Nazirova Oygul Muxitdinovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “O‘zbek va ingliz tillaridagi dizayn (kostyum) sohasiga oid terminlarning leksik-semantik tadqiqi”, 10.00.06 – Qiyosiy adabiyotshunoslik, chog‘ishtirma tilshunoslik va tarjimashunoslik (filologiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi roʼyxatga olingan raqam: B2022.1.PhD/Fil1153.
Ilmiy rahbar: Xoshimova Dildora Madaminovna, filologiya fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Namangan davlat texnika universiteti.
IK faoliyat koʼrsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Andijon davlat chet tillari instituti, DSc.03/2025.27.12.Fil.32.02.
Rasmiy opponentlar: Gulyamova Shaxnoza Kaxramonovna, filologiya fanlari doktori, professor; Usmanov Farxad Faxriddinovich, filologiya fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Farg‘ona davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi dizayn (kostyum) sohasi terminlarini ingliz va o‘zbek tillari misolida leksik-semantik tadqiq qilish, ularni tarjima qilishning asosiy strategiya hamda usullarini ochib berishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
dizayn (kostyum) va moda sohasiga oid o‘zbek va ingliz tillaridagi terminlarining leksik-semantik, funksional-semantik va sintaktik xususiyatlari ochib berilgan hamda morfemik-morfologik modellari faktik materiallar asosida aniqlangan;
dizayn (kostyum) sohasiga oid o‘zbek va ingliz tillaridagi terminologik tizimlarning diaxronikasi va rivojlanish bosqichlari aniqlanib, soha terminlarining leksik-semantik va fonetik o‘zgarishlari, ulardagi ma’no kengayishi nazariy fikrlar asosida isbotlangan;
dizayn (kostyum) termin tizimi ikkilamchi nominatsiya sifatida metaforik va metonimik ma’no ko‘chishi orqali ko‘chma va ramziy ma’nolar bilan boyishi dalillanib, leksik-grammatik belgilari bo‘yicha tematik guruhlarga ajratilgan;
dizayn (kostyum) sohasiga oid o‘zbek va ingliz tillaridagi terminlar tarjimalarining lingvomadaniy xususiyatlari yoritilib, soha terminlarini qayta tiklashda transkripsiya, transliteratsiya, eksplikatsiya, kalka usullari ustunlik qilganligi tarjima tahlillari natijasida dalillangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Ingliz va o‘zbek tillarida dizayn (kostyum) terminologiyasini shakllanishi va rivojlanishi hamda ularning lingvosemantik, funksional-semantik tahlilidan olingan ilmiy natijalar va amaliy takliflar asosida:
dizayn kostyum sohasiga doir terminlarni semantik, morfologik, sintaktik, morfologik-sintaktik yasalish usullari, lingvomadaniy va funksional jihatlari hamda terminlar tarjimasidagi muammolar bo‘yicha ilmiy-nazariy tavsiya va takliflardan Farg‘ona davlat universitetida 2020 – 2022-yillarga mo‘ljallangan SUZ80021GR3149-raqamli “American Drama” nomli xalqaro loyihasida foydalanilgan. (Farg‘ona davlat universitetining 2024-yil 22-fevraldagi 04/1101-sonli ma’lumotnomasi). Taklif etilgan materiallar va ilmiy natijalar loyiha bo‘yicha tayyorlangan darslik, o‘quv-uslubiy majmua, elektron resurslarni yaratish jarayonida xizmat qilgan;
dizayn (kostyum) sohasiga oid o‘zbek va ingliz tillaridagi terminologik tizimlarining diaxronikasi va rivojlanish bosqichlari, soha terminologiyasining tarjimada milliy-madaniy o‘ziga xosligini yaratish, terminologiyani chog‘ishtirish orqali leksik-semantik jihatdan tadqiq qilish, ularning o‘zlashishining madaniy omillarini yoritish, ikkilamchi nominatsiya sifatida metaforik va metonimik ma’no ko‘chisiga doir taklif va xulosalardan Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetida Davlat ilmiy-texnik dasturlari doirasidagi 2020 – 2023-yillarda amalga oshirilgan AM-FZ-201908172 “O‘zbek tilining ta’limiy korpusini yaratish” nomli grant loyihasida foydalanilgan. (O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2024-yil, 26-fevraldagi № 04/1-489-sonli ma’lumotnomasi). Buning natijasida mazkur soha bo‘yicha fan dasturi va metodik ta’minot leksikasining boyishi ta’minlangan;
dizayn (kostyum) sohasi terminlari tarjimasida tarjimonning mahorati, oʻzbek va ingliz tillarida soha terminlarini milliy-madaniy xususiyatlari hamda lingvomadaniy jihatlarini tarjimada koʻrsatib berishga doir xulosa va tahlil natijalaridan O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi “O‘zbekiston” teleradiokanali DMning muharririyati tomonidan tayyorlangan “Ijod zavqi”, “Ta’lim va taraqqiyot”, “Adabiy jarayon”, “Jahon adabiyoti” dasturlarining ssenariylarini tayyorlashda (2023–2024-yil davomida) foydalanilgan. (O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi “O‘zbekiston” teleradiokanali davlat muassasasining 2024-yil 29-yanvardagi 04-36-136-sonli ma’lumotnomasi). Natijada mazkur dasturlar uchun tayyorlangan materiallarning ilmiy jihatdan asosli va sermazmun bo‘lishiga hissa qo‘shilgan.