Genjebaev Marat Sovetovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Qovoq (Cucurbita) mevasini saqlash, quritish va yarim tayyor mahsulot tayyorlash texnologiyasini takomillashtirish”, 06.01.11 – Qishloq xo’jaligi mahsulotlarini saqlash va qayta ishlash (Qishloq xo‘jaligi fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.2.PhD/Qx1738
Ilmiy rahbar: Umidov Shavkat Ergashevich, qishloq xo‘jaligi fanlari bo‘yicha falsafa doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Qoraqalpog‘iston qishloq xo’jaligi va agrotexnologiyalar instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat agrar universiteti, DSc.08/2025.27.12.Qx.02.02.
Rasmiy opponentlar: Iskandarov Zafar Samandarovich, texnika fanlari doktori, professor; Tilavov Xaitmurod Maxmudovich, qishloq xo’jaligi fanlari bo‘yicha falsafa doktori.
Yetakchi tashkilot: Namangan davlat texnika universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi Qovoq mevasini saqlash, quritish va yarim tayyor mahsulot tayyorlash texnologiyasini ishlab chiqish orqali qovoq mahsulotlarining saqlanish muddatini uzaytirish, ularning sifatini yaxshilash va ishlab chiqarish jarayonlarini samaradorligini oshirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
ilk bor Qoraqalpog‘iston sharoitida etishtirilgan qovoq navlari mevalarini oddiy va sovutkichli omborxonalarda saqlashda eng kam tabiiy kamayishi Palov kadu 268 (7,1-4,2 %), Kashgarskaya 1644 (8,3-4,9 %), Ispanskaya 73 va Non kadi (9,4-5,5%) navlarida aniqlangan;
sovutkichli omborxonada urug‘i va po‘stidan tozalangan qovoq mevalarini vakuumali qadoqlab 10...30 kun saqlashda eng ko‘p namlikni yo‘qotishi Palov kadu 268 (2,3...5,1 %) va Kashgarskaya 1644 (2,1...5,2 %) navlarida aniqlangan;
qovoq mevalarini parrak shaklida konvektiv usulida quritish yuqori tayyor quritilgan mahsulot chiqishi Palov kadi 268 (32,1 %) va Non kadi (30,6 %) navlarida aniqlangan;
yuqori sifatli qovoq kukunni tayyorlashda purkash usulida quritishda (spray drying) maqbul namlik 9,0 %, vitamin C 84-87 %, karotinoid 88-91 % saqlanishi isbotlangan;
qovoq kukunini polietilen-folga bilan laminatsiyalangan holda qadoqlab 240 kun saqlashda vitamin C 91-93%, karotinoidlar 94-95 % saqlanib qolishi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi sharoitida etishtirilgan qovoq mevalarini saqlash, ularni qayta ishlab yarim tayyor mahsulotlar tayyorlash bo’yicha olib borilgan tadqiqot natijalari asosida:
Xo’jayli tumani “Chela Ram Construction” MChJda 1 gektar maydonda etishtirilgan qovoq navlarini saqlab, ularni hosildorligiga ko‘ra 20-24 t miqdorda saqlashga joriy etilgan (Qoraqalpog‘iston qishloq xo’jaligi vazirligining 2025-yil 24-oktyabrdagi №03/017-4132-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, Palov kadu 268 navidan 20,3 mln. so’m, Medovaya navidan 16,4 mln. so’m, Kashkarskaya 1644 navidan 16,6 mln. so’m sof foyda olinib, iqtisodiy samaradorlik 177-205 %, rentabellik ko’rsatkichi esa 197 % tashkil etgan. Yangi texnologiyalar qovoq mahsulotlarini saqlash muddatini 20-30 % uzaytirgan, energiya sarfini 25 % kamaytirgan, vitamin C miqdorini 15 % oshirgan va fermer xo’jaliklari daromadini 1,5-2 barobarga ko’paytirishga xizmat qilgan;
Kegeyli tumani “Batir jer” fermer xo’jaligida 1 gektar, Amudaryo tumanidagi “Murodbek Zebo” fermer xo’jaligida 1 gektar, jami 2 gektar maydondan qovoqni saqlash va quritishga mos nav namunalari mevasini quritib, kukun tayyorlashning yangi usuli joriy qilingan (Qoraqalpog‘iston qishloq xo’jaligi vazirligining 2025-yil 24-oktyabrdagi №03/017-4132-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, Palov kadu 268 navida 123,3 mln. so’m, Medovaya navida 111,3 mln. so’m, Kashgarskaya 1644 navida 107,7 mln. so’m sof foyda, iqtisodiy samaradorlik – 179-184 % tashkil etgan; 
Mo’ynaq tumani “Taxtako‘pir Innovasiya” MChJ xo’jaligida qovoq mevalari-dan quritilgan kukun va yarim tayyor mahsulotlar tayyorlash texnologiyasi joriy etilgan (Qoraqalpog‘iston qishloq xo’jaligi vazirligining 2025-yil 24-oktyabrdagi №03/017-4132-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, qovoq mevalarini konvektiv usulda quritishda Palov kadu 268 navini 1 tonna xom ashyodan qayta ishlash orqali 10,6 mln. so’m sof foyda, iqtisodiy samaradorlik 106,1–123,8 %, rentabellik esa – 177,3 % tashkil etgan.