Сарибаева Гулназ Кенесовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Подагра билан оғриган беморларда парҳез овқатланишни гигиеник асослаш ва такомиллаштириш хамда касаллик асоратларини олдини олиш йўлларини ишлаб чиқиш», 14.00.07 – Гигиена, 14.00.05 – Ички касалликлар (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Tib3774.
Илмий раҳбарлар: Шайхова Гули Исламовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Рустамова Мамлакат Тулябаевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Искандарова Гулноза Тулкиновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Алиахунова Мавжуда Юсуповна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Хожа Аҳмад Яссавий номидаги халқаро қозоқ-турк университети (Қозоғистон Республикаси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: подагра билан оғриган беморларда парҳез овқатланишни гигиеник асослаш ва оптималлаштириш буйича чора тадбирлар ишлаб чикишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор меҳнатга лаёқатли ёшдаги подагра билан оғриган беморлар орасида касалликнинг юқори тарқалиши, ривожланиши ва асоратларининг шаклланишида овқатланиш режими бузилиши, тана массаси индексининг ошиши ва коморбид касалликлар ўртасидаги ўзаро боғлиқ хавф омилларни ҳисобга олган ҳолда подагранинг ривожланиши ва асоратларининг олдини олишга қаратилган комплекс бирламчи ва иккиламчи профилактика чора-тадбирлари асосланган;
“Д3 витаминли юмшоқ желатинли овқат қўшимчаси”нинг озуқавий ва биологик қиймати ҳамда токсикологик хавфсизлиги баҳоланиб, уни подагра билан оғриган беморлар учун ихтисослаштирилган даволовчи парҳез рациони таркибига киритиш мақсадга мувофиқлиги асосланган;
илк бор янги ташхис қўйилган подагра билан оғриган беморларнинг кунлик овқатланиш рационининг озуқавий ва энергетик қийматидаги номутаносибликларни аниқлаш асосида подагра билан оғриган беморлар учун миллий ошпазлик анъаналарига мослаштирилган парҳез столи ишлаб чиқилган;
подагра билан оғриган беморларни комплекс даволашда ишлаб чиқилган даволовчи парҳез ва “Д3 витаминли юмшоқ желатинли овқат қўшимчаси”ни биргаликда қўллаш касалликнинг оғирлашиш частотасини ишончли даражада камайтириши, метаболик кўрсаткичларни яхшилаши ва даволаш самарадорлигини оширишини таъминлаши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Подагра билан оғриган беморларда парҳез овқатланишни гигиеник асослаш ва такомиллаштириш хамда касаллик асоратларини олдини олиш йўлларини ишлаб чиқиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: меҳнатга лаёқатли ёшдаги подагра билан оғриган беморлар орасида касалликнинг юқори тарқалиши, ривожланиши ва асоратларининг шаклланишида овқатланиш режими бузилиши, тана массаси индексининг ошиши ва коморбид касалликлар ўртасидаги ўзаро боғлиқ хавф омилларни ҳисобга олган ҳолда подагранинг ривожланиши ва асоратларининг олдини олишга қаратилган комплекс бирламчи ва иккиламчи профилактика чора-тадбирлари асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 28 апрелда 04-25/547-сон билан тасдиқланган “Биологик фаол озиқ-овқат қўшилмаси «Numa витамин Д3» юмшоқ желатин капсулалари озуқавий ва биологик қиймати ва подагра билан касалланган беморларда ушбу маҳсулотнинг самарадорлиги» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг Тошкент вилояти бошқармаси бўйича 29.05.2025 йилдаги 111-11-сон, Республика ихтисослаштирилган терапия ва тиббий реабилитация илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 29.05.2025 йилдаги 02-14/-сон ҳамда Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 28.05.2025 йилдаги 70-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 4 сентябрдаги 24/16-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: беморларда подагра хавф омиллари, овқатланиш одатлари ва клиник, биокимёвий ва инструментал хусусиятларини ўрганиш нафақат тиббий, балки кенг ижтимоий ва иқтисодий аҳамиятга ҳам эга. Иқтисодий самарадорлиги: подаграли беморлар учун миллий таомларни ва витамин Д3 ни ўз ичига олган оптималлаштирилган даволовчи парҳездан фойдаланиш орқали тиббий хизмат сифатини ошириш, ортиқча диагностик текширувлар ва мураккаб терапевтик муолажаларга бўлган эҳтиёжни камайтириш натижасида иқтисодий самарадорликка эришилади;
иккинчи илмий янгилик: “Д3 витаминли юмшоқ желатинли овқат қўшимчаси”нинг озуқавий ва биологик қиймати ҳамда токсикологик хавфсизлиги баҳоланиб, уни подагра билан оғриган беморлар учун ихтисослаштирилган даволовчи парҳез рациони таркибига киритиш мақсадга мувофиқлиги асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 28 апрелда 04-25/547-сон билан тасдиқланган “Биологик фаол озиқ-овқат қўшилмаси «Numa витамин Д3» юмшоқ желатин капсулалари озуқавий ва биологик қиймати ва подагра билан касалланган беморларда ушбу маҳсулотнинг самарадорлиги» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг Тошкент вилояти бошқармаси бўйича 29.05.2025 йилдаги 111-11-сон, Республика ихтисослаштирилган терапия ва тиббий реабилитация илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 29.05.2025 йилдаги 02-14/-сон ҳамда Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 28.05.2025 йилдаги 70-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 4 сентябрдаги 24/16-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: подаграни кеч ташхислаш, айниқса нотўғри овқатланиш, ортиқча вазн ва мушак-скелет оғриғи ривожланиши каби хавф омиллари бўлмаган тақдирда, шунингдек, уларни бартараф эта олмаслик беморларнинг ҳаёт сифатига салбий таъсир кўрсатади, бу эса унумдорликнинг пасайишига, ногиронликнинг ошишига ва ижтимоий фаолликнинг пасайишига олиб келади. Иқтисодий самарадорлиги: подаграли беморлар учун миллий таомларни ва витамин Д3 ни ўз ичига олган оптималлаштирилган даволовчи парҳездан фойдаланиш орқали тиббий хизмат сифатини ошириш, ортиқча диагностик текширувлар ва мураккаб терапевтик муолажаларга бўлган эҳтиёжни камайтириш натижасида иқтисодий самарадорликка эришилади;
учинчи илмий янгилик: янги ташхис қўйилган подагра билан оғриган беморларнинг кунлик овқатланиш рационининг озуқавий ва энергетик қийматидаги номутаносибликларни аниқлаш асосида подагра билан оғриган беморлар учун миллий ошпазлик анъаналарига мослаштирилган парҳез столи ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 28 апрелда 04-25/547-сон билан тасдиқланган “Биологик фаол озиқ-овқат қўшилмаси «Numa витамин Д3» юмшоқ желатин капсулалари озуқавий ва биологик қиймати ва подагра билан касалланган беморларда ушбу маҳсулотнинг самарадорлиги» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг Тошкент вилояти бошқармаси бўйича 29.05.2025 йилдаги 111-11-сон, Республика ихтисослаштирилган терапия ва тиббий реабилитация илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 29.05.2025 йилдаги 02-14/-сон ҳамда Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 28.05.2025 йилдаги 70-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 4 сентябрдаги 24/16-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: подаграни эрта аниқлаш ва самарали даволашга қаратилган профилактика чораларини амалга ошириш нафақат индивидуал, балки жамият даражасида ҳам соғлиқни сақлашда муҳим омил ҳисобланади. Иқтисодий самарадорлиги: подаграли беморлар учун миллий таомларни ва витамин Д3 ни ўз ичига олган оптималлаштирилган даволовчи парҳездан фойдаланиш орқали тиббий хизмат сифатини ошириш, ортиқча диагностик текширувлар ва мураккаб терапевтик муолажаларга бўлган эҳтиёжни камайтириш натижасида иқтисодий самарадорликка эришилади;
тўртинчи илмий янгилик: подагра билан оғриган беморларни комплекс даволашда ишлаб чиқилган даволовчи парҳез ва “Д3 витаминли юмшоқ желатинли овқат қўшимчаси”ни биргаликда қўллаш касалликнинг оғирлашиш частотасини ишончли даражада камайтириши, метаболик кўрсаткичларни яхшилаши ва даволаш самарадорлигини оширишини таъминлаши исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 28 апрелда 04-25/547-сон билан тасдиқланган “Биологик фаол озиқ-овқат қўшилмаси «Numa витамин Д3» юмшоқ желатин капсулалари озуқавий ва биологик қиймати ва подагра билан касалланган беморларда ушбу маҳсулотнинг самарадорлиги» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг Тошкент вилояти бошқармаси бўйича 29.05.2025 йилдаги 111-11-сон, Республика ихтисослаштирилган терапия ва тиббий реабилитация илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 29.05.2025 йилдаги 02-14/-сон ҳамда Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 28.05.2025 йилдаги 70-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 4 сентябрдаги 24/16-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: миллий ошпазлик анъаналарига мослаштирилган ва Д3 витамини билан бойитилган даволовчи парҳез ишлаб чиқилган бўлиб, подагра билан оғриган беморларнинг озуқавий эҳтиёжларини қондиради, подагра хуружларининг олдини олишга, касалликни эрта аниқлашга ва самарали даволаш стратегияларини белгилашга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: подаграли беморлар учун миллий таомларни ва витамин Д3 ни ўз ичига олган оптималлаштирилган даволовчи парҳездан фойдаланиш орқали тиббий хизмат сифатини ошириш, ортиқча диагностик текширувлар ва мураккаб терапевтик муолажаларга бўлган эҳтиёжни камайтириш натижасида иқтисодий самарадорликка эришилади.
