Samandarov Batirbek Satimovichning
texnika fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Ko‘p parametrli ma’lumotlar oqimini boshqarish modellari, algoritmlari va axborot almashish jarayonlari (chorva komplekslari misolida)”, 05.01.10  –  “Axborot olish tizimlari va jarayonlari” (texnika fanlari).  
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.1.DSc/T919.
Ilmiy maslahatchi: Nishanov Axram Xasanovich, texnika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent axborot texnologiyalari universiteti, DSc.09/2025.27.12. T.01.01.M
Rasmiy opponentlar: t.f.d., prof. Saidov Abdusobir Abdurahmonovich, t.f.d. (DSc), prof. Kalandarov Ilyos Ibodullaevich, t.f.d. (DSc), dots. Asqaraliev Odilbek Ulug‘bek o‘g‘li.
Yetakchi tashkilot: Toshkent davlat transport universiteti. 
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: chorva komplekslarida ko‘p parametrli ma’lumotlar oqimiga asoslanib, optimal ozuqa ratsionini shakllantirish, infeksiya tarqalishini bashoratlash va obektlar harakatini kuzatish jarayonlarining matematik modellari va algoritmlarini ishlab chiqish hamda axborot tizimni loyihalashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ko‘p parametrli ma’lumotlar oqimiga asoslangan ozuqa ratsionlarini shakllantirishning takomillashtirilgan matematik modeli ishlab chiqilgan;
sensor texnologiyalari va tashqi axborot manbalardan olinadigan fazoviy-vaqtli ma’lumotlarga asoslangan epidemiologik holatlarni tavsiflash va tahlil qilish jarayonlarining SEIR-L modeli va algoritmi ishlab chiqilgan;
RFID identifikatsiya tizimi infratuzilmasi vositasida ma’lumotlarni avtomatik yig‘ish va tahlil qilishga asoslangan obektlar (chorva mollari) harakatini uzlyuksiz kuzatish va boshqarish jarayonini tashkiliy ta’minlashning axborot modeli ishlab chiqilgan;
raqamlashtirilgan chorva kompleksida axborot jarayonlarini tavsiflash va uni axborot bilan ta’minlashga asoslangan dasturiy vositalarning o‘zaro aloqasini tashkil etish uchun axborot tizimining qatlamlashtirilgan arxitekturasi ishlab chiqilgan;
sensor qurilmalar ma’lumotlariga tayanib chorva mollarini real vaqtda identifikatsiyalash va xatti-harakatlarini kuzatish asosida ozuqa ratsionini avtomatik shakllantirish jarayonlari uchun axborot modellari ishlab chiqilgan
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Ko‘p parametrli ma’lumotlar oqimini boshqarish modellari, algoritmlari va axborot almashish jarayonlari bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
Chorva mollarining harakati, joylashuvi va sog‘lig‘i haqidagi ma’lumotlarni real vaqtda avtomatik yig‘ib, tahlil qilish, elektron pasportlar orqali individual kuzatish, bosh sonini nazorat qilish, veterinariya ma’lumotlari bilan integratsiya qilish orqali infeksiya xavfini baholash, epidemiologik holatni oldindan bashoratlash va boshqaruvni optimallashtirish uchun Qoraqalpog‘iston Respublikasi Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qo‘mitasida joriy qilingan (Qoraqalpog‘iston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining 2025-yil 18-iyundagi № 02/013-2037-son ma’lumotnomasi). Natijada, raqamlashtirilgan chorva kompleksida axborot jarayonlarini tavsiflash va uni axborot bilan ta’minlashga yo‘naltirilgan dasturiy vositalarning o‘zaro aloqasini tashkil etish uchun axborot tizimining qatlamlashtirilgan arxitekturasining ishlab chiqilishi, bir nechta chorvachilik komplekslarining ma’lumotlar bazalarini yagona platforma asosida integratsiyalash imkonini yaratgan, bu esa ma’lumot almashinuvi tezligini 3 barobar oshirib, qayta kiritiladigan ortiqcha ma’lumotlarni 40% ga kamaytirgan va boshqaruvni markazlashtirish darajasini 70% gacha oshirishni ta’minlash imkonini bergan.
Sensor qurilmalari orqali yig‘ilgan ma’lumotlarga asoslanib, chorva mollarining fiziologik holati, ozuqa ehtiyoji, harakat faolligi, sog‘lig‘i va iqlim sharoitlarini hisobga olgan holda optimal ozuqa ratsionini avtomatik shakllantirish maqsadida Ellikqal’a tumanidagi «Baxram Chayka» fermer xo‘jaligida joriy qilingan (Qoraqalpog‘iston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining 2025-yil 18-iyundagi № 02/013-2037-son ma’lumotnomasi). Natijada taklif qilingan axborot modeli va avtomatlashtirilgan identifikatsiya algoritmlariga asoslangan RFID texnologiyasi yordamida elektron identifikatsiya tizimi ishlab chiqilib, chorva kompleksi infratuzilmasiga integratsiya qilinishi ilgari qo‘lda yuritilgan qaydlarda aniqlangan xatolik darajasi 100 ta yozuvda o‘rtacha 13% ni tashkil etgan bo‘lsa, yangi tizimda bu ko‘rsatkich 1,5% gacha kamayib, jarayonning aniqligi va ishonchliligini qariyb 10 baravar yaxshilash imkonini bergan.
Chorva kompleksini raqamlashtirish, axborot jarayonlarini tavsiflash va axborot bilan ta’minlashga asoslangan dasturiy vositalarning o‘zaro aloqasini tashkil etish, har bir chorva moliga elektron pasport shakllantirish maqsadida Amudaryo tumanidagi “Amudaryo sohili” fermer xo‘jaligida joriy qilingan (Qoraqalpog‘iston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining 2025-yil 18-iyundagi № 02/013-2037-son ma’lumotnomasi). Natijada sensor qurilmalar infratuzilmasiga tayanilgan holda ishlab chiqilgan axborot modellari asosida ozuqa ratsionini avtomatik shakllantirish har bir qoramol uchun kunlik ozuqa sarfini 4-6% gacha kamaytirish, sut va go‘sht mahsuldorligini 5-6% ga oshirishga imkon bergan.