форс) тилларига оид бўлган таржимон, ариза сингари ўзлашмаларнинг ҳамда ёрлиқ, келишув каби туркий созларнинг фонетик, семантик ва морфологик мослашуви далилланган;
немис, рус ва ўзбек тиллари бадиий адабиёт, расмий ҳужжат ва публицистик матнларида қўлланилган дипломатик лавозим ва расмий ҳужжат номларининг келиб чиқиши, президент, канслер каби дипломатик лавозим, грамота, баённома сингари расмий ҳужжат номларининг денотатив ҳамда коннотатив маъноларининг шаклланиши илмий асосланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.  немисча, русча, ўзбекча лингвистик, электрон ва энциклопедик лугʻатларда тақдим этилган  дипломатик лексик бирликларнинг фонетик, семантик, морфологик ва лингвокултурологик хусусиятлари илм-фандаги мавжуд мушоҳадалар асосида қиёсий-чогʻиштирма аспектда назарий ва амалий жиҳатдан очиб берилгани билан боғлиқ хулосалардан Эрасмус+ дастурининг 561574-ЭПП-1-2015-1-ЭС-ЭППКА2-CБҲЕ-ЖП-ЭCCУМ: “Эстаблишмент оф Cомпутинг Cентерс анд Cурриcулум Девелопмент ин Матҳематиcал Энгинееринг Мастер программе (2015-2018)” грант лойиҳасида фойдаланилган (УрДУнинг 11.09.2025. 06-160/1-сон маълумотномаси). Натижада тилшуносликнинг дипломатик терминология соҳасининг муҳим методологик ёндашувлари таҳлил қилинган ҳолда, индуктив метод асосида дипломатия тушунчаси, дипломатия соҳаси, дипломатия тили, дипломатик нутқ ва дискурс, дипломатияга оид лексик бирликлар ва дипломатик ҳужжатларнинг лингвокултурологик жиҳатлари, турли тизимли тилларда дипломатик лексик бирликлар таржимасининг лингвокултурологик хусусиятлари, немис, рус ва ўзбек тилларидаги дипломатиc лексик бирликларнинг қиёсий-чогʻиштирма тадқиқи амалга оширилган. Бунда дипломатик лексик бирликларнинг немисча, русча, ўзбекча лингвистик, электрон ва энциклопедик лугʻатларда тақдимот қилиниши ҳамда матнда қўлланилиш хусусиятлари ойдинлаштирилган;
қиёсланаётган ва чоғиштирилаётган тилларидаги расмий ёзишмаларнинг юритилиши, немисча дер Ансчлаг, дие Анеркеннунг, дер Ансчлуß, дер ГЭСандте,   русча посол, гонец, переводчик, соглашение, ўзбекча элчи,  оталиқ, чопар, келишув сингари соф ва  cонсул, вето, нота, меморандум  (лотинча), протоколлон, монархос, диплома, диаспора (юнонча), суммит, импеачмент, греен-cард, спеакер (инглизча), аттачé, агрéмент, дипломате, демарчé (французча), тилмоч, тўра, танга, ясаул  (туркий), ваколат, вазир, таржимон, вакил (арабча) каби ўзлашма дипломатик лексик бирликларнинг ясалиши, функсионал ва лингвокултурологик хусусиятлари ўзаро қиёсланиб, уларнинг муштарак ҳамда шакл, маъно, имло ва талаффуз билан богʻлиқ фарқли томонлари далилланганига оид хулосалардан  Европа Иттифоқининг “Мюнстер университети ва Ўзбекистон олий таълим муассасалари ўртасидаги Германия-Ўзбекистон тармоғи (КС-171 Стратегисче Партнерсчафт, 2022-2025)” Эрасмус+ қўллаб-қувватлаш лойиҳасида ҳамда мазкур лойиҳа доирасида ўтказилган (Суммер Счоол) мактаб семинар-тренингларида фойдаланилган. Натижада дипломатик ллексик бирликларнинг бир тилли немисча, русча, ўзбекча ва икки тилли немисча-русча, немисча-ўзбекча, русча-немисча, ўзбекча-немисча лугʻатларда ҳамда қиёсланаётган ва чогʻиштирилаётган тилларнинг расмий, публисистик ҳужжатлар, бадиий адабиёт матнларида қайд этилиши исботланган ҳамда мазкур лугʻатларни ўрганиш жараёнида немисча, русча, ўзбекча уч тилли дипломатик терминлар лугʻатини яратиш асос бўлувчи маʻлумотлар базаси шакллантирилган;
немис, рус ва ўзбек тиллари бадиий адабиёт, расмий ҳужжат ва публицистик матнларида қўлланилган классик (юнон, лотин) тилларга тегишли протокол, канслер ва шарқ (араб, форс) тилларига оид бўлган таржимон, ариза сингари ўзлашмаларнинг ҳамда ёрлиқ, келишув каби туркий созларнинг фонетик, семантик ва морфологик мослашуви далиллангани ҳақидаги янгиликлардан Самарқанд давлат чет тиллар институтида бажарилган И-204-4-5 “Инглиз тили мутахассислик предметларидан ахборот-коммуникацион технологиялари асосида виртуал ресурслар яратиш ва ўқув жараёнига жорий этиш” номли инновацион тадқиқот лойиҳасида фойдаланилган. Натижада немис тилига юнон, лотин, француз ва асосан инглиз тилидан кириб келган ҳамда мазкур тил орқали рус ва ўзбек тилларига ўзлашган дипломатик лексик бирликларнинг лойиҳада қўлланилиши инглиз тили мутахассислик предметлари виртуал ресурсларини, электрон лугʻатларини яратишда ва уларни ўқув жараёнига татбиқ этишда муҳим восита эканлиги далилланган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 14.08.2025. 2377/02-сон маълумотномаси). 
немис, рус ва ўзбек тиллари бадиий адабиёт, расмий ҳужжат ва публицистик матнларида қўлланилган дипломатик лавозим ва расмий ҳужжат номларининг келиб чиқиши, президент, канслер каби дипломатик лавозим, грамота, баённома сингари расмий ҳужжат номларининг денотатив ҳамда коннотатив маъноларининг шаклланиши илмий асосланганига доир янгиликлардан Хоразм вилояти телерадиокомпанияси томонидан 2024-2025-уилларда эфирга узатилган “Ассалом, Хоразм” “Тилимизни ўрганамиз”, “Адабий муҳит”, “Қадрият”, “Маънавият сабоқлари” каби эшиттириш ва теледастурларда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпаниясининг Хоразм вилояти телерадиоканали давлат муассасасининг 12.08.2025. 649-сон маълумотнома). Натижада халқимизга юнон, лотин, француз ҳамда инглиз тилларидан немис тилига, немис тилидан рус тилига ва рус тили орқали миллий тилимизга кириб келган ва тилимизда кенг қўлланилаётган дипломатик лексик бирликларнинг шакллари, денотатив ва коннотатив маънолари, уларнинг ўхшаш ҳамда фарқли жиҳатларини тақдим қилиш имкони тугʻилган, уларнинг адабий тилимизни шаклланишидаги ўрни, миллат маънавиятини сақлаш ва ривожлантиришдаги аҳамияти кенг оммага етиб бориши осонлашган, қолаверса халқимиз сўз ўзлашиши ҳамда унинг тилдаги фонетик, семантик ва морфологик мослашуви бўйича кўплаб илмиу маʻлумотлардан баҳраманд бўлган.