Mamajonov Zafar Abdujalilovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi):    “Purinergik reseptorlarning tabiiy ingibitorlari: saraton patogenezida yangi terapevtik nishonlar”, 14.00.41- Xalq tabobati.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.4.DSc /Tib4818.
 Ilmiy maslahatchi: Mamatova Irodaxon Yusupovna, kimyo fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajargan muassasa nomi: Andijon davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Andijon davlat tibbiyot instituti, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.02.
Rasmiy opponentlar:  Kayumov Holmurod Naimovich, tibbiyot fanlari  doktori,  dotsent; Mirraximov Jamshid Abdullaevich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Mamatqulova Surayyo Abdusamatovna, kimyo fanlari doktori, professor.
 Yetakchi tashkilot: Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik. 
II. Tadqiqotning maqsadi: purinergik reseptorlarning tabiiy kelib chiqishga ega ingibitorlarini aniqlash va ular asosida saraton kasalligining rivojlanish mexanizmlarini tartibga soluvchi yangi terapevtik nishonlarni ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:  
ilk bor purinergik reseptorlarni modulyasiya qilish (adenozin hosil bo‘lishini kamaytirishi, CD39/CD73 ekspressiyasini pasaytirishi va A₂A reseptorini bloklashi imkoniyatlari) mumkinligi isbotlangan O‘zbekiston sharoitida mahalliy xomashyo asosida tayyorlangan, toksik bo‘lmagan va samarali immunomodulyator vositalar ishlab chiqilgan.
tabiiy komplekslarning yallig‘lanish va apoptoz markerlariga ta’siri. Purinergik signalizatsiya bilan bog‘liq IL-1β, TNF-α, IL-10 va TGF-β kabi biomarkerlar o‘rganilib, tabiiy komplekslar ta’sirida IL-10/TNF-α nisbatini normallashtirgani, yallig‘lanish markerlarini pasaytirgani va apoptoz jarayonini 2–3 baravar oshirgani oqim sitometriya (Annexin-V/PI) natijalari asosida isbotlangan.
tabiiy komplekslarning antiradikal, antioksidant va immunoregulyator xususi yatlari, hujayra hayotiyligi (MTT) va adenozin/sitokin profili (ELISA) aniqlandi. In vivo tahlillarida ALT, AST, LDH, CRP va MDA ko‘rsatkichlarining fiziologik me’yorga qaytishi ularning past toksiklik va yuqori terapevtik indeksga ega ekanligi isbotlangan.
Asmair va AszafIr komplekslarning doksorubisin bilan molekulyar va hujayraviy darajadagi sinergik ta’siri aniqlanib, ushbu kombinatsiya saraton hujayralarida sitotoksik samaradorlikni sezilarli darajada kuchaytirishi bilan birga, sog‘lom to‘qimalarga nisbatan toksik ta’sirni kamaytiruvchi yangi kombinatsion terapevtik yondashuv modeli sifatida ilmiy jihatdan asoslangan.
xalq tabobati usullari bilan uyg‘unlashtirilgan fitoterapevtik usullar yordamida Asmair va AsZafIr biologik faol qo‘shilmalar asosida saraton immunoterapiyasida qo‘llash uchun ilmiy jihatdan asoslangan fitoterapevtik model` ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. 
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor purinergik reseptorlarni modulyasiya qilishi (adenozin hosil bo‘lishini kamaytirishi, CD39/CD73 ekspressiyasini pasaytirishi va A₂A reseptorini bloklashi imkoniyatlari) isbotlangan O‘zbekiston sharoitida mahalliy xomashyo asosida tayyorlangan, toksik bo‘lmagan va samarali immunomodulyator vositalar ishlab chiqilib O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Innovatsion rivojlanish agentligi tomonidan 2024 yil 31 mayda moliyalashtirilgan loyiha doirasida (#AL-7823051378-son shartnoma) xamda 2025  yil 15 dekabrdagi 01-28/12106-son  O‘zbekiston Respublikasi sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi amaliyotiga tadbiq etildi. Ijtimoyiy samaradorligi: be’morlarda immunosupressiv holatni kamaytirib, saraton va yallig‘lanish kasalliklarida xavfsiz hamda samarali davolash yondashuvlarini joriy etishga xizmat qiladi. Iqtisodiy samaradorligi:  tabiiy purinergik ingibitorlar import dori vositalariga qaramlikni kamaytirib, dori ishlab chiqarish va klinik davolash bilan bog‘liq xarajatlarni optimallashtirish imkonini beradi. Sut bezi saratoni bemorlarida tabiiy komplekslar 6 oylik standart kimyoterapiya davomida qo‘llanganda, davolashni 1 oyga qisqartirib toksiklikni kamaytiradi, bemor boshiga o‘rtacha 68,8 mln so‘m tejamkorlikni ta’minlaydi va 100 bemor uchun 6 oyda 6,9 mlrd so‘m iqtisodiy samaraga erishiladi, bu remissiya tezligi 20–25 % oshishi va reabilitatsiya davrining qisqarishi bilan bog‘liq.
ikkinchi ilmiy yangilik: tabiiy komplekslarning yallig‘lanish va apoptoz markerlariga ta’siri. Purinergik signalizatsiya bilan bog‘liq IL-1β, TNF-α, IL-10 va TGF-β kabi biomarkerlar o‘rganilib, tabiiy komplekslar ta’sirida IL-10/TNF-α nisbatini normallashtirgani, yallig‘lanish markerlarini pasaytirgani va apoptoz jarayonini 2–3 baravar oshirgani oqim sitometriya (Annexin-V/PI) natijalari bilan tasdiqlanib, bu bo‘yicha takliflar Toshkent davlat tibbiyot universiteti Termiz filiali ekspert kengashi tomonidan 2025 yil 28 avgustdagi 112-25-son bilan tasdiqlangan  “Purinergik signalizatsiya tizimi va uning tabiiy modulyatorlari: sut bezi saratoni immunomikromuhitidagi roli” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmu’niga  singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Farg‘ona viloyati filiali davlat muassasasi 2025 yil 3 sentyabrdagi 126-son xamda   Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Andijon viloyati filiali davlat muassasasi 2025 yil  7 oktyabrdagi 145-son  buyruqlari, Sog‘likni saqlash vazirligi xuzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2025 yil 12 dekabrdagi 31/m-07 son xulosasi bilan amalioytga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: purinergik signalizatsiyani tartibga solib, immun faollikni tiklaydi va saraton bilan og‘rigan bemorlarning hayot sifatini yaxshilaydi. Iqtisodiy samaradorligi: import preparatlarga ehtiyojni kamaytirib, davolash va reabilitatsiya xarajatlarini qisqartiradi.
uchinchi ilmiy yangilik: tabiiy komplekslarning antiradikal, antioksidant va immunoregulyator xususiyatlari, hujayra hayotiyligi (MTT) va adenozin/sitokin profili (ELISA) aniqlandi. In vivo tahlillarida ALT, AST, LDH, CRP va MDA ko‘rsatkichlarining fiziologik me’yorga qaytishi ularning past toksiklik va yuqori terapevtik indeksga ega ekanligi isbotlanib ular bo‘yicha takliflar Toshkent davlat tibbiyot universiteti Termiz filiali ekspert kengashi tomonidan 2025 yil 28 avgustdagi 110b-25-son bilan tasdiklangan “Purinergik reseptorlarni modulyasiya qilish orqali sut bezi saratonida immun faollikni tiklashning tabiiy biofaol komplekslar asosidagi yangi terapevtik yondashuvi” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga  singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Farg‘ona viloyati filiali davlat muassasasi 2025 yil 3 sentyabrdagi 126-son xamda   Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Andijon viloyati filiali davlat muassasasi 2025 yil  7 oktyabrdagi 145-son  buyruqlari xamda Sog‘likni saqlash vazirligi xuzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2025 yil 12 dekabrdagi 31/m-07 son xulosasi bilan amalioytga joriy etilgan. Ijtimoyi samaradorligi: bemorlarning hayot sifati va mehnatga layoqati yaxshilanib, asoratlar hamda qayta gospitalizatsiya kamayadi, oilalarning parvarish xarajatlari va psixo-emotsional zo‘riqishi qisqaradi. Iqtisodiy samaradorligi: ALT/AST/LDH/CRP/MDA me’yorlashuvi hisobiga asoratlar, qo‘shimcha dori vositalari, laborator monitoring va statsionar davolanish xarajatlari qisqaradi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: tabiiy komplekslarning doksorubisin bilan molekulyar va hujayraviy darajadagi sinergik ta’siri aniqlanib, ushbu kombinatsiya saraton hujayralarida sitotoksik samaradorlikni sezilarli darajada kuchaytirishi bilan birga, sog‘lom to‘qimalarga nisbatan toksik ta’sirni kamaytiruvchi yangi kombinatsion terapevtik yondashuv modeli sifatidagi ilmiy asoslar Toshkent davlat tibbiyot universiteti Termiz filiali ekspert kengashi tomonidan 2025 yil 28 avgustdagi 111-25-son bilan tasdiqlangan “Doksorubisin bilan sinergiyada’AsZafIr’ tabiiy kompleksining apoptotik ta’sirini baholash (kombinatsion model`)”, 110a-25-son bilan tasdiklangan “Purinergik reseptorlarni modulyasiya qilish orqali sut bezi saratonida immun faollikni tiklashning tabiiy biofaol komplekslar asosidagi yangi terapevtik yondashuvi” nomli uslubiy tavsiyanoma xamda 2025 yil 28 avgustdagi 112-25-son bilan tasdiqlangan  “Purinergik signalizatsiya tizimi va uning tabiiy modulyatorlari: sut bezi saratoni immunomikromuhitidagi roli” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmu’niga  singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Farg‘ona viloyati filiali davlat muassasasi 2025 yil 3 sentyabrdagi 126-son xamda   Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Andijon viloyati filiali davlat muassasasi 2025 yil  7 oktyabrdagi 145-son  buyruqlari, Sog‘likni saqlash vazirligi xuzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2025 yil 12 dekabrdagi 31/m-07 son xulosasi bilan amalioytga joriy etilgan. Ijtimoyi samaradorligi: doksorubisin va “AsZafIr” sinergik kombinatsiyasi amaliyotga joriy etilib, saraton hujayralarida samaradorlikni oshirgan holda sog‘lom to‘qimalar toksikligini kamaytirishi orqali ijtimoiy-iqtisodiy foyda beradi. Iqtisodiy samaradorligi: asoratlar va qo‘shimcha dori/gospitalizatsiya xarajatlarini kamaytirib, davolash xarajatlarini optimallashtirishi orqali iqtisodiy samaradorlikni oshiradi.
beshinchi ilmiy yangilik: olingan eksperimental va klinik natijalar asosida “AsZafIr” va “Asmair” vositalari asosida saraton immunoterapiyasida qo‘llash uchun ilmiy jihatdan asoslangan fitoterapevtik model` ishlab chiqildi  va 2025  yil 12 dekabrdagi 1/12-IL-son bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Xalq tabobati markazi amaliyotiga joriy etildi. Ijtmoyi smaradorligi: mahalliy xomashyo asosidagi toksik bo‘lmagan immunomodulyator fitomodelni amaliyotga joriy etish bemorlarning hayot sifatini va davolanishga moslashuvini oshirib, import dori xarajatlari hamda asoratlar bilan bog‘liq davolash sarfini kamaytiradi. Iqtisodiy samaradorligi: sog‘liqni saqlash tizimida “arzon–xavfsiz–samarali” tamoyiliga mos bo‘lib, onkologik bemorlarni qo‘llab-quvvatlashda davlat va jamiyat xarajatlarini optimallashtirish imkonini yaratadi.