Боймахматова Дилноза Дўсмат қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Она тили таълимида дискурсив ёндашув методикаси”, 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (ўзбек тили) (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1.PhD/Ped.7016.
Илмий раҳбар: Раупова Лайло Рахимовна, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.41.01 (бир марталик илмий кенгаш).
Расмий оппонентлар: Асилова Гулшан Асадовна, педагогика фанлари доктори, профессор; Собирова Маҳбубахон Юсубжановна, педагогика фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Чирчиқ давлат педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: она тили таълимида дискурсив ёндашувни қўллашга оид таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўқувчиларнинг дискурсив ёндашувга асосланган мулоқот кўникмасини шакллантиришнинг педагогик имкониятлари нутқ шакллари, нутқий вазият, нутқнинг коммуникатив сифатлари, лингвистик ва дискурсив компетенсиялар интеграцияси асосида далилланган;
она тили таълимида ўқувчиларнинг оғзаки ва йοзма нутқини ривοжлантиришга оид дискурсив, конструктив, компетенсиявий, коммуникатив, интегратив, бихевиористик ёндашувлар қиёсий таҳлил асосида фарқланган ҳамда дискурсив ёндашувнинг мотивацион, когнитив, креатив ҳамда тестологик босқичлари аниқланган;
ўқувчиларнинг дискурсив ёндашувга асосланган мулоқотга тайёрловчи интерактив-коммуникатив фаолиятни интенсификацияловчи топшириқлар мажмуйи адабий талаффуз кўникмаларини шакллантириш, имловий саводхонлик, сўз бойлигини ошириш ва мустақил ишлай олиш каби мулоқот кўникмаларни комплекс шакллантиришга йўналтириш асосида такомиллаштирилган;
она тили дарслари ҳамда синфдан ташқари машғулотларда дискурсив ёндашувга асосланган методик таъминот “Кўп ракурсли таҳлил”, “Мен ижодкорман”, “Сюжетли расм”, “Интервю” каби интерактив методлар ҳамда интерактив тўгараклар, баҳс-мунозара, геймификация, лойиҳалаштириш технологиялари асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Она тили таълимида дискурсив ёндашув методикаси мавзуси тадқиқи жараёнида эришилган илмий натижалари асосида:
ўқувчиларнинг дискурсив ёндашувга асосланган мулоқот кўникмасини шакллантиришнинг педагогик имкониятлари нутқ шакллари, нутқий вазият, нутқнинг коммуникатив сифатлари, лингвистик ва дискурсив компетенсиялар интеграциясига оид тавсиялардан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг давлат илмий-техник дастурлари доирасидаги 2021 – 2023-йилларда бажарилган ИЛ-402104474 рақамли “Болалар адабиёти.уз” электрон платформа ва унинг мобил иловасини яратиш” номли инновацион лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 23-апрел 01/4-1610-сон маълумотномаси). Натижада она тили таълими жараёнида нутқий компетенсияни ривожлантирилишига доир назарий қарашлар бойитилган;
она тили таълимида ўқувчиларнинг оғзаки ва йοзма нутқини ривοжлантиришга оид дискурсив, конструктив, компетенсиявий, коммуникатив, интегратив, бихевиористик ёндашувлар қиёсий таҳлили ҳамда дискурсив ёндашувнинг мотивацион, когнитив, креатив ҳамда тестологик босқичларига оид илмий илмий-амалий тавсиялардан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2020–2023-йилларда бажарилган АМ-ФЗ-201908172 “Ўзбек тилининг таълимий корпусини яратиш” номли амалий лоҳиясида тадқиқотдаги ўқувчиларнинг дискурсив ёндашувга асосланган мулоқотини ўстирувчи тοпшириқлар тизимини ишлаб чиқиш ва фикрни оғзаки ҳамда йοзма байοн қилиш кўникмасини ривοжлантиришга алоқадор илмий хулосаларидан фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 23-апрел 01/4-1611-сон маълумотномаси). Натижада ўқувчиларнинг она тили таълимида дискурсив йοндашув метοдикасига доир мулоқот кўникмаларининг ошишига хизмат қилган;
ўқувчиларнинг дискурсив ёндашувга асосланган мулоқотга тайёрловчи интерактив-коммуникатив фаолиятни интенсификацияловчи топшириқлар мажмуйи адабий талаффуз кўникмаларини шакллантириш, имловий саводхонлик, сўз бойлигини ошириш ва мустақил ишлай олиш каби мулоқот кўникмаларни комплекс шакллантиришга оид илмий илмий-амалий тавсиялардан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2021–2023-йилларда бажарилган РЗ-202004165 “Умумий ўрта таълимнинг бошланғич синф ўқувчиларида оғзаки ва ёзма нутқий компетенсияларини ривожлантирувчи электрон платформа яратиш” номли амалий лойиҳасида тадқиқотда фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети 2025-йил 23-апрел 01/4-1612-сон маълумотномаси). Натижада она тили фани мазмунини такомиллаштириш ва ўқитиш сифатини оширишга эришилган;
она тили дарслари ҳамда синфдан ташқари машғулотларда дискурсив ёндашувга асосланган методик таъминот “Кўп ракурсли таҳлил”, “Диалог тузамиз”, “Сюжетли расм”, “Ҳикоядан хулоса” каби интерактив методлар ҳамда интерактив тўгараклар ҳақидаги хулосалардан “Маърифат” ижодий бирлашмаси” давлат муассасаси таркибидаги “Ўзбекистон тарихи” телеканалида эфирга узатилган “Қадриятлар бешиги” кўрсатувида маълумот сифатида фойдаланилган. (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Маърифат” ижодий бирлашмаси давлат муассасаси 2025-йил 29-апрел 01-30/278-сон маълумотномаси). Натижада кўрсатув мазмуни замонавий ёндашувлар асосида бойишига эришилган.