Шермахматов Акбар Милмахмат ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Кўп ўрали потенсиалда Босе-Эинстеин конденсатида ўртача майдондан ташқи эффектлар”, 01.04.02 – “Назарий физика”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.1.PhD/FM845.
Илмий раҳбар: Абдуллаев Фатхулла Хабибуллаевич, физика математика фанлари доктори, академик.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси фанлар академияси С. А. Азимов номидаги Физика-техника институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий Университети, DSc03/2025.27.12.FM.01.04.М
Расмий оппонентлар: Джуманов Сафарали, физика-математика фанлари доктори, профессор; Явидов Бахрам Янгибаевич, физика-математика фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Янги Ўзбекистон Университети.
Диссертация йўналиши: назарий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Турли тизимлар учун Босе-Эинстеин конденсати (БЕК) динамикасига квант флуктуациясининг таъсирини ўрганиш. Икки компонентли БЕКлар орасидаги макроскопик квант туннел эффекти орқали ҳосил бўладиган Жосепҳсон тебранишлари ва ўз-ўзини қамраш режимларини тадқиқ қилиш. Тадқиқот натижаларини назарий ва сонли усуллар ёрдамида олиш ҳамда уларни таққослаш;
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: қуйидагилардан иборат:
Икки ўрали потенсиалда жойлашган БЕКлари орасида макроскопик квант туннел эффекти натижасида юзага келадиган Жосепҳсон тебранишлари ва ўз-ўзини қамраш режимлари ўрганилди. Масала квази-бир-ўлчамли ва аниқ бир-ўлчамли БЕКлари учун тадқиқ қилинди. Икки режимли яқинлашиш ва вариацион яқинлашиш назариялари ёрдамида квант флуктуация ҳади инобатга олинган димер тенгламалари олинди.
Кичик тебранишлар учун Жосепҳсон тебранишлари частотаси учун ва ўз-ўзини қамраш режими бошланадиган киритик қийматлар учун аналитик ифодалар олинди.
Квази-бир-ўлчовли БЕКларида ўртача майдон ва квант флуктуацияларини ифодаловчи ночизиқли ҳадлар бир-бирини мувозанатлаганда Раби тебранишлари юзага келиши кўрсатилди ва квант флуктуацияси кучини ўлчашнинг янги методи таклиф қилинди.
Аниқ бир-ўлчовли БЕКлари учун потенсиал тўсиқ баландлиги вақтга боғлиқ ўзгарганда Жосепҳсон тебранишларида параметрик резонанс юзага келиши мумкинлиги кўрсатилди.
Иккита сигара шаклидаги потенсиалларда жойлашган бир ўлчовли квант томчилари орасидаги макроскопик туннел ўтишлари квант томчилари ҳаракатда ва тинч турган ҳолатлари учун ўрганилди. Бу квант томчилари орасида Андреев-Башкин эффекти мавжуд бўлиши кўрсатилди.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ушбу диссертацияда олинган натижалар (счолар.гоогле.cом сайти маълумотларига кўра) бошқа 17 та (2025 йил декабр) илмий мақолаларда ишлатилган ва иқтибос келтирилган. Қуйида нуфузли халқаро журналларда чоп этилган бундай нашрларнинг бир нечтасини санаб ўтамиз.
- Р. Рой, анд О. Э. Алон, Ассессинг смалл аccелератионс усинг а босониc Жосепҳсон жунcтион, Пҳйс. Рев А 111, 043307 (2025) (Импаcт фаcтор: 2.9 );
К. Ли, Й. Х. Лиу, С. C. Ли, Қуантум-cлассиcал cорреспонденcе оф чаотиc дйнамиcс ин а cонтинуоуслй дривен сйстем, Пҳйс. Рев. А 110, 052402 (2024);
С. Султана, анд Г. А. Секҳ, Жосепҳсон-тйпе осcиллатионс ин спин-орбит cоуплед Босе-Эинстеин cонденсатес wитҳ нонлинеар оптиcал латтиcес, Пҳйс. Летт. А 488, 129137 (2023) (Импаcт фаcтор: 2.6);
А. Пандей, анд А. Кҳан, Дйнамиcс оф қуантум дроплец ин а қуаси-оне-дименсионал фрамеwорк: ан аналйтиcал аппроач, Тҳе Эуропеан Пҳйсиcал Жоурнал Д 79, 99 (2025) (Импаcт фаcтор: 1.5);
Ф. Бристй, Г. А. Боугас, Г. C. Кацимига, анд С. И. Мистакидис, Лоcализатион анд сплиттинг оф а қуантум дроплет wитҳ а потентиал дефеcт, Чаос, Солитонс & Фраcталс 201-3, 117383 (2025) (Импаcт фаcтор: 5.6).