Қодирова Моҳидил Носировнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Туғиш ёшидаги аёлларда хеликобактер пилори билан ассоцирланган темир танқислиги камқонлигини учраши, ташхислаш ва даволашни такомиллаштириш» 14.00.05 – Ички касалликлар (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.4.PhD/Tib5115.
Илмий раҳбар: Нурбаев Фармон Эргашевич,тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.02.
Расмий оппонентлар: Жарилкасинова Гавҳар Жанузаковна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Бекмурзаева Эльмира Куанишовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот: Урганч давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: туғиш ёшидаги аёлларда H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги қамконлигини ташхислаш ва даволашни муккамалаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонликларида қонда феррокинетик (темир, ферритин, трансферрин, эрувчи трансферрин рецепторлари) кўрсаткичларини туғруклар сонидан келиб чиқиб индивудиал назорат қилиш, ушбу камқонликнинг учраш даражаси ишончли камайишига олиб келиши асосланган; 
H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонликларида қонда феррокинетик кўрсаткичлари ва туғруқларнинг интергенетик оралиқлари орасида юқори ишончли корреляцион боғлиқлик борлиги исботланган;
H.pylori инфекцияси фонида интерлейкин-6 ва α-ўсма некроз омили(TNF-α) ўсиши орқали гепсидин секрециясининг ортиши ва ферропортин блокадасига олиб келувчи механизмлар туғиш ёшидаги аёлларда резистент темир танқислиги камқонлиги ривожланишининг асосий патогенетик звеноси эканлиги аниқланган;
туғиш ёшидаги аёлларда H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонлигини олдини олиш ва самарали даволашнинг индивудиал алгоритми ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонлигида қонда феррокинетик кўрсаткичларини туғруқлар сонидан келиб чиқиб индивудиал назорат қилишни баҳолаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик. H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонликларида қонда феррокинетик (темир, ферритин, трансферрин, эрувчи трансферрин рецепторлари) кўрсаткичларини туғруклар сонидан келиб чиқиб индивудиал назорат қилиш, ушбу камқонликнинг учраш даражаси ишончли камайишига олиб келиши асосланган. Бу бўйича ”Туғиш ёшидаги аёлларда H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги қамконлигини ташхислаш ва даволашни такомиллаштириш”мавзусидаги услубий тавсиянома ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 6 июнь 2025 йил №25m/186-сон хулосаси)билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси 20 июн 2025 йилдаги №246-2-42-ТВ/2025-сонли буйруғи, Бухоро вилоят Когон туман тиббиёт бирлашмаси 13.02.2025 йилдаги №470-2-208-ТВ/2025.буйруғи билан амалиётга татбиқ қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 7.10.2025 йил 26-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонлигини туғиш ёшидаги аёлларда учраш даражасини эрта аниқлаб бартараф этиш натижасида касалликнинг оғир кечишини ва ундан келиб чиқадиган асоратларни камайтиришга эришилади. Туғиш ёшидаги аёлларда темир танқислиги камқонлиги барқарор кечган барча ҳолларда нафас синамаси ёрдамида H.pylori мавжудлигини аниқлаш лозим. Иқтисодий самарадорлиги: H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонлигини туғиш ёшидаги аёлларда учраш даражасини эрта аниқлаб бартараф этиш натижасида касалликнинг оғир кечишини ва ундан келиб чиқадиган асоратларни камайтириш натижасида беморларнинг амбулатор мурожаатлари қисқариши ва стационар даволаниш муддати камайиши ҳисобидан ҳар бир нафар бемор учун сарфланадиган бюджет харажатларини 454600 сўмга иқтисод қилишга эришилган. Хулоса: H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонлигини туғиш ёшидаги аёлларда учраш даражасини эрта аниқлаб бартараф этиш катта аҳамият касб этди.
иккинчи илмий янгилик. H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонликларида қонда феррокинетик кўрсаткичлари ва туғруқларнинг интергенетик оралиқлари орасида юқори ишончли корреляцион боғлиқлик борлиги исботланган. Бу бўйича ”Туғиш ёшидаги аёлларда H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги қамконлигини ташхислаш ва даволашни такомиллаштириш” мавзусидаги услубий тавсиянома ишлаб чиқилган(Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 6 июнь 2025 йил №25m/186-сон хулосаси)билан тасдиқланган.Мазкур таклиф Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси 20 июн 2025 йилдаги №246-2-42-ТВ/2025-сонли буйруғи, Бухоро вилоят Когон туман тиббиёт бирлашмаси 13.02.2025 йилдаги №470-2-208-ТВ/2025.буйруғи билан амалиётга татбиқ қилинган.(Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 7.10.2025 йил 26-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ўтказилган тадқиқотларда H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонликларида қонда феррокинетик (темир, ферритин, трансферрин, эрувчи трансферрин рецепторлари) кўрсаткичларини туғруклар сонидан келиб чиқиб ўрганиш, диагностик ва прогностик аҳамияти кўрсатилган. Ўтказилган тадқиқотлар асосида туғиш ёшидаги H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонликларида қондаги феррокинетик кўрсаткичларини туғруклар сонидан келиб чиқиб ўрганиш, касаллик асоратларини эрта ташхислаш, касаллик ривожланишининг олдини олиш чораларини белгилаган, ҳамда беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга эришилган. Иқтисодий самарадорлиги: туғиш ёшидаги H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонликларида қондаги феррокинетик кўрсаткичларини туғруклар сонидан келиб чиқиб таҳлил қилинганда феррокинетик кўрсаткичлар ўртасидаги корреляцион боғлиқликларга асосланиб олиб борилган патогенетик даво натижасида беморларнинг стационарда бўлиши ўртача 7 кунга қисқариши ҳисобидан ҳар бир нафар беморга бюджет ҳисобидан 870400 сўм, бюджетдан ташқари 446000 сўм миқдордаги харажат иқтисод қилишга эришилган.
 учинчи илмий янгилик. H.pylori инфекцияси фонида интерлейкин-6 ва α-ўсма некроз омили(TNF-α) ўсиши орқали гепсидин секрециясининг ортиши ва ферропортин блокадасига олиб келувчи механизмлар туғиш ёшидаги аёлларда резистент темир танқислиги камқонлиги ривожланишининг асосий патогенетик звеноси эканлиги аниқланган. Бу бўйича”Туғиш ёшидаги аёлларда H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги қамконлигини ташхислаш ва даволашни такомиллаштириш”мавзусидаги услубий тавсиянома ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 6 июнь 2025 йил №25m/186-сон хулосаси)билан тасдиқланган.Мазкур таклиф Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси 20 июн 2025 йилдаги №246-2-42-ТВ/2025-сонли буйруғи, Бухоро вилоят Когон туман тиббиёт бирлашмаси 13.02.2025 йилдаги №470-2-208-ТВ/2025.буйруғи билан амалиётга татбиқ қилинган.(Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 7.10.2025 йил 26-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ўтказилган тадқиқотларда H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонликларида қонда феррокинетик кўрсаткичларини туғруқларнинг интергенетик оралиқларидан келиб чиқиб таҳлил қилинган ва ушбу корреляцион боғлиқликни ўрганиш касалликнинг эрта даврида диагностик ва прогностик аҳамияти кўрсатилган. Ўтказилган тадқиқотлар асосида касалликнинг асоратларни эрта ташхислаш, касалликни ривожланишининг олдини олиш чораларини белгилаган ҳамда беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга эришилган. Иқтисодий самарадорлиги: туғиш ёшидаги H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонликларида қондаги феррокинетик кўрсаткичларини туғруклар оралиғидан келиб чиқиб таҳлил қилинганда феррокинетик кўрсаткичлар ўртасидаги корреляцион боғлиқликларга асосланиб олиб борилган патогенетик даво натижасида беморларнинг стационарда бўлиши қисқариши ҳисобидан ҳар бир нафар беморга бюджет ҳисобидан 812125 сўм, бюджетдан ташқари 410000 сўм миқдордаги харажат иқтисод қилишга эришилган. Хулоса: туғиш ёшидаги H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонликларида қондаги феррокинетик кўрсаткичларини туғруклар оралиғидан келиб чиқиб таҳлил қилинганда феррокинетик кўрсаткичлар билан туғриқ оралиғи ўртасидаги корреляцион боғлиқликлар асосида ишлаб чиқилган ташҳисот мезонларидан фойдаланиб, эрта ташхислаш ҳисобидан ҳар бир нафар бемордан 1320400 сўмга иқтисод қилиш имконини берган.
тўртинчи илмий янгилик. Туғиш ёшидаги аёлларда H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонлигини олдини олиш ва самарали даволашнинг индивудиал алгоритми ишлаб чиқилган. Бу бўйича ”Туғиш ёшидаги аёлларда H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги қамконлигини ташхислаш ва даволашни такомиллаштириш” мавзусидаги услубий тавсиянома ишлаб чиқилган(Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 6 июнь 2025 йил №25m/186-сон хулосаси)билан тасдиқланган.Мазкур таклиф Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси 20 июн 2025 йилдаги №246-2-42-ТВ/2025-сонли буйруғи, Бухоро вилоят Когон туман тиббиёт бирлашмаси 13.02.2025 йилдаги №470-2-208-ТВ/2025.буйруғи билан амалиётга татбиқ қилинган.(Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 7.10.2025 йил 26-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: туғиш ёшидаги H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонликларида яллиғланиш цитокинларидан α-ўсма некрози омили аёлларда туғруқлар сонидан келиб чиқиб юқори ишончли (р<0.001) салбий томонга ўзгариши асосланган ва олдини олиш тадбирлари такомиллаштиришига эришилган. Иқтисодий самарадорлиги: туғиш ёшидаги H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонликларида яллиғланиш цитокинларидан α-ўсма некрози омили аёлларда туғруқлар сонидан келиб чиқиб тахлил қилинганда касалликнинг ривожланишини олдини олиш ҳисобига диагностик-даволаш тадбирларига кетадиган харажатлар бир нафар бемор ҳисобига 1550000 сўмга иқтисод қилишга эришилган. Хулоса: туғиш ёшидаги H.pylori билан ассоцирланган темир танқислиги камқонликларида яллиғланиш цитокинларидан α-ўсма некрози омили аёлларда туғруқлар сонига эътибор бериш ўз навбатида касаллик асоратлар ривожланишини олдини олиш учун муҳим аҳамият касб этади.

Yangiliklarga obuna bo‘lish