Солиева Мадинабону Муроджон қизининг педагогика фанлари бўйича фалсафа фанлари доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Таълим самарадорлигини оширишда лаборатория машғулотларини такомиллаштириш методикаси (физика фани мисолида) 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (физика) ихтисослиги бўйича фалсафа фанлари доктори (PhD) (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйҳатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Ped9431 (B2025.1.PhD/Ped9431 )
Илмий раҳбар: Собирова Маҳбубахон Юсупжановна педагогика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Наманган давлат педагогика институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Наманган давлат техника университети, PhD.03/30.11.2022.FM/T.66.04.
Расмий оппонентлар:
а) Исманова Одинахон Тўлқинбоевна, Наманган давлат универститети, педагогика фанлари доктори, профессор;
б) Азимова Зиёда Эргашевна – Андижон давлат педагогика институти, педагогика фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: таълим самарадорлигини оширишда лаборатория машғулотларини такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Академик лицейларда физика фанини ўқитишнинг ўзига хос жиҳатлари ва ундаги лаборатория ишларини ташкил этишнинг дидактик имкониятлари ўқувчиларнинг табиий фанларга қизиқишини жадаллаштиришнинг педагогик шарт-шароитлари ҳисобланган интерактив методлар, илмий дунёқараш, педагогик креативлик каби инновацион таълим технологиялари тадбиқ қилиш зарурати билан асосланган;
Академик лицейда физикадан лаборатория машғулотларини ташкил этишнинг асосий тамойилларини бойитиш ва инновацион ёндашув асосида олиб бориладиган лаборатория дарсларининг ўтказилиш алгоритмини ишлаб чиқиш учун замонавий таълим ресурсларидан мақсадли фойдаланиш, ўқувчиларнинг фаол иштирокини таъминлаш, муаммоли вазиятларни яратиш ва ўқув жараёнини ташкиллаштиришнинг янги усуллари ҳисобланган “Витаминлар”, “А4 формат”, “Драма анализ”, “Кейс-стади”, “Физик эссе”, “Х-фактор” технологияларини тадбиқ қилиш асносида такомиллаштирилган;
Физикадан лаборатория машғулотларини медиатехнологиялар асосида ташкил қилиш физик ҳодисаларни визуаллаштириш, тажрибаларни хавфсиз муҳитда ўтказиш, параметрларни ўзгартириш ва натижаларни реал вақт режимида кузатиш каби дидактик имкониятларга эга бўлган электрон симуляциялардан фойдаланиш асосида такомиллаштирилган;
Физика дарслари ҳамда лаборатория ишлари самарадорлигини ошириш учун ўқув-методик таъминотни бойитиш мақсадида физика таълими жараёнида лаборатория машғулотларига замонавий усуллар тадбиқ қилинган, ўқув-услубий қўлланмалар, дарснинг дидактик ва техник имкониятларини ўзида мужассам этган интерактив симуляция, виртуал лаборатория ишлари яратилган ва бу орқали физика машғулотининг дидактик таъминоти такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Физикадан лаборатория машғулотларини инновацион ёндашувлар ва медиатехнологиялар воситасида ўқитишни такомиллаштириш юзасидан олинган натижалар асосида:
Академик лицейларда физика фанини ўқитишнинг ўзига хос жиҳатлари ва ундаги лаборатория ишларини ташкил этишнинг дидактик имкониятлари ўқувчиларнинг табиий фанларга қизиқишини жадаллаштиришнинг педагогик шарт-шароитлари ҳисобланган интерактив методлар, илмий дунёқараш, педагогик креативлик каби инновацион таълим технологиялари тадбиқ қилиш зарурати билан асослашга оид таклиф ва тавсиялар Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг Андижон вилоятидаги ИИВ Андижон академик лицейида, Фарғона вилоятидаги ИИВ Фарғона академик лицейида, Наманган вилоятидаги ИИВ Наманган академик лицейида, Жиззах вилоятидаги ИИВ Жиззах академик лицейида амалиётга тадбиқ этилди (Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги ҳузуридаги Республика Таълим марказининг 2025-йил 2-майдаги 01/11-5-315-сонли маълумотномаси). Натижада ўқувчиларга физика фанидан лаборатория машғулотларини инновацион ва медиатехнологиялар ёрдамида ташкил этиш, фан ва техника ютуқларини амалда бажариш имконияти, экспериментнинг мақсадини англашлари, машғулотга шунчаки дарс эмас, кичик илмий тадқиқот иши деб баҳо беришларига эришилади.
Академик лицейда физикадан лаборатория машғулотларини ташкил этишнинг асосий тамойилларини бойитиш ва инновацион ёндашув асосида олиб бориладиган лаборатория дарсларининг ўтказилиш алгоритмини ишлаб чиқиш учун замонавий таълим ресурсларидан мақсадли фойдаланиш, ўқувчиларнинг фаол иштирокини таъминлаш, муаммоли вазиятларни яратиш ва ўқув жараёнини ташкиллаштиришнинг янги усуллари ҳисобланган “Витаминлар”, “А4 формат”, “Драма анализ”, “Кейс-стади”, “Физик эссе”, “Х-фактор” технологияларини тадбиқ қилиш асносида такомиллаштиришга оид таклиф ва тавсиялардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” телерадиоканали томонидан тайёрланган “Таълим ва тарққиёт”, “Ўзбекистон ёшлари” номли дастурларнинг 2025-йил феврал ва апрел ойларидаги сонлари дастур ва ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилди. (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон 24” давлат муассасасининг 2025-йил 21-апрелдаги 05-09-503-сонли маълумотномаси). Натижада мазкур кўрсатувларнинг мазмунан шаклланиши таълимнинг интерактив ва кўнгилочар шаклини ишлаб чиқишда, лаборатория машғулоти давомида эришган натижаларини турли даражаларда кўрсатишга ҳамда илмий-техник тафаккурларни камол топишига олиб келди;
Физикадан лаборатория машғулотларини медиатехнологиялар асосида ташкил қилиш физик ҳодисаларни визуаллаштириш, тажрибаларни хавфсиз муҳитда ўтказиш, параметрларни ўзгартириш ва натижаларни реал вақт режимида кузатиш каби дидактик имкониятларга эга бўлган электрон симуляциялардан фойдаланишга оид амалий таклифлардан геология фанлари универститетида 2023-2025-йилларда бажарилган “Юқори аниқликдаги тадқиқот усулларини қўллаш орқали Турбай кони маъданларининг минерал таркибини асосий ва ҳамроҳ компонентларнинг учраш шаклларини аниқлаш” деб номланган лойиҳа доирасида фойдаланилган (Геология фанлари универститетининг 2025-йил 10-сентябрдаги 1849-04-сонли маълумотномаси). Натижада физикадан лаборатория ишларида педагогик ва ахборот технологиялари бирлигини таъминловчи дидактик ва услубий воситалардан фойдаланиш имкониялари кенгайтирилди;
Физика дарслари ҳамда лаборатория ишлари самарадорлигини ошириш учун ўқув-методик таъминотни бойитиш мақсадида физика таълими жараёнида лаборатория машғулотларига замонавий усуллар тадбиқ қилинган ўқув-услубий қўлланмалар, дарснинг дидактик ва техник имкониятларини ўзида мужассам этган интерактив симуляция, виртуал лаборатория ишларини яратиш ва бу орқали физика машғулотининг дидактик таъминотини такомиллаштиришга оид таклиф ва тавсиялардан “Физика фанидан лаборатория ишининг электрон дастурий таъминоти” номли электрон ҳисоблаш машиналари учун ишлаб чиқилган дастурни яратишда фойдаланилган ва Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Интелектуал мулк агентлиги томонидан 2024-йил 19-июлда № ДГУ 41461-сон гувоҳнома билан рўйхатдан ўтказилган (Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги ҳузуридаги Республика Таълим марказининг 2025-йил 2-майдаги 01/11-5-315-сонли маълумотномаси). Натижада физика ўқитиш жараёнинида фойдаланиладиган инновацион технологиялар орқали амалий кўникмаларни эгаллашларига, илмий тажриба ва кузатувлар орқали физика қонуниятларини тўғри англашларига имкон яратилди.
