Mamasoliev Rustamjon Adxamjonovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Muallim” konseptining leksik-tematik va lingvokulturologik xususiyatlari”, 10.00.11 – Til nazariyasi. Amaliy va kompyuter lingvistikasi
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.1.PhD/Fil1667.
Ilmiy rahbar: Maxmudova Nilufarxon Ravshanovna, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Farg‘ona davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Andijon davlat chet tillari instituti DSc.03/2025.27.12.Fil.32.02
Rasmiy opponentlar: Saidxonov Ma’mirjon Muxammedovich, filologiya fanlari doktori (DSc), professor; Qodirova Nargiza Muxtarovna, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD).
Yetakchi tashkilot: Namangan davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi turli tizimdagi tillarda “muallim” konseptining voqelanishi, mazkur konseptlar bilan assotsiativ bog‘langan birliklarni kognitiv va lingvokulturologik tahlil tamoyillari asosida ochib berishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
turli uslublar jumladan ilmiy, publisistik, badiiy va og‘zaki nutq asosida muallim konseptini ifodalovchi stilistik vositalarning pragmatik vazifalari aniqlangan va shu orqali muallim obrazi nafaqat til birliklari orqali, balki nutqiy strategiyalar va kommunikativ maqsadlar bilan ham shakllanganligi isbotlangan;
o‘zbek tilida “ustoz otangdek ulug‘”, “muallim nur manbai”, ingliz tilida “teachers open the door, but you must enter by yourself”, nemis tilida esa “Lehrer ist ein zweiter Vater” kabi maqol va iboralar lingvokulturologik tahlilga jalb etilib, muallim konseptining xalq mentalitetidagi ramziy qatlamlari aniqlangan, uning milliy madaniyatdagi konseptual jihatlari ochib berilgan;
o‘zbek, nemis va ingliz tillari materiallari asosida “muallim” konseptining kognitiv va lingvokulturologik qatlamlari qiyosiy tahlil qilinib, konseptning umumiy metaforik asoslari yo‘l yo‘riq ko‘rsatuvchi, nur taratuvchi, bilim manbai mavjudligi aniqlangan hamda ular milliy mentalitetga xos semantik farqlarda voqelanishi asoslab berilgan;
o‘zbek, nemis va ingliz tillarida muallim konseptining tilda voqelanishi leksik grammatik va stilistik aktualizatorlar asosida ajratib ko‘rsatilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Dissertatsiyada ishlab chiqilgan nazariy va amaliy xulosa, tavsiya va ishlanmalar asosida:
turli uslublar jumladan ilmiy, publisistik, badiiy va og‘zaki nutq asosida muallim konseptini ifodalovchi stilistik vositalarning pragmatik vazifalari aniqlangan va shu orqali muallim obrazi nafaqat til birliklari orqali, balki nutqiy strategiyalar va kommunikativ maqsadlar bilan ham shakllanganligi bo‘yicha ilmiy qarashlar va xulosalardan “Lingvopoetika asoslari” darsligida keng foydalanilgan (2023–2024-yillarga mo‘ljallangan, 01/3408-son ma’lumotnoma). Natijada mazkur darslikning ilmiy-nazariy mazmuni mukammallashib, uning didaktik qiymati oshirilgan;
o‘zbek tilida “ustoz otangdek ulug‘”, “muallim nur manbai”, ingliz tilida “teachers open the door, but you must enter by yourself”, nemis tilida esa “Lehrer ist ein zweiter Vater” kabi maqol va iboralar lingvokulturologik tahlilga jalb etilib, muallim konseptining xalq mentalitetidagi ramziy qatlamlari aniqlangan, uning milliy madaniyatdagi konseptual jihatlariga oid ilmiy xulosalardan “Ingliz tili mutaxassislik predmatlaridan axborot-kommunikatsion texnologiyalari asosida virtual resurslar yaratish va o‘quv jarayonida joriy etish” nomli loyiha doirasida foydalanilgan. Mazkur loyiha natijasida ta’lim jarayonida qo‘llaniladigan virtual resurslar lingvokulturologik ma’lumotlar bilan boyitilib, o‘quvchilarda konseptual tafakkurni shakllantirish samaradorligi oshirilgan;
o‘zbek, nemis va ingliz tillari materiallari asosida “muallim” konseptining kognitiv va lingvokulturologik qatlamlari qiyosiy tahlil qilinib, konseptning umumiy metaforik asoslari yo‘l yo‘riq ko‘rsatuvchi, nur taratuvchi, bilim manbai mavjudligi aniqlangan hamda ular milliy mentalitetga xos semantik farqlarda voqelanishi yuzasidan xulosalar Andijon davlat universitetida 2017–2020-yillarda bajarilgan OT-F1-18 loyihasi doirasida (09.19.2023-yil, 39-01-1990-son ma’lumotnoma) tatbiq etilgan. Natijada tilning turli diskurslarda qo‘llaniluvchi ayrim birliklarining pragmatik va uslubiy xususiyatlari ochib berilib, ularning konseptual talqinlari ilmiy asoslangan;
respublika Tojik milliy-madaniy markazining Farg‘ona viloyat bo‘linmasida 2022-yil 20-iyundan amalga oshirilgan 1-raqamli davlat granti loyihasini bajarishda “Muallim” konseptining leksik-tematik va lingvokulturologik xususiyatlariga doir dissertatsiya natijalari va tavsiyalaridan foydalanilgan (2023-yillarga mo‘ljallangan, 59-son ma’lumotnoma). Natijada mazkur loyiha doirasida millatlararo madaniy muloqot va ijtimoiy qadriyatlarni boyitishda “muallim” konseptining lingvokulturologik mohiyati amaliy asosda yoritilgan.