Хусанова Диёра Зиядуллаевнанинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Болаларда иммун тромбоцитопения касаллиги ривожланишида клиник ва молекуляр-генетик  параллеллари” 14.00.29 – Гематология ва трансфузиология.                                                                         
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.4.PhD/Tib3221.
Илмий раҳбар: Ирискулов Бахтияр Уктaмович, тиббиет фанлар доктори, профессор.                                                                                                         
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган гематология илмий-амалий тиббиёт маркази.                                                             
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.02.                                                                                   
Расмий оппонентлар: Убайдуллаева Зухра Ибрагимовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Мухамедов Рустам Султанович, биология фанлари доктори, профессор
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт институти. 
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.                                              
II. Тадқиқотнинг мақсади: Болаларда иммун тромбоцитопениянинг клиник ва лаборатор кечиш хусусиятларини молекуляр-генетик омиллар билан боғлиқ ҳолда касаллик ривожланиши ва сурункали кечишига таъсирини баҳолаш ҳамда ташхислашда юқори оқимли секвенирлаш (NGS) усулининг диагностик аҳамиятини асослашдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
болаларда иммун тромбоцитопениянинг клиник кечиши, гематологик, коагулологик ва иммунологик кўрсаткичлари касалликнинг ўткир, чўзилувчан ва сурункали шаклларига боғлиқ ҳолда фарқ қилиши илк бор комплекс таҳлил қилиниб, ҳамда тромбоцитлар сони билан IgG даражаси ўртасида ишончли салбий корреляция мавжудлиги исботланган;
IL17A гени rs2275913 полиморфизмининг минор аллели ва АА генотипи болаларда иммун тромбоцитопения ривожланиш хавфини ошириши, шунингдек касалликнинг оғир ва сурункали кечиши билан боғлиқ экани асосланган;
IL23R гени rs11209026 (A) полиморфизмининг болаларда иммун тромбоцитопения ривожланишига нисбатан протектив таъсири мавжудлиги аниқланиб, шу билан бирга IL17F гени T7488C полиморфизмида Т аллелнинг эҳтимолий ҳимояловчи роли, СС ва ТС генотипларнинг эса касаллик хавфини ошириши исботланган;
сурункали ва резистент кечувчи иммун тромбоцитопенияда юқори оқимли секвенирлаш (NGS) усулини қўллаш ирсий тромбоцитопения ва бирламчи иммунтанқислик ҳолатларини аниқлаш имконини бериши, шу орқали нотўғри иммуносупрессив даволашни олдини олиши асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Болаларда иммун тромбоцитопения касаллиги ривожланишида клиник ва молекуляр-генетик  параллеллари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: болаларда иммун тромбоцитопениянинг клиник кечиши, гематологик, коагулологик ва иммунологик кўрсаткичлари касалликнинг ўткир, чўзилувчан ва сурункали шаклларига боғлиқ ҳолда фарқ қилиши илк бор комплекс таҳлил қилиниб, ҳамда тромбоцитлар сони билан IgG даражаси ўртасида ишончли салбий корреляция мавжудлиги исботланганлиги Тошкент вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази 25.02.2025-йилдаги 104-сонли ва Сирдарё вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази 20.02.2025-йилдаги 4-43/1-сонли буйруғи билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашнинг 2025-йил 24-октябрдаги 27/02-сонли хулосаси).  Ижтимоий самарадорлиги: эрта ташхис қўйиш самарадорлигини оширади ва касаллик кечишини башорат қилиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: полиморфизм генларини аниқлаш билан янги ташхис усулини жорий этиш натижасида, айниқса ИТПнинг қайталанувчи ва сурункали кечиши бўлган беморларда шифохонада даволаниш муддати 2 кунга қисқарди. Хулоса: таъкидлаш жоизки, ИТПни эрта ташхислаш ва тўғри даволаш тактикаси туфайли, ҳар бир бемор учун харажатлар камайди, эрта ташхислаш ва эрта ташҳислаш ва қиёсий ёндашиш имконини беради.
иккинчи илмий янгилик: IL17A гени rs2275913 полиморфизмининг минор аллели ва АА генотипи болаларда иммун тромбоцитопения ривожланиш хавфини ошириши, шунингдек касалликнинг оғир ва сурункали кечиши билан боғлиқ экани асосланганлиги Тошкент вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази 25.02.2025-йилдаги 104-сонли ва Сирдарё вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази 20.02.2025-йилдаги 4-43/1-сонли буйруғи билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашнинг 2025-йил 24-октябрдаги 27/02-сонли хулосаси).  Ижтимоий самарадорлиги: умумий IgG даражаси ва коагулологик кўрсаткичлар билан боғлиқ бўлган генетик тадқиқот ёрдамида даволашга салбий жавоб бўлишининг эрта предикторлари аниқланган. Бу эса даволашни тузатиш учун асос бўлиб, касаллик асоратларининг ривожланиши туфайли ногиронликни камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: полиморфизм генларини аниқлаш билан янги ташхис усулини жорий этиш натижасида, айниқса ИТПнинг қайталанувчи ва сурункали кечиши бўлган беморларда шифохонада даволаниш муддати қисқарди. Хулоса: даволашнинг эрта босқичларида IL17A rs2275913 генини аниқлаш ва ИТП терапиясини ўз вақтида тузатиш тўғри даволаш тактикаси ҳисобига стационар даволаниш кунларини қисқартиради. 
учинчи илмий янгилик: IL23R гени rs11209026 (A) полиморфизмининг болаларда иммун тромбоцитопения ривожланишига нисбатан протектив таъсири мавжудлиги аниқланиб, шу билан бирга IL17F гени T7488C полиморфизмида Т аллелнинг эҳтимолий ҳимояловчи роли, СС ва ТС генотипларнинг эса касаллик хавфини ошириши исботланганлиги Тошкент вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази 25.02.2025-йилдаги 104-сонли ва Сирдарё вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази 20.02.2025-йилдаги 4-43/1-сонли буйруғи билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашнинг 2025-йил 24-октябрдаги 27/02-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: коагулологик кўрсаткичлар билан боғлиқ бўлган IL23R генининг генетик тадқиқоти ёрдамида ушбу геннинг ҳимояловчи роли аниқланган. Бу эса ўтказилаётган даволашни давом эттириш учун асос бўлиб, яхши прогнозни башорат қилади.  Иқтисодий самарадорлиги: касаллик ўз вақтида аниқланиб, беморларни рўйхатга олиниши, беморларнинг шифохонада қолиш муддатини камайтирилишига эришилган, ҳамда уларнинг турмуш тарзи яхшиланиши имконини берган. Хулоса: даволашнинг дастлабки босқичларида IL23R генини аниқлаш тўғри даволаш тактикаси орқали стационар даволаниш кунларини икки кунга қисқартириш ҳисобига иқтисодий самарадорликни оширади. 
тўртинчи илмий янгилик: сурункали ва резистент кечувчи иммун тромбоцитопенияда юқори оқимли секвенирлаш (NGS) усулини қўллаш ирсий тромбоцитопения ва бирламчи иммунтанқислик ҳолатларини аниқлаш имконини бериши, шу орқали нотўғри иммуносупрессив даволашни олдини олиши асосланганлиги Тошкент вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази 25.02.2025-йилдаги 104-сонли ва Сирдарё вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази 20.02.2025-йилдаги 4-43/1-сонли буйруғи билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашнинг 2025-йил 24-октябрдаги 27/02-сонли хулосаси).  Ижтимоий самарадорлиги: ИТПнинг сурункали шаклларида NGS текшируви ўтказиш кўрсатмаларини аниқлаш ирсий шаклларни ўз вақтида аниқлаш ва тўғри даволаш тактикасини белгилаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: NGS текшируви ёрдамида ташхислаш натижасида касалликни назорат қилиш ва бошқариш беморларда ривожланиши мумкин бўлган асоратлар сонини камайтиради ва олдини олади. Хулоса: ИТПнинг сурункали шакллари билан оғриган беморларни ўз вақтида NGS текширувидан ўтказиш аниқ ташхислаш алгоритмини ишлаб чиқиш имконини беради ва стационар даволаниш кунларини қисқартириш орқали иқтисодий самарадорликни оширади. 

 

Yangiliklarga obuna bo‘lish