Юлчиев Ифтихоржон Исақовичнинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Магнит майдонидаги кристалларнинг саёз аксепторлар ва экситон-поляритонлар иштирокидаги рекомбинацион нурланиши”, 01.04.07–“Конденсирланган ҳолат физикаси” (физика-математика фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.PhD/FM1376. 
Илмий раҳбар: Юлдашев Носиржон Хайдарович, физика-математика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: “Фарғона давлат университети ҳамда Фарғона давлат техника университети”.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона политехника институти, PhD.03/2025.27.12.FM.19.04.
Расмий оппонентлар: Имамов Эркин Зуннунович, физика-математика фанлари доктори, профессор Собиров Махмуд Мамарасулович, физика-математика фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат университети. 
Диссертация йўналиши: назарий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Магнит майдонидаги ГаАс ва CдС турдаги   яримо'тказгич кристалларнинг саёз аксепторлар ва экситон-поляритонлар иштирокидаги рекомбинацион нурланиши шаклланишининг янги механизмларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
биринчи марта ГаАс аксептор сатҳи Зееман ажралишини тешик г-факторининг г1 ва г2 қийматларига боғлиқ ҳолда ҳисоблаб чиқилган ҳамда H ⃗ ‖[111] йўналишида g_2/g_1=-4/13 ва -92/187 қийматларида E_2^((a)), E_3^((a)) субсатҳларининг кесишиши, E_1^((a)), E_4^((a))субсатҳларининг эса антикесисиши, шунингдек, H ⃗ ‖[100]  йўналишида бу жуфт субсатхларнинг кесишуви g_2/g_1=-4/9 ва -4.0  қийматларида рўй бериши аниқланган.
биринчи марта бўйлама магнит майдонида ГаАс саёз аксептори нурланишининг интенсивлиги ва циркуляр қутбланиш даражасини ҳисоблашга имкон берувчи аналитик ифодалар олинган: кучсиз μ_0 H≪kT майдонда қутбланиш изотроп, унинг интенсивлиги эса анизотроп бўлиши, кучли  μ_0 H≫kT майдонда интенсивлик I(θ) ва циркуляр қутбланиш P_circ (θ) g_e/g_1 ва g_2/g_1 нисбатларининг ишорасига кучли боғлиқ бўлиши кўрсатилган.
Фойгт (H∥z, k∥y, E_0∥x) "геометриясида"  CdS кристали учун  Aₙ₌₁ экситон резонанси яқинида сўнишни ҳисобга олиб магнито-фазовий дисперсиянинг феноменологик назарияси қурилган ва чизиқли қутбланган ёруғлик 𝐄₀ нормал тушганда, ўтган ёруғликда “диагонал” E_d∥E_0 дан ташқари “нодиагонал” компонент E_nd⟂E_0 ҳам пайдо бўлиши аниқланган.
илк бор CдС кристали учун диелектрик тензор магнето-фазовий дисперсиясининг микроскопик назарияси қурилди ва кристални чизиқли қутбланган ёруғлик билан қўзғатишда “изотроп” частота ω_is яқинида эллиптик қутбланган экситон-поляритон нурланишининг Bₙ₌₁(Γ₁) – ва Aₙ₌₁(Γ₅) –экситонларнинг k тўлқин векторига чизиқли боғлиқ  ҳолатларининг ўзаро таъсири туфайли юзага келиши аниқланган.
магнито-поляритон нурланишнинг экспериментал спектрлари ωис частота яқинида CдС кристали оптик  параметрларининг  ω_LT^A=2.0 меВ,ω_LT^B=1.0  меВ, g=2.15, ∆_BA=25 меВ, ℏΓ=0.075 меВ, f^2 (H=6 "Т")=0.048, ε_⟂^0=ε_∥^0=9.0 қийматларида назарияга яхши мос келиши аниқланган ва Бн=1-экситон учун эффектив Гамилтониандаги β_1=0.22ꞏ〖10〗^(-5)  меВ·м доимийлик қиймати ҳисобланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Магнит майдонидаги ГаАс ва CдС типидаги кристалларнинг саёз аксепторлар ва экситон-поляритонлар иштирокидаги рекомбинацион нурланишларини таҳлил қилиш асосида: 
ГаАс ва CдС типидаги кристалларнинг саёз аксепторлар иштирокидаги рекомбинацион нурланишларни назарий таҳлил қилиш натижаларидан №АР19579179 рақамли “Ядро саноатида қўлланиладиган цирконий қотишмаларини водородланишдан ва юқори ҳароратли оксидланишдан ҳимоя қилувчи композицион металло-керамик қоплама яратиш” грант лойиҳасини амалга оширишда фойдаланилган (Қозоғистон Республикаси Фан ва олий таълим вазирлигининг 12.11.2025 й. даги маълумотномаси). Магнит-индукцияланган оптик эффектларнинг анизотропиясининг физик табиатини аниқлаштириш ҳамда кристалларнинг оптик ва магнит хоссаларини чуқур таҳлил қилиш орқали материалларнинг физик-механик хоссаларини яхшилаш ва ишлаш даврини орттириш имконини берган;
магнит майдонидаги ГаАс ва CдС типидаги кристалларнинг экситон-поляритонлар иштирокидаги рекомбинацион нурланишларни назарий таҳлил қилиш  натижаларидан №37-06.06/12 рақамли “Тизим” илмий-амалий лойиҳаси доирасида магнит-индукцияланган оптик эффектлар ва кристаллардаги люминессенсия анизотропиясини таҳлил қилишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги Ахборот-коммуникация технологиялари ва ҳарбий алоқа институти маълумотномаси, 03.11.2025 й.). Олинган илмий натижалардан фойдаланиш – маълумотлар ҳарбий мониторинги ва аниқлаш тизимларида қўлланиладиган юқори сезувчан магнит-бошқарилувчи оптоелектрон датчикларнинг функсионал самарадорлигини ошириш ва янги оптоелектрон қурилмалар яратиш учун назарий асосларини шакллантириш имконини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish