Каландарова Севара Хужаназаровнанинг
 фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Уйқу билан боғлиқ бўлган эпилептик хуружларнинг клиник - нейрофизиологик хусусиятлари ва даволашни такомиллаштириш», 14.00.13 – Неврология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.3.PhD/Tib2766.
Илмий раҳбар: Муратов Фахмитдин Хайритдинович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.04.
Расмий оппонентлар: Таджиев Мирхотам Мирхошимович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Киличев Ибодулла Абдуллаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот номи: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: уйқу билан боғлиқ эпилептик хуружларнинг клиник ва нейрофизиологик хусусиятларини ўрганиш, диагностик мезонларни такомиллаштириш ҳамда терапевтик ёндашувларни оптималлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
уйқу билан боғлиқ эпилептик хуружларда эпилептоген ўчоқнинг пешона соҳасида жойлашиши ҳамда мотор-гиперкинетик клиник фенотипнинг устун келиши уйқу билан боғлиқ эпилепсия шаклларининг клиник оғирлигини белгилаб берувчи омил эканлиги асосланган;
уйқу бузилишлари даражаси ва уйқу билан боғлиқ эпилептик хуружлар ривожланишида мелатонин гормони даражасининг 1,5–2 баробарга камайиши муҳим диагностик ва патогенетик аҳамиятга эга эканлиги асосланган; 
уйқу даврида эпилептик фаолликнинг кучайиш хавфини ҳамда уйқу–тетиклик ритмларининг бузилишини акс эттирувчи  прогностик мезон ишлаб чиқилган;
эпилептик хуружларни клиник хусусиятлари, ЭЭГ кўрсаткичлари, уйқу тузилиши ва мелатонин даражаси интеграциясига асосланган уйқу билан боғлиқ эпилепсияни эрта ташхислаш ва комплекс даволаш чоралари такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Уйқу билан боғлиқ эпилептик хуружлар билан кечувчи беморларда касалликни эрта аниқлаш, клиник асоратларнинг ривожланишини чеклаш ҳамда диагностика ва даволаш жараёнларини оптималлаштиришга доир олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: уйқу билан боғлиқ эпилептик хуружларда эпилептоген ўчоқнинг пешона соҳасида жойлашиши ҳамда мотор-гиперкинетик клиник фенотипнинг устун келиши уйқу билан боғлиқ эпилепсия шаклларининг клиник оғирлигини белгилаб берувчи омил эканлиги асосланганлиги «Уйқу билан боғлиқ эпилептик хуружларнинг диагностикаси ва даволаш алгоритми» номли услубий тавсияномага киритилган бўлиб, Тошкент тиббиёт академияси томонидан № 02-25/490-T, 24.02.2025 йилда тасдиқланган. Мазкур таклиф Ибн Сино номидаги 1-шаҳар клиник касалхонасининг 27.06.2025 йилдаги № 156-сонли буйруғи ва Хонқа тумани тиббиёт бирлашмасининг 12.04.2025 йилдаги № 1175-12-175-TB/2025-сонли буйруғи асосида амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 24.10.2025 йилдаги № 27-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: клиник маълумотлар ва видео-ЭЭГ мониторинг натижалари асосида фақат уйқуда юзага келадиган эпилептик хуружлар структурасини аниқлаш ушбу касалликни аниқлашда кўпроқ специфик ва самарали диагностик усул бўлиб, даволаш самарадорлигини оширди. Иқтисодий самарадорлиги: уйқу билан боғлиқ эпилептик хуружларни ўз вақтида аниқлаш ва даволаш ремиссия даврини узайтириш ва хуружлар рецидивини камайтириш орқали ҳар бир беморга 5704200 сўмгача маблағ тежаш имконини берди. Хулоса: клиник маълумотлар ва видео-ЭЭГ мониторинги асосида фақат уйқу даврида юзага келадиган эпилептик хуружлар структурасини аниқлаш қўшимча диагностик мезон бўлиб хизмат қилади, даволаш самарадорлигини оширади ва ҳар бир бемор учун 5704200 сўмгача иқтисод беради. 
иккинчи илмий янгилик: уйқу бузилишлари даражаси ва уйқу билан боғлиқ эпилептик хуружлар ривожланишида мелатонин гормони даражасининг 1,5–2 баробарга камайиши муҳим диагностик ва патогенетик аҳамиятга эга эканлиги асосланганлиги «Уйқу билан боғлиқ эпилептик хуружларнинг диагностикаси ва даволаш алгоритми» номли услубий тавсияномага киритилган ва Тошкент тиббиёт академияси томонидан № 02-25/490-T, 24.02.2025 йилда тасдиқланган. Мазкур таклиф Ибн Сино номидаги 1-шаҳар клиник касалхонасининг 27.06.2025 йилдаги № 156-сонли буйруғи ва Хонқа тумани тиббиёт бирлашмасининг 12.04.2025 йилдаги № 1175-12-175-TB/2025-сонли буйруғи асосида амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашининг 24.10.2025 йилдаги № 27-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: уйқуда эпилептик фаолликнинг кучайиш эҳтимолини объектив баҳолаш ва уйқу–тетиклик цикллари бузилишини олдиндан башоратлаш орқали эпилепсияли беморларни эрта аниқлаш, хуружлар ривожланишини чеклаш ва беморларнинг ҳаёт сифати ҳамда ижтимоий фаоллигини сақлаб қолиш имкони яратилди. Иқтисодий самарадорлиги: уйқу билан боғлиқ эпилептик хуружларни ўз вақтида аниқлаш ва даволаш ремиссия даврини узайтириш ва хуружлар рецидивини қисқартириш орқали ҳар бир бемор учун 5704200 сўмгача маблағ тежаш имконини берди. Хулоса: мазкур хавфни табақалаштириш мезонларига таянган ҳолда уйқуда эпилептик фаолликни эрта аниқлаш ва индивидуал даволаш тактикасини ўз вақтида қўллаш эпилептик хуружлар частотасининг камайишига, уйқу–тетиклик циклларининг барқарорлашувига ҳамда беморларнинг ҳаёт сифати яхшиланишига олиб келади.
учинчи илмий янгилик: уйқу даврида эпилептик фаолликнинг кучайиш хавфини ҳамда уйқу–тетиклик ритмларининг бузилишини акс эттирувчи  прогностик мезон ишлаб чиқилганлиги «Уйқу билан боғлиқ эпилептик хуружларнинг диагностикаси ва даволаш алгоритми» номли методик тавсияларга киритилган бўлиб, Тошкент тиббиёт академияси томонидан № 02-25/490-T, 24.02.2025 йилда тасдиқланган. Мазкур таклиф Ибн Сино номидаги 1-шаҳар клиник касалхонасининг 27.06.2025 йилдаги № 156-сонли буйруғи ва Хонқа тумани тиббиёт бирлашмасининг 12.04.2025 йилдаги № 1175-12-175-TB/2025-сонли буйруғи асосида амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 24.10.2025 йилдаги № 27-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: фақат уйқу даврида эпилептик хуружлар кузатиладиган беморларда қон зардобида мелатонин миқдорини ўрганиш патологик жараённи аниқ ва эрта диагностика қилиш имконини яратади, бу эса ўз вақтида даволашни бошлаш ва беморнинг ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: ишлаб чиқилган алгоритмни қўллашда бир беморга тўғри келадиган харажат 2273295 сўмни ташкил этди, анъанавий ташхис ва даволаш усулларида эса ушбу кўрсаткич 2848625 сўм бўлди. Шунга мувофиқ, иқтисодий самара анъанавий ва оптималлаштирилган ёндашувлар ўртасидаги фарқ сифатида ҳисобланиб, 575330 сўмни ташкил этди. Хулоса: мелатонин гормони даражасининг уйқу давридаги эпилептик хуружлар патогенезидаги ролини аниқлаш қўшимча диагностик мезон сифатида хизмат қилади, даволаш самарадорлигини оширади ва бир беморга ҳисоблаганда 575330 сўмгача иқтисодни таъминлайди.
тўртинчи илмий янгилик: эпилептик хуружларни клиник хусусиятлари, ЭЭГ кўрсаткичлари, уйқу тузилиши ва мелатонин даражаси интеграциясига асосланган уйқу билан боғлиқ эпилепсияни эрта ташхислаш ва комплекс даволаш чоралари такомиллаштирилганлиги «Уйқу билан боғлиқ эпилептик хуружларнинг диагностикаси ва даволаш алгоритми» номли методик тавсияларга киритилган бўлиб, Тошкент тиббиёт академияси томонидан № 02-25/490-T, 24.02.2025 йилда тасдиқланган. Мазкур таклиф Ибн Сино номидаги 1-шаҳар клиник касалхонасининг 27.06.2025 йилдаги № 156-сонли буйруғи ва Хонқа тумани тиббиёт бирлашмасининг 12.04.2025 йилдаги № 1175-12-175-TB/2025-сонли буйруғи асосида амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 24.10.2025 йилдаги № 27-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ишлаб чиқилган диагностика ва комплекс даволаш алгоритмига мелатонин препаратларини киритиш хуружлар оғирлигини 1,7 баробар камайтириш, уйқу сифатини 2,1 баробар, ҳаёт сифатини эса 1,4 баробар яхшилаш имконини беради. Бу эса беморларнинг госпитализация, даволаш ва узоқ муддатли ижтимоий қўллаб-қувватлаш харажатларини камайтиришга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: ишлаб чиқилган алгоритм бўйича беморларни юритиш ва комплекс терапияда мелатонин препаратларини қўллаш самарали бўлиб, хуружлар оғирлигининг камайиши, уйқу ва ҳаёт сифатининг яхшиланиши орқали 570529 сўм фойда берди. Хулоса: таклиф этилган эпилепсияни даволаш усули нисбатан қиммат бўлса-да, клиник самараси орқали қўшимча харажатларни тўлиқ асослайди, чунки у койка-кун муддатини қисқартиради ва ремиссия даврини узайтиради.