Нурмухаммедов Юсуф Шакарбоевичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбек, турк ва испан миллий-маданий дунёқарашининг фразеологик сатҳ бирликларида репрезентлашуви”, 10.00.06 – Қийосий адабийотшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.1.DSc/Fil385
Илмий маслаҳатчи: Элтазаров Жўлибой Донабоевич, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат чет тиллар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.09.07
Расмий оппонентлар: Маматов Абдуғофур Эшонқулович, филология фанлари доктори, профессор; Усмонова Шоира Рустамовна, филология фанлари доктори, профессор; Шамахмудова Азиза Фуркатовна, филология фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади ижтимоий, моддий ва ботиний олам консептлари мисолида ўзбек, турк ва испан миллий-маданий дунёқарашини гавдалантирувчи фразеологик сатҳ бирликларининг интра- ва экстралингвистик шаклланиш омиллари, репрезентация қилиш усулларини аниқлаш, лингвокогнитив ҳамда лингвомаданий хусусиятларини қиёсий-чоғиштирма аспектда очиб беришдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўзбек, турк ва испан фразеологик сатҳ бирликларида репрезентланган олам фразеологик манзараси консептуаллашуви жараёнида фаоллашувчи лисоний онг билан консептуал онгнинг консептуал-семантик, эпистомологик ва лингвомаданий хусусиятлари консептуал, лингвокогнитив, семантик, фрейм ва скрипт каби таҳлиллар орқали далилланган;
тилдаги шахсият категориясидан фарқланган фразеологик шахсият категорияси шаклланишининг интра- ва экстралингвистик омилларидаги этник-маданий белгига эга кўрсаткичлар ўзига хос дунёқарашда миллий идентификатор сифатида хизмат қилиши исботланган; 
ўзбек, турк ва испан фразеологик сатҳ бирликларида ифодаланган етакчи образлар миллат қадриятларининг моҳияти, реаллик ва идеаллик синтезланган миллий-маданий дунёқараши, серқатлам метафорик тафаккури ва фалсафий консепсияси идрокини таъминлаши очиб берилган;
ўзбек, турк ва испан фразеологик сатҳ бирликларида репрезентланган “оила”, “уй” ва “нон” консептларининг категориал белгилари аниқланиб, мазкур консептлардаги ядро ва периферия, образ ва қимматлилик қатламлари шаклланишидаги ижтимоий-иқтисодий, маданий-маиший,  табиий-географик ва этнографик омилларнинг роли тил, тафаккур ва маданият билан узвий алоқадор лингвокогнитив ва лингвомаданий тамойиллар асосида тизимли таҳлил қилиниб, далиллар билан илмий асосланган;
ўзбек, турк ва испан фразеологик олам манзарасида репрезентланган “ғазаб”, “қўрқув”, “қувонч” ва “ғам” эмоционал консептларининг лисоний тасвирида экстралингвистик компонентларнинг қимматлилик белгиси, стереотипларнинг этно-маданий коннотациялари аниқланган;
интеллектуал олам консептлари ва “тақдир” консептини репрезентловчи ўзбек, турк ва испан фразеологик сатҳ бирликларини категориялаштиришда фразеосемантик майдон ва консептуал метафора модели методларининг истифода қилиниши миллий-маданий дунёқарашнинг консептуал тармоқларини аниқлашни таъминлаши тадқиқот материаллари асосида ёритилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Ўзбек, турк ва  испан миллий-маданий дунёқарашининг фразеологик сатҳ аспектидаги таҳлили бўйича олинган илмий натижалар асосида: 
ўзбек, турк ва испан фразеологик сатҳ бирликлари орқали репрезентланган олам фразеологик манзараси консептуаллашуви жараёнида фаоллашувчи лисоний онг билан консептуал онгнинг консептуал-семантик, эпистомологик ва лингвомаданий хусусиятлари консептуал, лингвокогнитив, семантик, фрейм ва скрипт каби таҳлиллар орқали далилланган хулосаларидан ФА-Ф1-Г003 “Ҳозирги қорақалпоқ тилида функсионал сўз ясалаиши” мавзусидаги фундаментал тадқиқот лойиҳасида фойдаланилган (Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтининг 2023-йил 18-апрелдаги 187/1-сон маълумотномаси). Натижада қорақалпоқ тили сўз ясаш тизими тавсифи олам лисоний манзарасини шакллантиришда лингвомаданий, лингвокогнитив, прагматик ва дискурсив белгиларининг устуворлигига оид назарий ва амалий қарашлар билан бойитилган;
тилдаги шахсият категориясидан фарқланган фразеологик шахсият категорияси шаклланишининг интра- ва экстралингвистик омилларидаги этник-маданий белгига эга кўрсаткичлар ўзига хос дунёқарашда миллий идентификатор сифатида хизмат қилишига оид хулосалардан Европа Иттифоқининг 2014-2016-йилларга мўлжалланган Темпус Прожеcт 544161-ТЕМПУС-1-2013-1-УК-ТЕМПУС-ЖПСР Астон Университй ДеТЕЛ “Девелопинг тҳе Теачинг оф Эуропеан ЛангуаГЭС: Модернизинг Лангуаге Теачинг тҳроугҳ тҳе девелопмент оф блендед Мастерс Программес” номли хорижий лойиҳада фойдаланилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2023-йил 13-апрелдаги 967/30.02.01-сон маълумотномаси). Натижада инсон моддий ва ботиний олам консептларининг фразеологик бирликларда шаклланиши ва когниция жараёнлари ҳамда лингвомаданий аспектлари очиб берилган;
ўзбек, турк ва испан фразеологик сатҳ бирликларидаги ифодаланган етакчи образлар миллат қадриятларининг моҳияти, реаллик ва идеаллик синтезланган дунёқараши, серқатлам метафорик тафаккури, фалсафий консепсияси идрокини таъминлашига доир амалий ва назарий хулосалардан Европа иттифоқининг Эрасмус + дастурининг 2016-2018 йилларга мўлжалланган 561624-ЭПП-1-2015-УК-ЭППКА2-CБҲЕ-СП-ЭРАСМУС+CБҲЕ ИМЕП: “Ўзбекистонда олий таълим тизими жараёнларини модернизасиялаш ва халқаролаштириш” номли халқаро лойиҳада фойдаланилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2023-йил 13-апрелдаги 969/30.02.01-сон маълумотномаси). Натижада вебинар дарсларни янгича ёндашувлар асосида модернизациялаш, ўзга миллатлар миллий-маданий дунёқарашининг когнитив қатламларини идрок этишга ёрдам берувчи лингвистик методлар ишлаб чиқилган;
ўзбек, турк ва испан фразеологик олам манзарасида акс этган “ғазаб”, “қўрқув”, “қувонч” ва “ғам” эмоционал консептлар лисоний тасвирида экстралингвистикага оид компонентларнинг қимматлилик белгиси, стереотиплар этно-маданий коннотацияларга эга бўлиши ҳамда фразеологик сатҳ бирликларида репрезентланган интеллектуал олам консептларидаги миллий-маданий дунёқарашнинг категорияланиши фразеосемантик майдон ва консептуал метафора модели асосида ёритилишига оид назарий ва амалий  хулосаларидан Самарқанд давлат чет тиллар институти томонидан 2014-2015 йилларда амалга оширилган “Инглиз тили мутахасислик предметларидан ахборот-коммуникацион технологиялари асосида виртуал ресурслар яратиш ва ўқув жараёнига жорий этиш” номли инновацион тадқиқотлар лойиҳаси доирасида фойдаланилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2023-йил 13-апрелдаги 966/30.02.01-сон маълумотномаси) Натижада лингвистика таълим ёʻналишининг мутахассислик фанларини интерфаол ўқитиш самарадорлигини оширишга хизмат қилган;
ўзбек, турк ва испан фразеологик сатҳ бирликларида репрезентланган “оила”, “уй” ва “нон” консептларининг категориал белгилари аниқланиб, мазкур консептлардаги ядро ва периферия, образ ва қимматлилик қатламлари шаклланишидаги ижтимоий-иқтисодий, маданий-маиший,  табиий-географик ва этнографик омилларнинг роли тил, тафаккур ва маданият билан узвий алоқадор лингвокогнитив ва лингвомаданий тамойиллар асосида тизимли таҳлил қилиниб, далиллар билан илмий асосланганлигига оид хулосалари асосида 2024-йил октябр
ойи давомида эфирга узатилган “Ассалом, Самарқанд!” тонгги дастури ва “Маърифат
шуъласи” телекўрсатуви ссенарийларини шакллантиришда фойдаланилган (Самарқанд вилоят телерадиокомпаниясининг 2024-йил 13-ноябр №01-07/335-сон маълумотномаси). Натижада илмий-маърифий аҳамиятга эга тавсиялардан кейинги кўрсатувларда ҳам фойдаланиш кўзда тутилган ҳамда ушбу телекўрсатувлар учун тайёрланган материалларнинг мазмуни мукамаллаштирилиб, илмий далилларга бой бўлишига эришилган ва кўрсатувнинг илмий-оммабоплик хусусияти оширилган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish