Норов Жамшид Нуруллоевичнинг фалсафа доктори (PhD)
диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумот: Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармогʻи): “Хориж адиблари асарларидаги лингвокултурологик бирликларни ўқитишнинг илмий-методик асослари” 13.00.02- Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (ўзбек адабиёти)
Диссертация мавзуси роʻйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Ped5088
Илмий раҳбар: Саидов Ёқуб Сиддиқович филология фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи:Бухоро давлат педагогика институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи (муассасалар), ИК рақами: Бухоро давлат университети DSc.03/2025.27.12.Fil.08.07 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш
Расмий оппонентлар: педагогика фанлари доктори, профессор Боймуродова Гулзода Тоштемировна, филология фанлари доктори, профессор Одилов Ёрқинжон Раҳмоналиевич
Етакчи ташкилот: Навоий давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек умумтаълим мактабларида хориж адабиёти намуналарини ўқитишнинг лингвокултурологик жиҳатларини тадқиқ этиб, ўқитиш самарадорлигини оширишнинг методик асосларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
чет эл адабиёти намуналарини ўқитиш самарадорлигида асарларда мавжуд лингвокултурологик бирликларни изоҳлаш ва тавсифлаш муҳим аҳамият касб этиши аниқланиб, уларнинг моҳият-мазмунини очиб бериш усуллари ишлаб чиқилган ва улардан амалда фойдаланиш методикаси яратилган;
ўқувчиларнинг чет эл адабиётидаги лингвомаданий бирликлар – ўхшатиш, метафора, мақол ва матал, реалия ва аллюзиялар бўйича билим, кўникма, малака ва компетенсияларини синфлар кесимида шакллантириш босқичлари эвристик, продуктив фаолиятли таълим технологияларини қўллаш асосида такомиллаштирилди;
хориж адиблари бадиий асарларидаги лингвокултурологик бирликларнинг маданий-маънавий ва лингвистик омиллари аниқланиб, уларни адабий таълимга татбиқ этиш бўйича методик тавсиялар ишлаб чиқилган, ўқитишда самарадорликка эришиш тизими такомиллаштирилган;
адабий таълимда лингвомаданий бирликларни уларнинг ижтимоий, лексик-семантик, мажозий-рамзий ва маданий хусусиятларини эътиборга олиб ўқитиш юқори даражадаги таълимий ва дидактик самара бериши чет эл адиблари асарлари таҳлили мисолида далилланган, мавзуларни мустаҳкамлашга доир таълимий жараёнларни Халқаро баҳолаш дастурларига мослаштириш бўйича тавсиялар ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Адабий таълимда лингвомаданий бирликларни уларнинг ижтимоий, лексик-семантик, маҗозий-рамзий ва маданий хусусиятларини эътиборга олиб ўқитиш юқори даражадаги таълимий ва дидактик самара бериши чет эл адиблари асарлари таҳлили мисолида далилланган, мавзуларни мустаҳкамлашга доир таълимий жараёнларни халқаро баҳолаш дастурларига мослаштириш бўйича тавсиялар ишлаб чиқилганлигига оид янгиликлардаги концепсиялар асосида оммавий ахборот воситаларида кенг жамоатчиликка чет эл адабиёти намуналарини ўқитиш самарадорлигида лингвокултурологик бирликларни изоҳлаш, ўқувчиларнинг чет эл адабиётидаги лингвомаданий бирликларни синфлар кесимида шакллантириш босқичлари ва хориж адиблари бадиий асарларидаги лингвокултурологик бирликларнинг маданий-маънавий ҳамда лингвистик омилларни адабий таълимга татбиқ этиш таҳлилига бағишланган кўрсатувларни мазмунли ташкил этишда фойдаланилди. Шунингдек, ушбу янгиликлардаги илмий ғоялар ва категориял тушунчалар асосида Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” телерадиоканалидаги “Таълим ва тараққиёт”, “Миллат ва маънавият” дастурлари ссенариясида (2025 йил январ–март ойлар) фойдаланилди. Натижада ссенарий мазмун-моҳияти сўнгги илмий янгиликлар билан бойитилди ва сифат жиҳатидан замон талаблари доирасида кенг аудиторияни жалб этишда назарий ҳамда прагматик аҳамият касб этади.
Диссертация илмий натижалари Ўзбекистон Миллий университети қошидаги КА-3-007-рақамли “Ўзбекистонда фан ва таълим интеграциялашуви жараёнининг ижтимоий, маънавий-ахлоқий, концептуал фалсафий муаммолари таҳлили” мавзусидаги фундаментал илмий-тадқиқот лойиҳаси доирасида белгиланган вазифаларни бажаришда амалий манба сифатида фойдаланилган.( Ўзбекистон Миллий университети 2025 йил 3 –майдаги, №04/11-5764 рақамли далолатномаси). Тадқиқотда яратилган лингвокултурологик таҳлил тамойиллари, методик тавсиялар ҳамда хорижий адабиётдаги мураккаб лингвомаданий бирликларни ўргатиш бўйича ишлаб чиқилган илмий хулосалар мазкур лойиҳа доирасидаги таълим мазмунини бойитиш, компетенсиявий ёндашувни такомиллаштириш ҳамда маданиятлараро коммуникатив кўникмаларни ривожлантиришга хизмат қилган. Натижада, хориж адабиёти асарларидаги лингвокултурологик бирликларни ўқитиш бўйича яратилган илмий-методик тавсиялар таълим жараёнининг сифатини оширишга, ўқувчиларда маданий англаш, матн билан ишлаш, контекстуал талқин, маданиятлараро мулоқот ва коммуникатив компетенсияларни шакллантиришга сезиларли таъсир кўрсатди.
Самарқанд давлат чет тиллар институтида Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2022 йил 12 декабрдаги 2/24-4/7-690-сонли хатига асосан 2022–2024 йилларда амалга оширилган ва Тошкент шаҳридаги АҚШ элчихонаси ҳамда Халқаро таълим бўйича Америка Кенгаши билан ҳамкорликда АҚШ давлат департаменти томонидан молиялаштириладиган “Энглиш Аccесс Миcросчоларшип Програм” лойиҳаси доирасида тадқиқотчи Норов Жамшид Нуриллоевич 13.00.02 – Таълим тарбия назарияси ва методикаси ихтисослиги бўйича фалсафа доктори (PhD) илмий даражасини олиш учун “Хориж адиблари асарларидаги лингвокултурологик бирликларни ўқитишнинг илмий-методик асослари” мавзусидаги диссертацияси бўйича эришилган натижалар ва ишлаб чиқилган тавсиялардан мазкур халқаро лойиҳани амалга оширишда ва ўқув жараёнида тадбиқ этишда фойдаланилган.
Хориж адиблари бадиий асарларидаги лингвокултурологик бирликларнинг маданий-маънавий ва лингвистик омиллари аниқланиб, уларни адабий таълимга татбиқ этиш бўйича методик тавсиялар ишлаб чиқилган, ўқитишда самарадорликка эришиш тизимини такомиллаштиришга оид таклифлар Ўзбекистон Миллий университети қошидаги КА-3-007- рақамли “Ўзбекистонда фан ва таълим интеграциялашуви жараёнининг ижтимоий, маънавий-ахлогий, концептуал фалсафий муаммолари таҳлили” мавзусидаги фундаментал илмий-тадқиқот лойиҳаси доирасида белгиланган вазифаларни бажаришда фойдаланган.(Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2025-йил 10-июлдаги №22-01-186/22-рақамли маълумотномаси). Натижада хориж адабиёти намуналарини луғавий ва маданий хусусиятларидан келиб чиқиб таҳлил қилиш самарадорлиги ошган.