Раджабова Гулирух Мухамадризовна
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумӣ маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «РITX2 гени rs6817105 полиморфизмининг артериал гипертензия билан  оғриган беморларда бўлмачалар фибрилляциясини ривожланишига таъсири», 14.00.06 – Кардиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.1.PhD/Тib3317.
Илмий раҳбар: Абдуллаева Гузал Жалолиддиновна, тиббиёт фанлари доктори.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган
кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, Илмий кенгаш рақами: Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.09.01.
Расмий оппонентлар: Нуриллаева Наргиза Мухтархановна,профессор, тиббиёт фанлари доктори; Расулова Зулфия Дадаевна, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Самарканд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадкиқотнинг мақсади:
ўзбек популяциясидаги АГ ли беморларда юрак-қон томир ремоделланиши жараёнлари ва буйрак функцияси кўрсаткичларининг ўзига хос хусусиятларини баҳолаш, шунингдек, уларда PITX2 гени rs6817105 полиморфизмининг БФ ривожланишига таъсирини аниқлашдан иборат..
III. Тадкиқотнинг илмий янгилиги:
чап бўлмача ҳажми индексининг ортиши, сийдик кислотаси, креатинин, микроальбуминурия даражаларининг кўтарилиши ва калава фильтрацияси тезлигининг пасайиши АГ ли беморларда БФ ривожланиши ва тараққий этишининг клиник предикторлари аникланган;
  АГ ли эркак беморлар учун БФ сурункалашувининг эҳтимол қилинган предикторлари бўлиб кўпроқ даражада юракдаги морфофункционал ўзгаришлар, АГ ли аёл беморларда эса тузилмали қон томир ўзгаришларининг ифодаланганлиги аникланган;
    ўзбек популяциясида АГ ли беморларда PITX2 гени  rs6817105 полиморф маркери С аллели  ва СС генотипининг БФ ривожланиши хавфи билан шартланиши,  шунингдек чап бўлмача ҳажми индексининг ортиши PITX2 гени rs6817105 полиморф маркери С аллели ташилиши билан юқори даражадаги ишончлиликда шартланиши қайд қилинган, ва PITX2 гени rs6817105 полиморф маркерининг чап бўлмача фибрози жараёнидаги муҳим роли аникланган ;
    БФ нинг доимий шакли бўлган АГ ли беморларда 6 ойлик комбинацияли терапия фонида спиронолактонга нисбатан эплеренон киритилган терапия режимининг анча устунлиги билан яхши антигипертензив ва антиремоделловчи самарадорлиги аникланган.
IV. Тадкиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашнинг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги 29 сонли йиғилиш баённомасига асосан илмий тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга тадбиқи бўйича №29/25 сонли хулосасига биноан:
биринчи илмий янгилик: чап бўлмача ҳажми индексининг ортиши, сийдик кислотаси, креатинин, микроальбуминурия даражаларининг кўтарилиши ва калава фильтрацияси тезлигининг пасайиши АГ ли беморларда БФ ривожланиши ва тараққий этишининг клиник предикторлари аникланган бўлиб олинган натижалар спиронолактон ва эплеренон киритилган комбинацияли антигипертензив терапиянинг қиёсий самарадорлигини ўрганиш асосида ишлаб чиқилган «Бўлмачалар фибрилляцияси бор артериал гипертензияли беморларда минерал кортикоид рецепторлар антагонистларини қўллаш» услубий тавсияномаси таркибига киритилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025 йил 17 ноябрдаги 29/25-сонли хулосаси) ҳамда ушбу тавсиянома 2025 йил 24 октябрдаги 135-сонли буйруқ билан РИКИАТМ нинг Қорақалпоғистон Республикаси филиалига, 2025 йил 30 октябрдаги 01/502-сонли буйруқ билан РИКИАТМ нинг Жиззах филиали амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: АГ ли беморларда диагноз қўйиш сифати яхшиланиши, БФ ривожланиши хавф омилларини эрта аниқлаш ва ўз вақтида коррекция қилиш орқали асоратларнинг, жумладан БФ профилактикасининг самарадорлигини ошириш, беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, госпитализация, ногиронлик ва ўлим даражаларини камайтириш имкониятини бериши билан ифодаланади. Иқтисодий самарадорлиги:  БФ ривожланишига хос предикторларни – чап бўлмача ҳажми индекси, буйрак функцияси кўрсаткичлари, сийдик кислотаси, креатинин ва микроальбуминурия даражаларини аниқлашга қаратилган мақсадли текширувлар ёрдамида ортиқча диагностика харажатларини қисқартириш, шунингдек ушбу кўрсаткичларни коррекция қилиш орқали юрак-қон томир асоратлари (инфаркт, инсульт) ривожланишини камайтириб, қиммат даволаш ва узоқ муддатли реабилитация харажатларини сезиларли даражада тежаш имконини бериши билан белгиланади; масалан, чап бўлмача ҳажми индекси ортган ва буйрак функцияси ёмонлашган БФ бор АГ ли беморни тўлиқ юритиш қиймати тахминан 5500000 сўмни ташкил этса, асоратлар ривожланган тақдирда битта беморни даволаш қиймати ўртача 12500000 сўмни ташкил қилиши, шу боис профилактика орқали камида 7000000 сўм иқтисодий тежамкорликка эришиш имконини беради.   
иккинчи илмий янгилик: АГ ли эркак беморлар учун БФ сурункалашувининг эҳтимол қилинган предикторлари бўлиб кўпроқ даражада юракдаги морфофункционал ўзгаришлар, АГ ли аёл беморларда эса тузилмали қон томир ўзгаришларининг ифодаланганлиги аникланган бўлиб олинган натижалар спиронолактон ва эплеренон киритилган комбинацияли антигипертензив терапиянинг қиёсий самарадорлигини ўрганиш натижаларидан келиб чиқиб ишлаб чиқилган «Бўлмачалар фибрилляцияси бор артериал гипертензияли беморларда минералкортикоид рецепторлари антагонистларини қўллаш» услубий тавсияномаси таркибига киритилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025 йил 17 ноябрдаги 29/25-сонли хулосаси) ҳамда мазкур тавсиянома РИКИАТМ нинг Қорақалпоғистон Республикаси филиалига 2025 йил 24 октябрдаги 135-сон буйруқ асосида, Жиззах филиалига эса 2025 йил 30 октябрдаги 01/502-сон буйруқ асосида амалиётга жорий қилинган. Ижтимоий самарадорлиги:нишон аъзоларни ҳимоя қилишга, кардиоваскуляр хавфни коррекциялашга, гиполипидемик ва антитромботик терапияни ўз вақтида қўллашга қаратилган комплекс ёндашув БФ нинг пароксизмал шаклидан доимий шаклига ўтишини олдини олиш, юрак ва қон томирлар патологик ремоделланиши хавфини камайтириш орқали АГ ли беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, асоратларни қисқартириш, ногиронлик ва меҳнат қобилиятининг йўқолишини пасайтириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги:  БФ бор АГ ли беморларни диагностика қилиш ва даволашга сарфланадиган харажатларни камайтириш, қиммат ва узоқ реабилитацияни талаб этувчи юрак-қон томир асоратлари, айниқса инсульт ривожланишининг камайиши, шунингдек тўғри танланган антигипертензив терапия фонидаги кардио ва вазопротекция орқали узоқ муддат даволаш ва госпитализация харажатларини сезиларли даражада қисқартиришда намоён бўлади; масалан, АГ ли беморни бир йил давомида юритиш қиймати тахминан 5500000 сўмни ташкил этса, инсульт ривожланган беморни даволаш қиймати ўртача 12500000 сўмга тенг бўлиши, эрта диагностика ва терапия коррекцияси инсульт хавфини 45% га камайтириши, шу билан камида 7000000 сўмлик давлат маблағини тежаш имкони пайдо бўлиши бу йўналишда амалий самарадорликнинг юқорилигини кўрсатади; шунингдек, инсульт, инфаркт каби оғир асоратларнинг олдини олиш орқали юрак-қон томир касалликлари юкининг пасайиши мамлакат соғлиқни сақлаш тизимига сезиларли иқтисодий енгиллик яратиш имконини беради.
 учинчи илмий янгилик:     ўзбек миллатига мансуб популяцияда АГ ли беморларда PITX2 гени  rs6817105 полиморф маркери С аллели  ва СС генотипининг БФ ривожланиши хавфи билан шартланиши,  шунингдек чап бўлмача индексининг ортиши PITX2 гени rs6817105 полиморф маркери С аллели ташилиши билан юқори даражадаги ишончлиликда шартланиши қайд қилинган, ва PITX2 гени rs6817105 полиморф маркерининг чап бўлмача фибрози жараёнидаги муҳим роли аникланган бўлиб олинган илмий натижалар асосида ишлаб чиқилган “Бўлмачалар фибрилляцияси бор артериал гипертензияли беморларда минералкортикоид рецепторлар антагонистларини қўллаш” услубий тавсияномасининг (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025 йил 17 ноябрдаги 29/25-сонли хулосаси) амалиётга жорий қилиниши ва ундаги тавсияларнинг РИКИАТМ Қорақалпоғистон ҳамда Жиззах филиаллари фаолиятига 2025 йилги буйруқлар асосида татбиқ этилган. Ижтимоий самарадорлиги: АГ ли барча беморларда, айниқса оилавий анамнезида БФ мавжуд бўлган шахсларда PITX2 гени rs6817105 полиморфизмига генотиплаш ўтказиш орқали индивидуал тактикани белгилаш ва С аллели ва СС  генотипли беморларда фаол кузатув ҳамда профилактик чора-тадбирларни эртароқ бошлаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: ўз вақтида генетик баҳолаш орқали БФ ривожланиши эҳтимолини 50% га камайтириш, даволаш харажатларини (бир беморга йилига 5500000 сўмдан 4500000 сўмгача) пасайтириш ва жамланма тарзда бир беморга камида 1000000 сўм тежамкорликка эришиш мумкинлиги ушбу ёндашувнинг юқори клиник, ижтимоий ва иқтисодий самарадорлигини таъминлаш имконини беради.
тўртинчи илмий янгилик: БФ нинг доимий шакли бўлган АГ ли беморларда 6 ойлик комбинацияли терапия фонида спиронолактонга нисбатан эплеренон киритилган терапия режимининг анча устунлиги билан яхши антигипертензив ва антиремоделловчи самарадорлиги аникланган бўлиб эплеренон қўлланган беморларда антигипертензив таъсирнинг барқарорлиги, юрак ремоделляцияси кўрсаткичларининг, хусусан, чап бўлмача ҳажмининг индекси ва отиш фракциясининг сезиларли яхшиланиши аниқланди. Бу эса эплереноннинг спиронолактонга нисбатан юракнинг нишон аъзоси сифатидаги шикастланиш тезланишини пасайтиришда устунлигини кўрсатди.Олинган илмий натижалар асосида «Бўлмачалар фибрилляцияси бор артериал гипертензияли беморларда минералокортикоид рецепторлар антагонистларини қўллаш» номли услубий тавсиянома ишлаб чиқилиб, Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025 йил 17 ноябрдаги 29/25-сонли хулосаси билан тасдиқланди. Ушбу тавсиянома 2025 йил 24 октябрдаги 135-сон буйруқ асосида РИКИАТМнинг Қорақалпоғистон Республикаси филиали ва 2025 йил 30 октябрдаги 01/502-сон буйруғи билан РИКИАТМнинг Жиззах филиали амалиётига жорий этилди.Ижтимоий самарадорлиги: комбинацияли терапия таркибида эплеренонни қўллаш беморларда ҳаёт сифати яхшиланишига, юрак-қон томир асоратлари хавфининг пасайишига ва даволанишга мойилликнинг ошишига хизмат қилади. Морфофункционал кўрсаткичларнинг яхшиланиши эса юрак шикастланиши динамикасини секинлаштириш имконини беради.Иқтисодий самарадорлиги: 6 ойлик кузатув даврида госпитализация харажатлари таҳлили эплереноннинг устунлигини янада тасдиқлади: эплеренон қабул қилган беморларда 1 ўрин-жой кунининг ўртача нархи 578285 сўмни, спиронолактон қабул қилган гуруҳда эса 1485558 сўмни ташкил қилди. Ҳисоб-китоблар асосида эплеренон киритилган терапиянинг умумий иқтисодий самарадорлиги 61,1% ни ташкил этди.Бундан ташқари, госпитализация тезланиши спиронолактон гуруҳида 15,7% ни ташкил этиб, эплеренон гуруҳидан 7,85 марта юқори экани, эплеренон қўлланганларда эса ушбу кўрсаткич атиги 2% бўлгани аниқланди. Ножўя ҳолатлар бўйича ҳам фарқлар сезиларли бўлиб, спиронолактон гуруҳида 9,8% эркак беморда гинекомастия ва кўкрак бези соҳасида оғриқлар кузатилган бўлса, эплеренон гуруҳида бундай ҳолат қайд этилмади. Юқоридаги барча натижалар эплеренон киритилган комбинацияли терапиянинг клиник, ижтимоий ва иқтисодий самарадорлиги юқори эканини кўрсатиб, уни амалиётга кенг жорий этиш имконини беради.

Yangiliklarga obuna bo‘lish