Маликова Нилуфар Нусратуллаевнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Акне патогенезининг клиник, генетик ва биокимёвий асослари: клиник кечишини прогнозлаш ва даволаш стратегиясига янгича ёндашувлар”, 14.00.11 – Дерматология ва венерология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақами: В2023.2.DSc/Tib847.
Илмий маслаҳатчи: Арифов Саидкасим Саидазимович, тиббиёт фанлари доктори профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тиббиёт ходимларини касбий малакасини ривожлантириш маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий амалий тиббиёт маркази, DSc.04/28.02.2023.Тib.158.01.
Расмий оппонентлар: Пакирдинов Адхам Бегишевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Охлопков Виталий Александрович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Мухамедов Рустам Султанович, биология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Остона тиббиёт университети (Қозоғистон).
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. Акне патогенезининг клиник, генетик ва биокимёвий кўрсаткичлари асосида клиник кечишини прогнозлаш ва даволаш стратегиясига янгича ёндашувларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
акне билан касалланган беморларда касаллик клиник кечишининг оғирлиги ва узоқ давом этиши сабабли малондиальдегид даражасининг ортиши фонида супероксиддисмутаза фаоллигининг кескин камайиши исботланган;
илк бор акне билан касалланганда PPARG (C28078G) гени функционал жиҳатдан сусайган аллел варианти ва ноқулай G/G генотипи мавжудлиги уларда хасталикни оғир шакли ривожланиш хавфининг кескин ортиши исботланган;
илк бор PPARG (C28078G), SOD2 (T58C, Ala16Val), TNF-α (G-308A), IL1b (T31C) ва IL6 (C174G) генлари нохуш генотипик вариантларининг тарқалиш даражаси юқорилиги акне ривожланиши ва клиник оғир кечишига сабаб бўлиши уларни патогенетик жиҳатдан муҳим генетик маркерлар эканлиги исботланган;
acne vulgaris касаллигида SOD2 (T58C, Ala16Val), TNF-α (G-308A), IL1β (T-31C) ва IL6 (C174G) генларининг касалликка мойиллик қилувчи генотипик вариантлари мавжудлиги тери ёғ безларининг гиперсекрецияси ва яллиғланиш жараёнлари ривожланишига сабаб бўлишига олиб келувчи мустақил омиллар эканлиги исботланган;
SOD2 (C60T) ва IL10 (C592A) генетик вариантлари ген-ген ўзаро таъсирларини баҳолаш жараёнида акне ривожланишида аддитив таъсир этиши хамда тери ёғ безлари гиперсекрецияси ва яллиғланиш жараёнларига оид синтропик маркерлар сифатида намоён бўлиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Акне патогенезининг клиник, генетик ва биокимёвий кўрсаткичлари асосида клиник кечишини прогнозлаш ва даволаш стратегиясига янгича ёндашувларни ишлаб чиқиш бўйича олинган илмий натижалари асосида:
биринчи илмий янгилиги: акне билан касалланган беморларда касаллик клиник кечишининг оғирлиги ва узоқ давом этиши сабабли малондиальдегид даражасининг ортиши фонида супероксиддисмутаза фаоллигининг кескин камайиши аниқланганлиги бўйича «Акне патогенезидаги супероксиддисмутазанинг аҳамияти ва уни коррегирлаш» ва «Акне клиник кечиши хавфи биомаркерларини баҳолаш бўйича методологик тавсиялар» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тиббиёт ходимларини касбий малакасини ривожлантириш маркази Илмий кенгашининг 2025 йил 26 мартдаги 49-сонли баённомаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Тошкент вилояти филиали бўйича 29.04.2025 йилдаги 56-сонли, Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро вилояти филиали бўйича 21.04.2025 йилдаги №49-сонли, Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Самарқанд вилоят филиали бўйича 19.04.2025 йилдаги 14-сонли ва "Natural hair clinic" хусусий клиникаси бўйича 21.04.2025 йилдаги №4/1-сонли буйруқлари бўйича клиник амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги №29/14-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши акне оғир шакллари ривожланиш хавфини эрта аниқлаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Тошкент, Бухоро ва Самарқанд вилоятлари филиаллари хамда "Natural hair clinic" хусусий клиникаси амалий фаолиятларига жорий этилишида акне патогенезидаги супероксиддисмутазанинг аҳамияти ва уни коррегирлаш ва акне клиник кечиши хавфи биомаркерларини баҳолаш бўйича методологик тавсиялар усулларини қўллаш хар беморга нисбатан сарфланган маблағнинг 1313255 сўмгача тежашга имкон яратади; хулоса: акне билан касалланган беморларда касаллик клиник кечишининг оғирлиги ва узоқ давом этиши сабабли малондиальдегид даражасининг ортиши фонида супероксиддисмутаза фаоллигининг кескин камайиши асосланган;
иккинчи илмий янгилик: илк бор акне билан касалланганда PPARG (C28078G) гени функционал жиҳатдан сусайган аллел варианти ва ноқулай G/G генотипи мавжудлиги уларда хасталикни оғир шакли ривожланиш хавфининг кескин ортиши исботланганлиги бўйича «Акне патогенезидаги супероксиддисмутазанинг аҳамияти ва уни коррегирлаш» ва «Акне клиник кечиши хавфи биомаркерларини баҳолаш бўйича методологик тавсиялар» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тиббиёт ходимларини касбий малакасини ривожлантириш маркази Илмий кенгашининг 2025 йил 26 мартдаги 49-сонли баённомаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Тошкент вилояти филиали бўйича 29,04.2025 йилдаги 56-сонли, Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро вилояти филиали бўйича 21.04.2025 йилдаги №49-сонли, Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Самарқанд вилоят филиали бўйича 19.04.2025 йилдаги 14-сонли ва "Natural hair clinic" хусусий клиникаси бўйича 21.04.2025 йилдаги №4/1-сонли буйруқлари бўйича клиник амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги №29/14-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши акне оғир шакллари ривожланиш хавфини эрта аниқлаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Тошкент, Бухоро ва Самарқанд вилоятлари филиаллари хамда "Natural hair clinic" хусусий клиникаси амалий фаолиятларига жорий этилишида акне патогенезидаги супероксиддисмутазанинг аҳамияти ва уни коррегирлаш ва акне клиник кечиши хавфи биомаркерларини баҳолаш бўйича методологик тавсиялар усулларини қўллаш хар беморга нисбатан сарфланган маблағнинг 1313255 сўмгача тежашга имкон яратади; хулоса: акне билан касалланганда PPARG (C28078G) гени функционал жиҳатдан сусайган аллел варианти ва ноқулай G/G генотипи мавжудлиги уларда хасталикни оғир шакли ривожланиш хавфининг кескин ортиши асосланган;
учинчи илмий янгилик: илк бор PPARG (C28078G), SOD2 (T58C, Ala16Val), TNF-α (G-308A), IL1b (T31C) ва IL6 (C174G) генлари нохуш генотипик вариантларининг тарқалиш даражаси юқорилиги акне ривожланиши ва клиник оғир кечишига сабаб бўлиши уларни патогенетик жиҳатдан муҳим генетик маркерлар эканлиги исботланганлиги бўйича «Акне патогенезидаги супероксиддисмутазанинг аҳамияти ва уни коррегирлаш» ва «Акне клиник кечиши хавфи биомаркерларини баҳолаш бўйича методологик тавсиялар» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тиббиёт ходимларини касбий малакасини ривожлантириш маркази Илмий кенгашининг 2025 йил 26 мартдаги 49-сонли баённомаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Тошкент вилояти филиали бўйича 29.04.2025 йилдаги 56-сонли, Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро вилояти филиали бўйича 21.04.2025 йилдаги №49-сонли, Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Самарқанд вилоят филиали бўйича 19.04.2025 йилдаги 14-сонли ва "Natural hair clinic" хусусий клиникаси бўйича 21.04.2025 йилдаги №4/1-сонли буйруқлари бўйича клиник амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги №29/14-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши акне оғир шакллари ривожланиш хавфини эрта аниқлаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Тошкент, Бухоро ва Самарқанд вилоятлари филиаллари хамда "Natural hair clinic" хусусий клиникаси амалий фаолиятларига жорий этилишида акне патогенезидаги супероксиддисмутазанинг аҳамияти ва уни коррегирлаш ва акне клиник кечиши хавфи биомаркерларини баҳолаш бўйича методологик тавсиялар усулларини қўллаш хар беморга нисбатан сарфланган маблағнинг 1313255 сўмгача тежашга имкон яратади; хулоса: PPARG (C28078G), SOD2 (T58C, Ala16Val), TNF-α (G-308A), IL1b (T31C) ва IL6 (C174G) генлари акне ривожланиши ва клиник оғир кечишига сабаб бўлиши уларни патогенетик жиҳатдан муҳим генетик маркерлар эканлиги асосланган;
тўртинчи илмий янгилик: acne vulgaris касаллигида SOD2 (T58C, Ala16Val), TNF-α (G-308A), IL1β (T-31C) ва IL6 (C174G) генларининг касалликка мойиллик қилувчи генотипик вариантлари мавжудлиги тери ёғ безларининг гиперсекрецияси ва яллиғланиш жараёнлари ривожланишига сабаб бўлишига олиб келувчи мустақил омиллар эканлиги исботланганлиги бўйича «Акне патогенезидаги супероксиддисмутазанинг аҳамияти ва уни коррегирлаш» ва «Акне клиник кечиши хавфи биомаркерларини баҳолаш бўйича методологик тавсиялар» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тиббиёт ходимларини касбий малакасини ривожлантириш маркази Илмий кенгашининг 2025 йил 26 мартдаги 49-сонли баённомаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Тошкент вилояти филиали бўйича 29.04.2025 йилдаги 56-сонли, Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро вилояти филиали бўйича 21.04.2025 йилдаги №49-сонли, Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Самарқанд вилоят филиали бўйича 19.04.2025 йилдаги 14-сонли ва "Natural hair clinic" хусусий клиникаси бўйича 21.04.2025 йилдаги №4/1-сонли буйруқлари бўйича клиник амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги №29/14-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши акне оғир шакллари ривожланиш хавфини эрта аниқлаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Тошкент, Бухоро ва Самарқанд вилоятлари филиаллари хамда "Natural hair clinic" хусусий клиникаси амалий фаолиятларига жорий этилишида акне патогенезидаги супероксиддисмутазанинг аҳамияти ва уни коррегирлаш ва акне клиник кечиши хавфи биомаркерларини баҳолаш бўйича методологик тавсиялар усулларини қўллаш хар беморга нисбатан сарфланган маблағнинг 1313255 сўмгача тежашга имкон яратади; хулоса: acne vulgaris касаллигида SOD2 (T58C, Ala16Val), TNF-α (G-308A), IL1β (T-31C) ва IL6 (C174G) генларининг касалликка мойиллик қилувчи генотипик вариантлари мавжудлиги тери ёғ безларининг гиперсекрецияси ва яллиғланиш жараёнлари ривожланишига сабаб бўлишига олиб келувчи мустақил омиллар эканлиги асосланган;
бешинчи илмий янгилик: илк бор SOD2 (C60T) ва IL10 (C592A) генетик вариантлари ген-ген ўзаро таъсирларини баҳолаш жараёнида акне ривожланишида аддитив таъсир этиши хамда тери ёғ безлари гиперсекрецияси ва яллиғланиш жараёнларига оид синтропик маркерлар сифатида намоён бўлиши аниқланганлиги бўйича «Акне патогенезидаги супероксиддисмутазанинг аҳамияти ва уни коррегирлаш» ва «Акне клиник кечиши хавфи биомаркерларини баҳолаш бўйича методологик тавсиялар» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тиббиёт ходимларини касбий малакасини ривожлантириш маркази Илмий кенгашининг 2025 йил 26 мартдаги 49-сонли баённомаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Тошкент вилояти филиали бўйича 29.04.2025 йилдаги 56-сонли, Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро вилояти филиали бўйича 21.04.2025 йилдаги №49-сонли, Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Самарқанд вилоят филиали бўйича 19.04.2025 йилдаги 14-сонли ва "Natural hair clinic" хусусий клиникаси бўйича 21.04.2025 йилдаги №4/1-сонли буйруқлари бўйича клиник амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги №29/14-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши акне оғир шакллари ривожланиш хавфини эрта аниқлаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Тошкент, Бухоро ва Самарқанд вилоятлари филиаллари хамда "Natural hair clinic" хусусий клиникаси амалий фаолиятларига жорий этилишида акне патогенезидаги супероксиддисмутазанинг аҳамияти ва уни коррегирлаш ва акне клиник кечиши хавфи биомаркерларини баҳолаш бўйича методологик тавсиялар усулларини қўллаш хар беморга нисбатан сарфланган маблағнинг 1313255 сўмгача тежашга имкон яратади; хулоса: SOD2 (C60T) ва IL10 (C592A) генетик вариантлари акне ривожланишида аддитив таъсир этиши хамда тери ёғ безлари гиперсекрецияси ва яллиғланиш жараёнларига оид синтропик маркерлар сифатида намоён бўлиши асосланган.