Erxanova Aziza Amirillaevnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Monoxorial ko‘p homilali homiladorlikda bir homila antenatal o‘limi kuzatilgan homiladorlarni olib borish taktikasini optimallashtirish» 14.00.01 – Akusherlik va ginekologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.2.PhD/Tib3469.
Ilmiy raxbar: Yusupbaev Rustem Bazarbaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy amaliy tibbiyot markazi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi DSc.06/2025.27.12.Tib.03.01.
Rasmiy opponentlar: Niyazmetov Raxmatilla Ermatovich tibbiyot fanlari doktori, professor; Karimov Axmad Xashimovich tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Urganch davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: monoxorial ko‘p homilali homiladorlikda bir homilaning antenatal o‘limida olib borish taktikasi ishlab chiqish va akusherlik hamda perinatal asoratlarni kamaytirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor monoxorial ko‘p homilali homiladorlikda bir homilaning antenatal o‘limi kuzatilgan holatlarida klinik va instrumental mezonlar asosida og‘ir perinatal asoratlar xavfini bashoratlash va homiladorlarni havf guruhlariga ajratish prognostik shkalasi ishlab chiqilgan;
ilk bor monoxorial ko‘p homilali homiladorlikda bir homilaning antenatal o‘limi kuzatilgan holatlarda yo‘ldosh disfunksiyasining ul`tratovush belgilari, fetoplatsentar va serebral qon aylanishining dopplerometriyadagi buzilishlari, shuningdek yallig‘lanishning markyorlari oshishi, salbiy akusherlik oqibatlarini 80% ga va og‘ir perinatal oqibatlarni 30% gacha oshirishi aniqlangan;
ilk bor monoxorial ko‘p homilali homiladorlikda bir homilaning antenatal o‘limi kuzatilgan holatlarda kompleks klinik-instrumental baholash asosida homiladorlikni davom ettirish onaning va tirik qolgan homilaning barqaror holati hamda serebro-platsentar qon aylanish ko‘rsatkichlarining saqlanganligi bilan, tug‘ruqni amalga oshirish zarurati serebro-platsentar gemodinamika buzilishlari, patologik KTG va xorioamnionitning ul`tratovush belgilari hamda homiladorlik muddati 34 haftadan ortiq bo‘lgan holatlar bilan bog‘liqligi aniqlangan;
ilk bor ishlab chiqilgan prognostik shkala ko‘rsatkichlari asosida, 5 va undan yuqori ball to‘plagan homilador ayollarda homiladorlikning asoratli kechishi hamda tug‘ruqning erta boshlanishi, kesarcha kesish, chaqaloqlarda nafas etishmovchiligi va o‘pkaning sun’iy ventilyasiyasiga ehtiyoj holatlari yuqori xavf bilan bog‘liqligi aniqlangan.
IV.Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Monoxorial ko‘p homilali homiladorlikda bir homilaning antenatal o‘limida olib borish taktikasi ishlab chiqish va akusherlik hamda perinatal asoratlarni kamaytirish bo‘yicha olingan ilmiy natijalari asosida:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor monoxorial ko‘p homilali homiladorlikda bir homilaning antenatal o‘limi holatlarida asoratlarning rivojlanish xavfini baholash maqsadida sakkizta klinik va instrumental mezonlar asosida homiladorlarni asoratlar xavfiga qarab toifalash imkonini beruvchi prognostik shkala ishlab chiqilganligi bo‘yicha tavsiyalar RIOvaBSIATMning Ekspert komissiyasi tomonidan 2024 yil 30 martdagi №29 u-t/14-son bilan tasdiqlangan “Ko‘p homilali homiladorlikda bir homila antenatal o‘limi kuzatilgan homiladorlarni olib borishning zamonaviy usullari” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur tavsiya Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Toshkent viloyatidagi filiali bo‘yicha 14.06.2024 yildagi 255-son hamda Sirdaryo viloyatidagi filiali bo‘yicha 10.06.2024 yildagi 11-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 14 iyuldagi 13-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik: prognostik shkala asosida homiladorlarni xavf guruhlariga toifalash orqali tirik qolgan homilada asoratlarni erta aniqlash, asoslanmagan shoshilinch aralashuvlar va asossiz tug‘ruq chaqirish holatlarini kamaytirish, shuningdek perinatal nazoratni individuallashtirish imkoni yaratildi. 39 nafar homilador ayolda ultratovush tekshiruvi, dopplerometriya, kardiotokografiya, qon tahlillari va yallig‘lanish biomarkerlari asosida dinamik monitoring olib borilishi klinik qarorlarning asoslanganligini ta’minladi hamda perinatal natijalarni yaxshilashga xizmat qildi. Iqtisodiy samaradorlik: 39 nafar homilador ayolni prognostik shkala asosida individual taktika bo‘yicha tekshirish, kuzatish va davolashning umumiy xarajatlari 325800000 so‘mni tashkil etgan bo‘lib, barcha bemorlarga yuqori xavf guruhi uchun xos bo‘lgan standart intensiv choralar qo‘llanilgan taqdirda bu ko‘rsatkich taxminan 421000000 so‘mga etar edi; demak, prognostik shkaladan foydalanish hisobiga 95200000 so‘m, ya’ni har bir bemor uchun o‘rtacha 2441000 so‘m iqtisodiy tejamga erishildi. Xulosa: ishlab chiqilgan prognostik shkala va individuallashtirilgan olib borish taktikasi monoxorial ko‘p homilali homiladorlikda bir homilaning antenatal o‘limi holatlarida klinik natijalarni yaxshilash bilan birga tibbiy resurslardan maqsadli foydalanishni ta’minladi hamda ushbu yondashuvning ijtimoiy va iqtisodiy jihatdan samarali ekanini isbotladi.
ikkinchi ilmiy yangilik: monoxorial ko‘p homilali homiladorlikda asoratlar rivojlanish xavfini aniqlashda ahamiyatli bo‘lgan klinik, laborator va instrumental diagnostika mezonlari ilmiy jihatdan asoslangan holda aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Ekspert komissiyasi tomonidan 2024 yil 30 martdagi №29 u-t/14-son bilan tasdiqlangan “Ko‘p homilali homiladorlikda bir homila antenatal o‘limi kuzatilgan homiladorlarni olib borishning zamonaviy usullari” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Toshkent viloyatidagi filiali bo‘yicha 14.06.2024 yildagi 255-son hamda Sirdaryo viloyatidagi filiali bo‘yicha 10.06.2024 yildagi 11-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 14 iyuldagi 13-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik: aniqlangan klinik va instrumental mezonlar asosida ishlab chiqilgan prognostik shkala yordamida homilador ayollarni xavf darajasiga ko‘ra toifalash imkoni yaratildi, bu klinik qaror qabul qilishni soddalashtirdi, asoratlarni erta aniqlash, homiladorlikni davom ettirish qilish, tirik qolgan homilaning salomatligini saqlash va perinatal yo‘qotishlarni kamaytirishga xizmat qildi. Iqtisodiy samaradorlik: 39 nafar homilador ayolda S-reaktiv oqsil (32900 so‘m), prokal`sitonin (78300 so‘m), umumiy qon tahlili (52600 so‘m), ultratovush tekshiruvi (208000 so‘m), dopplerografiya (132400 so‘m) va kardiotokografiya (121000 so‘m) kabi laborator va instrumental tekshiruvlar o‘tkazilib, har bir bemor uchun 625200 so‘m, umumiy hisobda esa 24382800 so‘m mablag‘ sarflandi; prognostik shkala asosida xavf guruhlariga maqsadli taqsimlash tufayli ortiqcha statsionar yotqizishlar, asossiz kesarcha kesish va intensiv muolajalar kamayishiga erishilib, tibbiy resurslardan maqsadli foydalanish ta’minlandi. Xulosa: ishlab chiqilgan prognostik shkala va individuallashtirilgan olib borish taktikasi monoxorial ko‘p homilali homiladorlikda bir homilaning antenatal o‘limi holatlarida klinik va iqtisodiy jihatdan samarali ekanini isbotladi hamda sog‘liqni saqlash tizimida resurslardan oqilona foydalanish imkonini yaratdi.
uchinchi ilmiy yangilik: monoxorial ko‘p homilali homiladorlikda bir homilaning antenatal o‘limi holatlarida homiladorlikni davom ettirish yoki tugatish mezonlari ilmiy jihatdan asoslab berilganligi bo‘yicha takliflar Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Ekspert komissiyasi tomonidan 2024 yil 30 martdagi №29 u-t/14-son bilan tasdiqlangan “Ko‘p homilali homiladorlikda bir homila antenatal o‘limi kuzatilgan homiladorlarni olib borishning zamonaviy usullari” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Toshkent viloyatidagi filiali bo‘yicha 14.06.2024 yildagi 255-son hamda Sirdaryo viloyatidagi filiali bo‘yicha 10.06.2024 yildagi 11-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 14 iyuldagi 13-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik: tadqiqot davomida prognostik shkala va individuallashtirilgan olib borish taktikasi qo‘llanilishi har bir homilador ayolda xavf darajasi va tirik qolgan homilaning holatiga mos boshqaruvni ta’minlab, homiladorlikni xavfsiz muddatgacha davom ettirish, zarurat bo‘lganda tug‘ruqni o‘z vaqtida amalga oshirish va chaqaloq salomatligini saqlash imkonini yaratdi, bu esa nafas etishmovchiligi, reanimatsiya ehtiyoji va perinatal yo‘qotishlarni kamaytirishga xizmat qildi. Iqtisodiy samaradorlik: prognostik shkala asosida ishlab chiqilgan algoritm qo‘llanilgan prospektiv guruhda kesarcha kesish amaliyotiga bo‘lgan ehtiyoj taqqoslash guruhiga nisbatan 22% ga kamaygan (82% o‘rniga 60%), bu taxminan 9 ta operatsiyaning oldini olish imkonini berib, o‘rtacha 12000000 so‘mlik bir operatsiya hisobida 108000000 so‘m tejamkorlikka erishildi; shuningdek, ayollarda tug‘ruqdan keyingi reanimatsiya ehtiyoji 15% ga, yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda reanimatsiya ehtiyoji 20% ga va sun’iy o‘pka ventilyasiyasiga muhtojlik 10% ga kamayishi hisobiga qo‘shimcha xarajatlar qisqardi va umumiy iqtisodiy tejam 131651200 so‘mni, ya’ni har bir ayol hisobiga o‘rtacha 3376954 so‘mni tashkil etdi. Xulosa: ishlab chiqilgan prognostik shkala va individuallashtirilgan olib borish taktikasi monoxorial ko‘p homilali homiladorlikda bir homilaning antenatal o‘limi holatlarida klinik natijalarni yaxshilash bilan birga tibbiy resurslardan maqsadli foydalanishni ta’minlab, yuqori ijtimoiy va iqtisodiy samaradorlikka ega ekanini isbotladi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: prognostik shkala bo‘yicha 5 va undan yuqori ball to‘plagan ayollarda asoratlar rivojlanish xavfi yuqori ekanligi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Ekspert komissiyasi tomonidan 2024 yil 30 martdagi №29 u-t/14-son bilan tasdiqlangan “Ko‘p homilali homiladorlikda bir homila antenatal o‘limi kuzatilgan homiladorlarni olib borishning zamonaviy usullari” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Toshkent viloyatidagi filiali bo‘yicha 14.06.2024 yildagi 255-son hamda Sirdaryo viloyatidagi filiali bo‘yicha 10.06.2024 yildagi 11-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 14 iyuldagi 13-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik: prognostik shkala bo‘yicha 5 va undan yuqori ball to‘plagan homilador ayollarda asoratli kechish xavfining yuqori ekanligini erta aniqlash imkoni yaratildi, bu yuqori xavf guruhini o‘z vaqtida ajratish, xavfi past va o‘rta toifadagi ayollarda ortiqcha tibbiy aralashuvlarni kamaytirish, tirik qolgan homilaning salomatligini saqlash, perinatal asoratlar (nafas etishmovchiligi, reanimatsiya va sun’iy o‘pka ventilyasiyasi) chastotasini qisqartirish hamda perinatal natijalarni yaxshilashga xizmat qildi. Iqtisodiy samaradorlik: prognostik shkala asosida individuallashtirilgan olib borish taktikasini qo‘llash hisobiga kesarcha kesish amaliyotining chastotasi 22% ga kamaydi (taxminan 9 ta operatsiya oldi olindi), bu o‘rtacha 12000000 so‘mlik bir operatsiya hisobida 108000000 so‘m tejamkorlikka olib keldi; shuningdek, onalarda tug‘ruqdan keyingi reanimatsiya ehtiyoji 15% ga (taxminan 6 holat) va yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda reanimatsiya ehtiyoji 20% ga (8 holat) kamayishi hisobiga qo‘shimcha xarajatlar qisqardi, sun’iy o‘pka ventilyasiyasiga ehtiyojning 10% ga kamayishi natijasida yana tejamga erishildi, jami iqtisodiy samaradorlik 131651200 so‘mni, ya’ni har bir ayol hisobiga o‘rtacha 3376954 so‘mni tashkil etdi. Xulosa: prognostik shkala asosida homilador ayollarni xavf darajasiga ko‘ra toifalash ortiqcha aralashuvlarni kamaytirish, klinik qarorlarni maqsadli qabul qilish va tibbiy resurslardan oqilona foydalanish imkonini berib, mazkur yondashuvning ijtimoiy va iqtisodiy jihatdan samarali ekanini isbotladi.
