Худойбердиева Махбуба Муродовнанинг филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбек тилининг изоҳли луғатларида адабиётшунослик терминларининг берилиши” 10.00.01 - Ўзбек тили. 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.4.PhD/Fil2854
Илмий раҳбар: Менглиев Бахтиёр Ражабович, филология фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК рақами: DSc.03/2025.27.12.Fil.11.05. 
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори, профессор Джумаев Турсунали; филология фанлари доктори, профессор Абдиев Муродқосим Болибекович. 
Етакчи ташкилот: Термиз давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек тилининг изоҳли луғатларида адабиётшунослик терминларининг берилиши, терминлар тавсифларини такомиллаштириш ва миллий корпусда бериш масалалари бўйича илмий асосланган тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўзбек терминосистемасида адабиётшунослик терминларининг тарихий шаклланиши ва тараққиётининг лингвистик хусусиятлари кенг қамровли очиб берилиб, уларда араб-форс, миллий ва ғарб терминлари қатламлари аниқланганда асосий қисми араб, юнон, ўзбек, форс, лотин тилларига мансублиги очиб берилган;
изоҳли луғатлардаги адабиётшунослик терминларининг шаклий-структур хусусиятлари аниқланиб, содда туб, содда ясама, мураккаб, жуфт, гибрид ва изофали терминлар кўрсатилиб, улардаги лексик-семантик муносабатлар очиб берилган ҳамда терминларнинг асосий семантик гуруҳлари, улар орасидаги алоқалар исботланган;
изоҳли луғатлардаги адабиётшунослик терминларида омонимлик ҳодисасининг соҳалараро омонимия ва адабиётшунослик термини/умумистеъмол сўз омонимияси аниқланиб, омонимларда адабиётшунослик терминининг умумий сўзлашув тилига хос сўз билан шаклий мос келиши ва адабиётшунослик терминининг бошқа соҳа термини билан шаклий бир хиллиги очиб берилган;
ўзбек тилининг миллий корпусида адабиётшунослик терминларини беришда қўлланиш частотаси, илмий аҳамияти, замонавий-тарихий қамрови мезонлар асосида терминларни танлаш ва изоҳлаш тамойиллари ишлаб чиқилиб, уларини корпусда семантик теглаш муаммо ва ечимлари аниқланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.  
Ўзбек тилининг изоҳли луғатларида адабиётшунослик терминларининг берилиши жараёнида эришилган илмий натижалар асосида:
ўзбек терминосистемасида адабиётшунослик терминларининг тарихий шаклланиши ва тараққиётининг лингвистик хусусиятлари кенг қамровли очиб берилиб, уларда араб-форс, миллий ва ғарб терминлари қатламлари аниқланган ва асосий қисми араб, юнон, ўзбек, форс, лотин тилларига мансублиги очиб берилганига оид хулосаларидан ПФ–201912258 рақамли “Ўзбек адабиётининг кўп тилли (ўзбек, рус, инглиз тилларида) электрон платформасини яратиш” номли амалий лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги ТошДЎТАУнинг 2025-йил 25-апрелдаги 01/4-1643-сон маълумотномаси). Натижада Ўзбек адабиётининг кўп тилли электрон платформасини яратишда адабиётшунослик терминларининг берилишини илмий асослаш имконини берган;
ўзбек тилининг миллий корпусида адабиётшунослик терминларини беришда қўлланиш частотаси, илмий аҳамияти, замонавий-тарихий қамрови мезонлар асосида терминларни танлаш ва изоҳлаш тамойиллари ишлаб чиқилиб, уларини корпусда семантик теглаш муаммо ва ечимлари аниқланганига доир илмий хулосалардан Давлат илмий-тахник дастурлари доирасидаги 2022-2024-йилларга мўлжалланган ИЛ-402104209 “Ахборот-қидирув тизимлари (Гоогле, Яндех, Гоогле транслате) учун автоматик ишлов бериш воситаси – ўзбек тилининг морфолексикони ва морфологик анализатори дастурий воситасини яратиш” номли инновацион лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги ТошДЎТАУнинг 2025-йил 25-апрелдаги 01/4-1646-сон маълумотномаси). Натижада ўзбек тилининг адабиётшунослик терминларининг морфолексикони ва морфологик анализатори дастурий воситасини яратиш имконини берган; 
изоҳли луғатлардаги адабиётшунослик терминларида омонимлик ҳодисасининг соҳалараро омонимия ва адабиётшунослик термини/умумистеъмол сўз омонимияси аниқланиб, омонимларда адабиётшунослик терминининг умумий сўзлашув тилига хос сўз билан шаклий мос келиши ва адабиётшунослик терминининг бошқа соҳа термини билан шаклий мувофиқлиги очиб берилганига доир илмий маълумотлардан Қашқадарё вилояти телерадиокомпаниясининг “Миллат руҳи” номли радиоешиттириш ссенарийсида фойдаланилган (Қашқадарё вилояти телерадиокомпаниясининг 2025-йил 19-мартдаги 17-03/89-сон маълумотномаси). Натижада келтирилган маълумотлар радиоешиттиришларнинг мазмунли бўлишига, кенг жамоатчилик ўртасида тарғиб этиш имконини берган.