Nomonov Bahodirxon Qodirxon o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “O‘zbek va ingliz tillarida tillarida matbaa va qadoqlash sohasiga oid terminlarning leksik-struktur tahlili”, 10.00.06 – Qiyosiy adabiyotshunoslik, chog‘ishtirma tilshunoslik va tarjimashunoslik (filologiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.3. PhD/Fil2774.
Ilmiy rahbar: Xoshimova Dildora Madaminovna, filologiya fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Namangan davlat texnika universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Andijon davlat chet tillari instituti, DSc.03/2025.27.12.Fil.32.02.
Rasmiy opponentlar: Saidxonov Ma’murjon Muxammedovich, filologiya fanlari doktori, professor; Gadoeva Mavlyuda Ibragimovna, filologiya fanlari nomzodi, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Qo‘qon davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi matbaa va qadoqlash sohasiga oid terminlarning ingliz hamda o‘zbek tillari misolida struktur-semantik jihatdan ochib berishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
matbaa va qadoqlash sohasiga oid o‘zbek va ingliz tillaridagi terminlar sinxron va diaxron jihatidan zamonaviy tilshunoslikning aniqlik, ustuvorlik, variantlilik tamoyillari asosida isbotlangan;
matbaa va qadoqlash sohasiga oid o‘zbek va ingliz tillaridagi terminologik tizimlarning rivojlanish bosqichlari aniqlanib, sohaga doir terminda deterterminizatsiya hodisasining kuzatilishi, terminlarni tartibga solish hamda ulardagi ma’no kengayishi asoslab berilgan;
matbaa va qadoqlash sohasiga oid o‘zbek va ingliz tillaridagi leksik birliklarning leksikografik tamoyillari ishlab chiqilib, mazkur soha terminologik lug‘atlari tuzishning uslubiy yondashuvlari takomillashtirilgan;
matbaa va qadoqlash sohasiga oid terminlar tarjimasi transliteratsiya, muqobil va kalka orqali amalga oshirilganligi faktik materiallar asosida dalillangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Ingliz va o‘zbek tillarida matbaa va qadoqlash sohasi terminologiyasini struktur-semantik, funksional-semantik tahlilidan olingan ilmiy natijalar va amaliy takliflar asosida:
matbaa va qadoqlash sohasiga oid terminlar sinxron va diaxron jihatidan tilshunoslikning aniqlik, ustuvorlik, variantlilik va rivojlanish tamoyillari asosidagi ilmiy-nazariy tavsiya va takliflardan Namangan muhandislik-texnologiya instituti 2019–2021-yillarga mo‘ljallangan JD23964615-raqamli “EMI (English as a Medium of Instruction)” xalqaro loyiha doirasida foydalanilgan (O‘zR Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Namangan muhandislik-texnologiya institutining 2024-yil 13-dekabrdagi 3228-024 sonli ma’lumotnomasi). Natijada mazkur loyihaning nazariy asosi mustahkamlandi;
matbaa va qadoqlash sohasiga oid terminlar terminlarining hozirgi bosqichdagi holati, matbaa va qadoqlash terminologiyasi diaxronikasi tarixiy asoslari ularning milliy tilimizga kirib kelishi va o‘zlashishining ijtimoiy-madaniy, iqtisodiy omillarini yoritishga doir taklif va xulosalardan Namangan davlat universitetida 2022–2023-yillarda amalga oshirilgan FZ 201912099 “O‘zbek folklorining o‘zbek va ingliz tillarida veb sayti va multimedia mahsulotlarini yaratish” mavzusidagi amaliy loyihasida foydalanilgan (O‘zR Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Namangan davlat universitetining 2025-yil 11-yanvardagi 05–25-02 sonli ma’lumotnomasi). Buning natijasida mazkur loyiha ishi doirasida tadqiq etilgan matbaa va qaqdoqlash sohasiga oid terminlarning inglizcha tarjimasi dissertatsiyion tadqiqot jarayonidan olingan ilmiy ma’lumotlar bilan boyitgan;
matbaa va qadoqlash texnologiyasi terminlarining struktur-semantik tahlillari hamda ularda milliy-madaniy xususiyatlarning aks etishiga doir xulosalardan O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi “O‘zbekiston” teleradiokanali DUK “Madaniy-ma’rifiy va badiiy eshtirishlar” muharririyati tomonidan tayyorlangan “Adabiy jarayon”, “Ta’lim va taraqqiyot”, “Jahon adabiyoti”nomli dasturlar senariylarini tayyorlashda foydalanildi (O‘zbekiston milliy teleradiokompaniyasi “O‘zbekiston” teleradiokanalining 2023-yil 9-sentyabrdagi 04-36-1053 son ma’lumotnomasi). Texnologik sohalardan biri bo‘lsa-da, matbaa va qadoqlash sohasida ayrim milliy-madaniy xususiyatlar mavjudligi dalillangan. Buning natijasida mazkur ko‘rsatuv hamda eshittirishlarning qiymati badiiy hamda ilmiy jihatdan oshishiga erishilgan.
