Жўраева Гулноза Абдурашит қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Табиий полимерларнинг иккиламчи толасимон хомашёсини биокимёвий модификациялаш», 02.00.06 - Юқори молекуляр бирикмалар (кимё фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/К929.
Илмий раҳбар: Рафиков Адҳам Салимович, кимё фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: О Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Чирчиқ давлат педагогика университети, DSc.01/2025.27.12.К.04.04.
Расмий оппонентлар: Каримов Маҳмуд Муратович, кимё фанлари доктори, профессор; Юлдашев Шерзод Абдуллаевич, кимё фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент кимё-технология институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: табиий полимерларнинг иккиламчи толасимон хомашёсини биокимёвий модификациялаш асосий қонуниятларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
иккиламчи селлулозанинг селлулаза ферменти билан таъсирлашувини температура-вақт ва консентрация ўзаро боғлиқликлари материалнинг бирламчи текстурасини тикланишига ва морфологиясини яхшиланишига олиб келувчи шароитлар сифатида аниқланган;
биомодификация жараёнида иккиламчи селлулозанинг юзасидан қўшимчалар ва толачаларнинг максимал даражада чиқариб юборилиши, бу эса материалнинг капилляр-ғовакли тузилмаси ва хоссаларини яхшилашга хизмат қилиши исботланган;
хром қириндиси кўринишидаги ошланган чарм чиқиндилари коллагенини ферментатив гидролизи жараёнида протеаза ферментининг минимал сарфи билан самарадорлиги ва селективлиги исботланган;
толалар ғоваклилиги ва микроструктурасининг бир вақтни ўзида яхшиланиши, ички ҳажмини ортиши бўёвчи модданинг толаларга яхши сорбсияси ва мустаҳкамланишини, шунингдек, эритмасининг селлулоза толалари ичида тенг тақсимланишини таъминлашлиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Иккиламчи селлулоза ва чарм чиқиндиларини биомодификация қилиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биомодификацияланган ва бўялган иккиламчи селлулозадан мато “Нур Тех” МЧЖда махсус кийимлар ишлаб чиқаришда жорий этилган (“ЎЗТЎҚИМАЧИСАНОАТ” уюшмасининг 2025 йил 19 сентябрдаги 02/25-2228-сонли маълумотномаси). Натижада, биомодификацияланган мато махсус кийимларни лойиҳалаш сифатини ошириш, ишлов бериш аниқлигини таъминлаш, иккиламчи селлулоза хомашёси ёрдамида моддий ва меҳнат харажатларини камайтириш ҳамда ишлаб чиқариш вақтини қисқартириш имконини берган;
биомодификацияланган чарм қиринди чиқиндилари ва иккиламчи селлулоза толаларидан олинган толали масса “Умид Фашион Гранд” ХКда поябзалнинг асосий патаги сифатида жорий этилган (“ЎЗТЎҚИМАЧИСАНОАТ” уюшмасининг 2025 йил 19 сентябрдаги 02/25-2228-сонли маълумотномаси). Натижада, таглик ва поябзалнинг хизмат қилиш муддати узайиб, чарм поябзал корхонаси чиқиндилардан тозаланди ҳамда атроф-муҳитга зарарли таъсирини камайтириш имкониятини берган.