Шаумаров Азизхон Завқиевичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Сурункали тонзиллитларнинг ривожланиши ва кечишининг клиник-морфологик ва генетик аспектлари» 14.00.04 – Оториноларингология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.1.DSc/Tib790.
Илмий маслахатчи: Хасанов Улугбек Саидакрамович, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент тиббиёт академияси.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.06. 
Расмий оппонентлар: Шарипов Санжар Саломович, тиббиёт фанлари доктори, доцент, Расулов Хамидулла Абдуллаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор, Мухамадиева Гульмира Амантаевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Қозоғистон Республикаси).
Етакчи ташкилот: А.Алиев номидаги Озарбайжон давлат шифокорлар малакасини ошириш институти (Озарбайжон Республикаси).
II. Тадқиқотнинг мақсади:
сурункали тонзиллитнинг турли клиник шаклларида тaнглай муртакларининг гистоморфологик хусусиятларини баҳолаш, генетик омилларнинг ахамиятини ўрганиш орқали касалликнинг патогенетик механизми ва клиник кечишини башорат қилиш усулини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор сурункали тонзиллитнинг клиник шакллари ёш ва жинс омиллари билан узвий боғлиқ экани аниқланиб, 8–18 ёш гуруҳида касалликнинг юқори учраши, аёлларда токсико-аллергик, эркакларда эса оддий шаклларнинг устунлиги исботланган;
сурункали тонзиллитнинг турли клиник шакллари билан оғриган беморларда фиброз тўқиманинг кучли ривожланиши, лимфоид фолликулаларнинг сони ва ўлчамларининг камайиши, шиллиқ парданинг деформацияси ва дистрофик ўзгаришлари, сурункали яллиғланиш инфильтрациясининг мавжудлиги, паратонзилляр бириктирувчи тўқимада перидуктал сурункали яллиғланиш инфилтратининг шаклланиши билан тавсифланувчи гистоморфологик ўзгаришлар аниқланган;
танглай муртакларида сурункали тонзиллит ривожланиши давомида лимфоид тўқимадаги морфологик ўзгаришларнинг босқичма-босқич характерга эга бўлиб касалликнинг оддий шаклида лимфоид фолликулалар гиперплазияси ва гипертрофияси устун бўлса, кейинги босқичларда уларнинг редукцияси, крипталар юзаларининг бекилиши ҳамда сурункали яллиғланиш инфильтрациясининг ортиши аниқланган;
илк бор FCN2 гени (-986C>T; rs3124954) полиморфизмининг Т нохуш аллел варианти сурункали тонзиллитнинг оддий шакли патогенезида муҳим молекуляр-генетик омил экани, унинг ривожланиш хавфини ошириши ва клиник кечиш хусусиятларини шакллантириши исботланган;
илк бор HORMAD2 гени (745G>A; rs2412971) полиморфизмининг А нохуш аллел варианти мавжудлиги танглай муртакларининг лимфоид тўқимасида иммун жавоб регуляциясининг бузилиши натижасида сурункали яллиғланиш жараёни ривожланишига юқори мойиллик билан ассоциацияланганлиги исботланган;
сурункали тонзиллитнинг турли шаклларида клиник, морфологик, иммуногистокимёвий ва генетик кўрсаткичлар ўртасидаги ўзаро боғлиқлик илк бор комплекс баҳоланиб, FCN2 ва HORMAD2 ген полиморфизмларининг иммун ҳужайралар фаоллиги, яллиғланиш даражаси, касалликнинг фаол кечиши ва рецидив эҳтимоли билан боғлиқлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши 
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 07 июлдаги 21-сонли йиғилиш баённомасига асосан, Илмий-тадқиқот ишлари натижаларни амалиётга тадбиғи бўйича хулосасига кўра (илмий янгиликларни бошқа соғлиқни сақлаш муассасаларига жорий этиш бўйича Самарқанд Давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси 2024-йил 25-декабрдаги 211-сонли, Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали клиникаси 2024-йил 12-декабрдаги 33-I-сонли буйруқлари):
биринчи илмий янгилик: илк бор сурункали тонзиллитнинг клиник шакллари ёш ва жинс омиллари билан узвий боғлиқ экани аниқланиб, 8–18 ёш гуруҳида касалликнинг юқори учраши, аёлларда токсико-аллергик, эркакларда эса оддий шаклларнинг устунлиги исботланганлиги Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси 2024-йил 25-декабрдаги 211-сонли, Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали клиникаси 2024-йил 12-декабрдаги 33-I-сонли буйруқлари асосида амалиётга жорий этилган; Ижтимоий самарадорлиги: аҳоли соғломлигини сақлаш, сурункали тонзиллитни эрта аниқлаш, самарали даволаш ва профилактик дастурларни такомиллаштириш орқали ижтимоий ва иқтисодий зарарни қисқартиришдан иборат. Иқтисодий самарадорлиги: амалиётга жорий этиш орқали касалликни эрта аниқлаш, мақсадли даволаш ва рецидивларни камайтириш орқали сезиларли даражада юқори иқтисодий самарадорликка эришилди. Хулоса: сурункали тонзиллит касаллигининг касалликни эрта аниқлаш, мақсадли даволаш ва рецидивларни камайтириш натижасида 930000 сўм бюджет маблағларини тежаш имконини берди.
иккинчи илмий янгилик: сурункали тонзиллитнинг турли клиник шакллари билан оғриган беморларда фиброз тўқиманинг кучли ривожланиши, лимфоид фолликулаларнинг сони ва ўлчамларининг камайиши, шиллиқ парданинг деформацияси ва дистрофик ўзгаришлари, сурункали яллиғланиш инфильтрациясининг мавжудлиги, паратонзилляр бириктирувчи тўқимада перидуктал сурункали яллиғланиш инфилтратининг шаклланиши билан тавсифланувчи гистоморфологик ўзгаришлар аниқланганлиги Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси 2024-йил 25-декабрдаги 211-сонли, Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали клиникаси 2024-йил 12-декабрдаги 33-I-сонли буйруқлари асосида мазкур шифохоналарнинг амалиётига жорий этилган; Ижтимоий самарадорлиги: аниқланган гистоморфологик ўзгаришлар сурункали тонзиллитнинг эрта ташхиси ва клиник шаклини аниқ фарқлаш имкониятини беради. Бу эса даво усулларини индивидуал танлаш, асоратларнинг олдини олиш ва беморларни реабилитация қилиш самарадорлигини оширади. Натижада сурункали касалликлар сони камайиб, аҳоли соғлиғини сақлаш ва тиббий харажатларни қисқартиришга ижобий таъсир кўрсатди. Хулоса: тадқиқот натижасида илк бор сурункали тонзиллитнинг турли клиник шаклларига хос гистоморфологик ўзгаришлар — фиброз тўқиманинг кучли ривожланиши, лимфоид фолликулаларнинг қисқариши, дистрофик ва яллиғланиш инфильтрацияси билан боғлиқ морфологик белгилари аниқланган, бу касалликнинг клиник кечишида аҳамияти юқорилиги сабабли амалиётга жорий қилиниши давлат бюджетидан харажатлар миқдорини 1030000 сўмга камайтирди.
учинчи илмий янгилик: танглай муртакларида сурункали тонзиллит ривожланиши давомида лимфоид тўқимадаги морфологик ўзгаришларнинг босқичма-босқич характерга эга бўлиб касалликнинг оддий шаклида лимфоид фолликулалар гиперплазияси ва гипертрофияси устун бўлса, кейинги босқичларда уларнинг редукцияси, крипталар юзаларининг бекилиши ҳамда сурункали яллиғланиш инфильтрациясининг ортиши аниқланганлиги Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси 2024-йил 25-декабрдаги 211-сонли, Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали клиникаси 2024-йил 12-декабрдаги 33-I-сонли буйруқлари асосида мазкур шифохоналарнинг амалиётига жорий этилган; Ижтимоий самарадорлиги: Иммуногистокимёвий тадқиқотлар асосида олинган маълумотлар сурункали тонзиллитни эрта ташхислаш, клиник шаклларини аниқ ажратиш ва индивидуал даво тактикаси танлаш имкониятини оширади. Бу эса касалликнинг оғир шаклларига ўтишини олдини олиб, аҳоли саломатлигини муҳофаза қилиш, даволаш самарадорлигини ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: танглай муртаклари иммуногистокимёвий таҳлил қилинган ҳолда сурункали тонзиллитнинг морфологик ва иммунологик босқичма-босқич ўзгаришларини ўрганиш асосида сарф-ҳражатлар 1175000 сўмга иқтисод қилинди. Хулоса: сурункали тонзиллит патогенезини чуқурроқ ёритиб, диагностика ва патогенетик даво усулларини такомиллаштириш давлат бюджети маблағларини 1110000 сўмга сарфланишини камайтиради;
тўртинчи илмий янгилик: илк бор FCN2 гени (-986C>T; rs3124954) полиморфизмининг Т нохуш аллел варианти сурункали тонзиллитнинг оддий шакли патогенезида муҳим молекуляр-генетик омил экани, унинг ривожланиш хавфини ошириши ва клиник кечиш хусусиятларини шакллантириши исботланганлиги Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси 2024-йил 25-декабрдаги 211-сонли, Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали клиникаси 2024-йил 12-декабрдаги 33-I-сонли буйруқлари асосида мазкур шифохоналарнинг амалиётига жорий этилган; Ижтимоий самарадорлиги: аниқланган генетик ассоциация сурункали тонзиллитга мойил шахсларни эрта аниқлаш, индивидуал хавф гуруҳларини белгилаш ва персонал профилактика чораларини ишлаб чиқиш имкониятини яратади. Бу эса касалликнинг тарқалишини камайтириш, унинг оғир шаклларини олдини олиш ва аҳоли соғлигини муҳофаза қилишда амалий самара беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни генетик асосларини очиб бериб, патогенетик тадқиқотлар, диагностика ва персонал профилактика йўналишларини такомиллаштириш учун муҳим илмий ва амалий аҳамият касб этди ва давлат бюджетидан харажатлар 857000 сўмга тежалди. Хулоса: мазкур касалликни генетик асосларини очиб бериб, патогенетик тадқиқотлар, диагностика самарадорлиги давлат бюджетидан харажатлар миқдорини 1020000 сўмни тежаш имконини берди;
бешинчи илмий янгилик: илк бор HORMAD2 гени (745G>A; rs2412971) полиморфизмининг А нохуш аллел варианти мавжудлиги танглай муртакларининг лимфоид тўқимасида иммун жавоб регуляциясининг бузилиши натижасида сурункали яллиғланиш жараёни ривожланишига юқори мойиллик билан ассоциацияланганлиги исботланганлиги Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси 2024-йил 25-декабрдаги 211-сонли, Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали клиникаси 2024-йил 12-декабрдаги 33-I-сонли буйруқлари асосида мазкур шифохоналарнинг амалиётига жорий этилган; Ижтимоий самарадорлиги: аниқланган генетик ассоциация сурункали тонзиллитга мойил шахсларни эрта аниқлаш, хавф гуруҳларини белгилаш ва индивидуал профилактик чоралар ишлаб чиқиш имконини яратади. Иқтисодий самарадорлиги: касалликнинг оғир клиник шаклларига ўтиш хавфини камайтириш, даволаш самарадорлигини ошириш ва аҳоли соғлигини муҳофаза қилишга хизмат қилади ва давлат бюджетидан харажатлар 898000 сўмга тежалди. Хулоса: натижа сурункали тонзиллитнинг генетик ва иммунопатологик механизмларини чуқурроқ англаш, генетик диагностика ва профилактика усулларини такомиллаштириш учун муҳим илмий ва амалий аҳамиятга эга ва самарадорлиги давлат бюджетидан харажатлар миқдорини 1010000 сўмни тежаш имконини берди.
олтинчи илмий янгилик: сурункали тонзиллитнинг турли шаклларида клиник, морфологик, иммуногистокимёвий ва генетик кўрсаткичлар ўртасидаги ўзаро боғлиқлик илк бор комплекс баҳоланиб, FCN2 ва HORMAD2 ген полиморфизмларининг иммун ҳужайралар фаоллиги, яллиғланиш даражаси, касалликнинг фаол кечиши ва рецидив эҳтимоли билан боғлиқлиги исботланганлиги Самарқанд Давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси 2024-йил 25-декабрдаги 211-сонли, Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали клиникаси 2024-йил 12-декабрдаги 33-I-сонли буйруқлари асосида мазкур шифохоналарнинг амалиётига жорий этилган; Ижтимоий самарадорлиги: клиник, морфологик, иммуногистокимёвий ва генетик кўрсаткичлар ўртасидаги ўзаро боғлиқликни аниқлаш орқали сурункали тонзиллитнинг фаол кечиши ва рецидив хавфини олдиндан башорат қилиш имконияти яратди. Иқтисодий самарадорлиги: сурункали тонзиллитнинг турли шаклларида клиник, морфологик, иммуногистокимёвий ва генетик кўрсаткичлар ўртасидаги ўзаро боғлиқлик комплекс таҳлил қилинди ва давлат бюджетидан харажатлар 905000 сўмга тежалди. Хулоса: натижа сурункали тонзиллитнинг турли шаклларида клиник, морфологик, иммуногистокимёвий ва генетик кўрсаткичлар ўртасидаги ўзаро боғлиқлик комплекс таҳлил қилинди ва самарадорлиги давлат бюджетидан харажатлар миқдорини 990000 сўмни тежаш имконини берди.

Yangiliklarga obuna bo‘lish