Насиров Муслимжон Махсутали-ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Назар Эшонқул асарларининг когнитив-семантик ҳамда ассоциатив-структур тадқиқи”, 10.00.01 – Ўзбек тили (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам:  В2025.1.PhD/Fil5471
Илмий раҳбар: Хасанов Акбаржон Абдурашидович, филология фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қўқон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қўқон давлат университети, PhD.03/2025.27.12.Fil.34.02.
Расмий оппонентлар: Азимов Иномжон Мамасодиқович, филология фанлари доктори, профессор; Хожалиев Исмоилжон Тожибоевич, филология фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади Назар Эшонқул асарларини когнитив ҳамда ассоциатив аспектда таҳлил қилиш ва муаллиф асарларидаги бадиий консептлар ҳамда ассоциация механизмларини кўрсатиш орқали ижодкорнинг ўзига хос услуб маҳоратини очиб беришдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
бадиий матн таҳлилига консептуал аспектда ёндашган ҳолда уни семантик жиҳатдан шакллантирувчи когнитив бирликлар ва ассоциатив боғланишларнинг матн консептуал структурасидаги ўзаро алоқаси, бадиий тафаккурнинг индивидуал когнитив моделлар асосида шаклланиши Назар Эшонқул асарларини когнитив-семантик ҳамда ассоциатив-структур ёндашувлар асосида ўрганиш орқали кўрсатилган;
оламнинг бадиий манзарасини яратишдаги ассоциатив тафаккурнинг ўрни ҳамда муаллиф тафаккури билан боғлиқ индивидуал дунёқараш моделлари ёзувчининг шахсий идеолектига хос когнитив метафоралар ва матн макропропозициясини таҳлил қилиш орқали асосланган;
ёзувчи асарларидаги марказий консептлар оламни қайта идрок этишга асосланган индивидуал когнитив моделлар орқали юзага чиқиши, бадиий консептларнинг ўзбек тилининг луғат бойлиги учун потенсиал имконият бўлиши ҳамда уларнинг лисоний, семантик ҳамда ассоциатив боғлиқликлари муаллиф асарларидан олинган мисоллар таҳлили ёрдамида далилланган;
ижодкор шахсий услубини белгилашда консептуал ва психоментал тажрибаларга асосланган ассоциациатив боғлиқликлар аниқлаштирилиб, муаллиф асарларида фаол қўлланувчи стимул бирликлар иштирокида шаклланган ўхшатиш ва метафораларнинг бадиий матннинг семантик яхлитлигини таъминлашдаги аҳамияти ассоциация механизмлари асосида исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Назар Эшонқул асарларининг когнитив-семантик ҳамда ассоциатив-структур тадқиқи бўйича эришилган илмий натижалар асосида:
бадиий матн таҳлилига консептуал аспектда ёндашган ҳолда уни семантик жиҳатдан шакллантирувчи когнитив бирликлар ва ассоциатив боғланишларнинг матн консептуал структурасидаги ўзаро алоқаси, бадиий тафаккурнинг индивидуал когнитив моделлар асосида шаклланиши Назар Эшонқул асарларини когнитив-семантик ҳамда ассоциатив-структур ёндашувлар асосида ўрганиш орқали кўрсатилганлиги, шунингдек, оламнинг бадиий манзарасини яратишдаги ассоциатив тафаккурнинг ўрни ҳамда муаллиф тафаккури билан боғлиқ индивидуал дунёқараш моделлари ёзувчининг шахсий идеолектига хос когнитив метафоралар ва матн макропропозициясини таҳлил қилиш орқали асосланганлигига оид хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтида 2020–2022-йилларда бажарилган ФА-Ф1-ГООЗ рақамли “Ҳозирги қорақалпоқ тилида функсионал сўз ясалиши” фундаментал лойиҳада фойдаланилган (2025-йил 16-майдаги 277/1-сон маълумотнома). Натижада ушбу лойиҳа когнитив моделлашнинг сўз ясалиши ва матн структурасида аҳамияти хусусидаги илмий  далиллар билан бойитилган;
ёзувчи асарларидаги марказий консептлар оламни қайта идрок этишга асосланган индивидуал когнитив моделлар орқали юзага чиқиши, бадиий консептларнинг ўзбек тилининг луғат бойлиги учун потенсиал имконият бўлиши ҳамда уларнинг лисоний, семантик ҳамда ассоциатив боғлиқликлари муаллиф асарларидан олинган мисоллар таҳлили ёрдамида далилланганлигига доир хулосалардан Муқимий номидаги Қўқон давлат педагогика институтининг 2023–2024-йилларга мўлжалланган “2023 КА 171 Мобилитй Ҳигҳер Эдуcатион студенц (Эрасмус+)” номли амалий лойиҳа доирасида самарали ва кенг фойдаланилган (2025-йил 8-апрелдаги 521/04-сон маълумотномаси). Натижада ушбу лойиҳада бадиий матнни лингвокогнитив аспектда таҳлил қилишда когнитив моделлаш тамойилларини аниқлаш билан боғлиқ илмий далиллар билан бойитилган;
ижодкор шахсий услубини белгилашда консептуал ва психоментал тажрибаларга асосланган ассоциациатив боғлиқликлар аниқлаштирилиб, муаллиф асарларида фаол қўлланувчи стимул бирликлар иштирокида шаклланган ўхшатиш ва метафораларнинг бадиий матннинг семантик яхлитлигини таъминлашдаги аҳамияти ассоциация механизмлари асосида исботланганлигига оид таҳлиллардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон – 24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” телерадиоканалида эфирга узатилган “Таълим ва тараққиёт”, “Адабий жараён” номли дастурларнинг 2024-2025-йиллардаги ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган. (2025-йил 15-апрелдаги 05-09-475-сон маълумотномаси). Натижада кўрсатув ҳозирги адабий жараёнда муаллиф шахсий идеолекти оламнинг қайта идрок этилиши натижасида пайдо бўлувчи ассоциация механизмларига таяниши хусусидаги илмий далиллар билан бойитилган.