Xayruddinova Zul`fiya Rafikovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar:
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Gastroezofageal reflyuks kasalligi fonida surunkali faringitning klinikasi, diagnostikasi va davolash» 14.00.04 – Otorinolaringologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqami: B2022.2.PhD/Tib2664.
Ilmiy rahbar: Xaydarova Gavxar Saidaxmatovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat tibbiyot universiteti, DSc.04/30.12.2019.Tib59.01.
Rasmiy opponentlar: Arifov Sayfutdin Saydazimovich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Ryazansev Sergey Valentinovich, tibbiyot fanlari doktori, professor (Rossiya Federatsiyasi).
Yetakchi tashkilot: A.Aliev nomidagi Ozarbayjon davlat shifokorlarini malakasini oshirish instituti. (Ozarbayjon Respublikasi)
Dissertatsiyaning yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi:
gastroezofageal reflyuks kasalligi fonida surunkali faringitning klinik namoyon bo‘lishi, diagnostika xususiyatlari va davolash usullarini o‘rganishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
gastroezofageal reflyuks kasalligi fonidagi surunkali faringit bilan og‘rigan bemorlarda Klebsiella pneumoniae bakteriyasining statistik jihatdan ahamiyatli ustunligi, Str. pneumoniae uchun o‘rtacha darajada ustunlik, Streptococcus salivarius esa kommensal bakteriyalar orasida kamayganligi isbotlangan;
gastroezofageal reflyuks kasalligi fonidagi surunkali faringitda mikrobiota buzilishini davolash uchun qo‘llaniladigan mahalliy antimikrob dori vositasiga nisbatan 93,2% holatda eng yuqori sezuvchanlik isbotlangan;
ilk bor gastroezofageal reflyuks kasalligi fonidagi surunkali faringitda Streptococcus salivarius K12 probiotigini qo‘llash og‘iz bo‘shlig‘ida mazkur shtammning koloniyalanishini 6,2 martaga oshirishi va og‘iz–halqum normobiotasini shakllantirishi aniqlangan;
ishlab chiqilgan so‘rovnoma yuqori diagnostik qimmatga ega ekani, 79,0% sezuvchanlik va 82,0% o‘ziga xoslikka egaligi hamda 28 balldan yuqori natijalar gastroezofageal reflyuks kasalligi fonida surunkali faringit mavjudligini ko‘rsatishi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi:
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning ilmiy-tadqiqot ishlari natijalarini amaliyotga joriy etish bo‘yicha yig‘ilishi bayonining 2025 yil 17 iyulidagi 22-son bayoni asosida (Sog‘liqni saqlash vazirligiga qarashli Toshkent davlat stomatologiya institutining 2025 yil 17 iyulidagi №22/22-sonli, sog‘liqni saqlashning boshqa muassasalariga ilmiy yangiliklarni joriy etish to‘g‘risidagi xatiga asosan):
birinchi ilmiy yangilik: gastroezofageal reflyuks kasalligi fonidagi surunkali faringit bilan og‘rigan bemorlarda Klebsiella pneumoniae bakteriyasining statistik jihatdan ahamiyatli ustunligi, Str. pneumoniae uchun o‘rtacha darajada ustunlik, Streptococcus salivarius esa kommensal bakteriyalar orasida kamayganligi isbotlangan. Ushbu ma’lumotlar Toshkent tibbiyot akademiyasi Koordinatsion ekspertlar kengashi tomonidan 2025 yil 27 yanvardagi № 01-25/463-t-son bayon asosida tasdiqlangan «Gastroezofageal reflyuks kasalligi fonidagi surunkali faringitni tashxislash algoritmi va davolashning o‘ziga xos xususiyatlari» nomli uslubiy tavsiyalarda bayon etilgan. Gastroezofageal reflyuks kasalligi fonida kechuvchi surunkali faringitni aniqlashga qaratilgan diagnostika usuli ishlab chiqilgan (ro‘yxat raqami DGU 49807, 2025 yil 12 aprel). Ijtimoiy samaradorligi: og‘iz halqumi normobiotasini tiklashga qaratilgan samarali davolash gastroezofageal reflyuks kasalligi fonidagi surunkali faringitda kasallikning oldini olishga va residivlar chastotasini kamaytirishga xizmat qiladi. Iqtisodiy samaradorligi: halqum orqa devorining mikrobiota buzilishlarini erta aniqlash tufayli gastroezofageal reflyuks kasalligi fonidagi surunkali faringit bilan 100 nafar bemor uchun 2730000 so‘m miqdorida iqtisodiy samaradorlikka erishilgan. Xulosa: og‘iz halqumi mikrob tarkibini tiklash va uning buzilishlarini erta aniqlash surunkali faringitning gastroezofageal reflyuks kasalligi fonida rivojlanishini va residivlar chastotasini kamaytirishga imkon beradi hamda 2730000 so‘m miqdorida iqtisodiy samaradorlikka erishish imkonini yaratadi.
ikkinchi ilmiy yangilik: gastroezofageal reflyuks kasalligi fonidagi surunkali faringitda mikrobiota buzilishini davolash uchun qo‘llaniladigan mahalliy antimikrob dori vositasiga nisbatan 93,2% holatda eng yuqori sezuvchanlik isbotlangan. Bu haqda ma’lumotlar Toshkent tibbiyot akademiyasi Koordinatsion ekspertlar kengashi tomonidan 2025 yil 4 fevraldagi №01-25/464-t-sonli bayon asosida tasdiqlangan «Gastroezofageal reflyuks kasalligi fonidagi surunkali faringitni kompleks tashxislash usuli» nomli uslubiy tavsiyalarda bayon etilgan. Olingan ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga joriy etilgan, jumladan, Andijon davlat tibbiyot institutining Yu. Otabekov nomidagi klinikasida 2025 yil 9 apreldagi №52 i/ch-sonli buyruq va Yangiyo‘l shahridagi ko‘p tarmoqli markaziy poliklinikada 2025 yil 30 iyundagi №61-sonli va №62-sonli buyruqlar asosida amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: mahalliy antimikrob dori vositasini qo‘llash samarasiz antiseptiklar tayinlanish chastotasini keskin kamaytirish, davolash muddatini qisqartirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: mikroorganizmlar sezuvchanligi haqidagi ma’lumotlar asosida furazidin kaliyni birinchi qator dori sifatida tanlash eng samarali davolashni tayinlashga, vaqt va samarasiz terapiya oqibatlariga oid ortiqcha xarajatlarni oldini olishga imkon beradi va har 100 nafar bemor uchun taxminan 1320000 so‘m miqdorida iqtisodiy samarani ta’minlaydi. Xulosa: mahalliy antimikrob dori vositasini qo‘llash va furazidin kaliyni birinchi qator terapiyasi sifatida tanlash davolash samaradorligini oshiradi, tibbiy chora-tadbirlar muddati va qiymatini qisqartiradi, bu esa 100 nafar bemor uchun taxminan 1320000 so‘m miqdorida iqtisodiy tejamkorlikka erishish imkonini yaratadi.
uchinchi ilmiy yangilik: gastroezofageal reflyuks kasalligi fonidagi surunkali faringitda Streptococcus salivarius K12 probiotigini qo‘llash og‘iz bo‘shlig‘ida mazkur shtammning koloniyalanishini 6,2 martaga oshirishi va og‘iz–halqum normobiotasini shakllantirishi ilk bor aniqlangan. Ushbu tavsiyalar Toshkent tibbiyot akademiyasi Koordinatsion ekspertlar kengashi tomonidan 2025 yil 27 yanvardagi №01-25/463-t-sonli bayon asosida tasdiqlangan «Gastroezofageal reflyuks kasalligi fonidagi surunkali faringitni tashxislash algoritmi va davolashning o‘ziga xos xususiyatlari» nomli uslubiy tavsiyalarda bayon etilgan. Olingan ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga joriy etilgan, jumladan, Andijon davlat tibbiyot institutining Yu. Otabekov nomidagi klinikasida 2025 yil 9 apreldagi №52 i/ch-sonli buyruq va Yangiyo‘l shahridagi ko‘p tarmoqli markaziy poliklinikada 2025 yil 30 iyundagi №61-sonli va №62-sonli buyruqlar asosida amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: og‘iz halqum normobiotasini tiklash kasallikning tez-tez kuchayish holatlarini kamaytirishga, simptomlar namoyon bo‘lish darajasini pasaytirishga va bemorlarning hayot sifatini oshirishga xizmat qiladi, muhim jamoat-sog‘liqni saqlash ahamiyatiga ega. Iqtisodiy samaradorligi: og‘iz halqum normobiotasining shakllanishi residivlar ehtimolini kamaytirib, shifokorga takroriy tashriflar, qo‘shimcha tashxis usullari, xususan qiymati 100000 so‘mdan boshlanadigan bakteriologik tekshiruv tahlillari va kasallikning kuchayishini davolash uchun ketadigan xarajatlarni kamaytirishga imkon beradi. Xulosa: og‘iz halqumining normal mikrobiotasini tiklash kasallikning tez-tez kuchayish holatlarini kamaytirib, simptomlarning namoyon bo‘lish darajasini pasaytiradi va bemorlarning hayot sifatini yaxshilaydi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ishlab chiqilgan so‘rovnoma yuqori diagnostik qimmatga ega ekani, 79,0% sezuvchanlik va 82,0% o‘ziga xoslikka egaligi hamda 28 balldan yuqori natijalar gastroezofageal reflyuks kasalligi fonida surunkali faringit mavjudligini ko‘rsatishi aniqlangan. So‘rovnoma bo‘yicha 28 balldan yuqori ko‘rsatkichlar gastroezofageal reflyuks kasalligi bilan bog‘liq surunkali faringitni ko‘rsatgan. Ushbu ma’lumotlar Toshkent tibbiyot akademiyasi Koordinatsion ekspertlar kengashi tomonidan 2025 yil 4 fevraldagi №01-25/464-t-sonli bayon asosida tasdiqlangan «Gastroezofageal reflyuks kasalligi fonidagi surunkali faringitni kompleks tashxislash usuli» nomli uslubiy tavsiyalarda bayon etilgan. Olingan ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga joriy etilgan, jumladan, Andijon davlat tibbiyot institutining Yu. Otabekov nomidagi klinikasida 2025 yil 9 apreldagi №52 i/ch-sonli buyruq va Yangiyo‘l shahridagi ko‘p tarmoqli markaziy poliklinikada 2025 yil 30 iyundagi №61-sonli va №62-sonli buyruqlar asosida amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: klinik ma’lumotlar asosida ishlab chiqilgan so‘rovnoma surunkali faringitni tez va noinvaziv tashxislashga, shuningdek davolash uchun mutaxassisga erta murojaat qilishga xizmat qiladi. Iqtisodiy samaradorligi: ishlab chiqilgan so‘rovnoma surunkali faringit bilan og‘rigan bemorlarda gastroezofageal reflyuks kasalligiga nisbatan erta va qulay tashxis usuli sifatida qo‘llanilishi mumkin bo‘lib, uni qo‘llash 114000 so‘m miqdorida tejamkorlikni ta’minlaydi, iqtisodiy samaradorlik darajasi taxminan 87,69%ni tashkil etadi. Xulosa: klinik ma’lumotlarga asoslangan ushbu so‘rovnoma gastroezofageal reflyuks kasalligi fonidagi surunkali faringitni tez va noinvaziv tashxislashni ta’minlaydi.
