Юлдошова Зарнигор Сайфулло қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Стерженнинг ҳаракатланувчи динамик сўндиргич билан биргаликдаги тебранишлари динамикасини баҳолаш” (Оценка динамики колебаний стержня в сочетании с подвижным динамическим гасителем) 01.02.01 – Назарий механика (физика-математика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3. PhD/FM1355
Илмий раҳбар: Ходжабеков Мураджон Усарович физика математика фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Мирзо Улуғбек номидаги Самарқанд давлат архитектура-қурилиш университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат техника университети ҳузуридаги илмий даража берувчи PhD.03/2025.27.12.FM/T.16.02 рақамли илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Равшан Шукурович Индиаминов – Тошкент ахборот технологиялари университети Самарқанд филиали, физика-математика фанлари доктори, профессор; Хайдаров Илхом Қудратович – Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети ўқув-методик таъминоти бўлими бошлиғи, таълим хизматлари маркази доценти, физика-математика фанлари номзоди.
Етакчи ташкилот номи: Ислом Каримов номидаги Тошкент давлат техника университет
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: гистерезис типидаги эластик диссипатив характеристикали стерженнинг ҳаракатланувчи гистерезис типидаги эластик диссипатив характеристикали динамик сўндиргич билан биргаликдаги кўндаланг тебранишларини математик моделлаштириш ва динамикасини баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
гистерезис типидаги эластик диссипатив характеристикали стерженнинг ҳаракатланувчи гистерезис типидаги эластик диссипатив характеристикали динамик сўндиргич билан биргаликдаги кўндаланг тебранишларининг математик модели ишлаб чиқилган;
стерженнинг ҳаракатланувчи гистерезис типидаги эластик диссипатив характеристикали динамик сўндиргич билан биргаликдаги кўндаланг тебранишларида узатувчи функсиясини аналитик кўринишда система параметрларига боғлиқ ҳолда аниқланган;
стерженнинг ҳаракатланувчи гистерезис типидаги эластик диссипатив характеристикали динамик сўндиргич билан биргаликдаги кўндаланг тебранишларида динамик сўндиргичнинг оптимал параметрларини аниқлаш методикаси ишлаб чиқилган;
динамик сўндиргичнинг ҳаракати давомида стерженнинг турли нуқталарда бўлганда унинг зарарли тебранишларни сўндиришдаги эффективлиги система параметрларининг турли қийматлари учун аниқланган;
система конструктив параметрлари ва ўзгарувчиларининг турли қийматларида тебранишлардан ҳимояланувчи стержен динамикасини баҳолашнинг сонли таҳлил этиш алгоритми ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Стерженнинг ҳаракатланувчи динамик сўндиргич билан биргаликдаги тебранишлари динамикасини баҳолаш бўйича олинган натижалар асосида:
ҳаракатланувчи динамик сўндиргич ва стерженнинг биргаликдаги кўндаланг тебранишларида динамик сўндиргичининг оптимал параметрларини аниқлаш усули ҳамда конструктив параметрларининг турли қийматларида динамикасини баҳолашнинг сонли таҳлил этиш алгоритмидан Самарқанд вилояти транспорт бошқармаси “Трамвай линияларини эксплуатацтя қилиш дирексряси” давлат корхонасида транспорт воситалари қисмлари ҳаракатларини математик моделлаштиришда ва динамикасини баҳолашда жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлигининг 02.06.2025 йилдаги № 04/6098 сонли маълумотномаси). Натижада, транспорт воситалари қисмларининг ташқи таъсирлардаги тебранишларини математик моделини ишлаб чиқишга ва динамикасини баҳолашга ҳамда зарарли тебранишлар амплитудасини материаллар турига қараб 42-55 % гача камайтиришга, материаллларнинг яроқлилик муддатини ошириш учун текис тақсимланган параметрли транспорт воситалари қисмларнинг қо'шимча мустахкамланишини ёки кучайтирилишини аниқ баҳолашга эришилган.
тебранишларнинг математик моделидан ва система конструктив параметрлари, ўзгарувчиларининг турли қийматларида тебранишлардан ҳимояланувчи стержен динамикасини баҳолашнинг сонли таҳлил этиш алгоритмидан давлат дастурлари доирасида 2021-2023 йилларда Андижон давлат техника иститутида бажарилган УЗБ-ИНД 2021-85 “Нано-термопласт (полипропилен), реактопласт (эпоксид смоласи асосида), нано ўлчамдаги тўлдирувчилар билан бойитилган полимер композит материаллар ва қопламаларини механик ҳамда трибологик хоссаларини такомиллаштириш” мавзусидаги амалий тадқиқот лойиҳасини бажаришда қўлланилган (Андижон давлат техника иститутининг 29.11.2025 йилдаги № 01-03-3752 сонли маълумотномаси). Натижада, полимер материалли конструксия элементларининг ҳаракатларида математик моделини ишлаб чиқиш ва динамикасини сонли таҳлил этиш имконияти яратилган.