Исматов Аброрхон Асқар ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Диффуз аксонал бош мия шикастланишини суд-тиббий баҳолаш», 14.00.24 - Суд тиббиёти.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.4.PhD/Tib4124.
Илмий раҳбар: [Искандаров Алишер Искандарович], тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Расулов Ҳамидулла Абдуллаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Бойманов Фарход Хужманович, тиббиёт фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Абуали ибни Сино номидаги Тожикистон давлат тиббиёт университети (Тожикистон).
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: бош мия шикастланиши ҳолатларида диффуз аксонал шикастланишни суд-тиббий баҳолашнинг объектив морфологик мезонларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор оғир бош мия шикастланишларида диффуз аксонал шикастланишларнинг юқори частотаси асосан ўртача ёши 25,0 ± 5,6 ёши бўлган эркаклар популяцияси билан тавсифланиши исботланган;
бош мия шикастланишлари билан оғриган беморларда диффуз аксонал шикастланишларнинг гистологик текшируви асосида қадоқсимон танадаги оқ модданинг асимметрик дегенерацияси ҳисобига шикастланган соҳаларда глиал-мезенхимал элементлар ва аргирофил толаларга бой бўлган чандиқ тўқималарининг шаклланиши каби характерли морфологик ўзгаришлар аниқланган;
бош мия шикастланишларидан вафот этган шахсларда диффуз аксонал мия шикастланишидан сўнг кечган даврга боғлиқ морфогенетик механизми бўйича 3-7 сутка давомида аксонал шарчаларнинг шаклланиши, 7-14 суткада шикастланган соҳаларда микроглиоз ўчоқлари пайдо бўлиши, 14-30 сутка оралиғида макроглиал ҳужайралар сонининг ошиши, 30 суткадан ортиқ муддатларда эса глиоз чандиқларининг ривожланиш тенденцияси аниқланган;
бош мия шикастланишларида диффуз аксонал бош мия шикастланишини ташхислаш учун эксперт хулосаларининг объективлигини оширишни имконини берадиган суд-тиббий алгоритми ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Диффуз аксонал бош мия шикастланишини суд-тиббий баҳолашни асослаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор оғир бош мия шикастланишларида диффуз аксонал шикастланишларнинг юқори частотаси асосан ўртача ёши 25,0 ± 5,6 ёши бўлган эркаклар популяцияси билан тавсифланиши исботланганлиги Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий маркази илмий кенгаши томонидан 2023 йил 24 июлда 8Н-р18-сон билан тасдикланган «Бош мия травматик шикастланишларида тан жароҳатини оғирлик даражасини суд-тиббий баҳолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Қашқадарё филиали бўйича 24.06.2024 йилдаги 16-Т-сон, Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Самарқанд филиали бўйича 22.06.2024 йилдаги 96/1-сон ҳамда Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Бухоро филиали бўйича 28.06.2024 йилдаги 86/4-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғликни саклаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 15 февралдаги 12/28-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эксперт амалиётига тавсия этилган морфологик усулларни жорий этиш натижасида суд-гистологик тадқиқотлар сифатининг сезиларли даражада ошиши билан ифодаланади. Иқтисодий самарадорлиги: услубий тавсияномада таклиф этилган морфологик усуллардан фойдаланиш орқали экспертиза ўтказиш муддатини 14-16 кундан 8-10 кунгача қисқартириш натижасида ҳар бир ҳолатни экспертизасини ўтказиш учун сарфланадиган ўртача 800000-1000000 сўм бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: бош мия шикастланишлари билан оғриган беморларда диффуз аксонал шикастланишларнинг гистологик текшируви асосида қадоқсимон танадаги оқ модданинг асимметрик дегенерацияси ҳисобига шикастланган соҳаларда глиал-мезенхимал элементлар ва аргирофил толаларга бой бўлган чандиқ тўқималарининг шаклланиши каби характерли морфологик ўзгаришлар аниқланганлиги Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий маркази илмий кенгаши томонидан 2023 йил 24 июлда 8Н-р18-сон билан тасдикланган «Бош мия травматик шикастланишларида тан жарохатини оғирлик даражасини суд-тиббий баҳолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Қашқадарё филиали бўйича 24.06.2024 йилдаги 16-Т-сон, Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Самарқанд филиали бўйича 22.06.2024 йилдаги 96/1-сон ҳамда Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Бухоро филиали бўйича 28.06.2024 йилдаги 86/4-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғликни саклаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 15 февралдаги 12/28-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эксперт амалиётига тавсия этилган морфологик усулларни жорий этиш натижасида суд-гистологик тадқиқотлар сифатининг сезиларли даражада ошиши билан ифодаланади. Иқтисодий самарадорлиги: услубий тавсияномада таклиф этилган морфологик усуллардан фойдаланиш орқали экспертиза ўтказиш муддатини 14-16 кундан 8-10 кунгача қисқартириш натижасида ҳар бир ҳолатни экспертизасини ўтказиш учун сарфланадиган ўртача 800000-1000000 сўм бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: бош мия шикастланишларидан вафот этган шахсларда диффуз аксонал мия шикастланишидан сўнг кечган даврга боғлиқ морфогенетик механизми бўйича 3-7 сутка давомида аксонал шарчаларнинг шаклланиши, 7-14 суткада шикастланган соҳаларда микроглиоз ўчоқлари пайдо бўлиши, 14-30 сутка оралиғида макроглиал ҳужайралар сонининг ошиши, 30 суткадан ортиқ муддатларда эса глиоз чандиқларининг ривожланиш тенденцияси аниқланганлиги Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий маркази илмий кенгаши томонидан 2023 йил 24 июлда 8Н-р18-сон билан тасдикланган «Бош мия травматик шикастланишларида тан жарохатини оғирлик даражасини суд-тиббий баҳолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Қашқадарё филиали бўйича 24.06.2024 йилдаги 16-Т-сон, Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Самарқанд филиали бўйича 22.06.2024 йилдаги 96/1-сон ҳамда Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Бухоро филиали бўйича 28.06.2024 йилдаги 86/4-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғликни саклаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 15 февралдаги 12/28-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эксперт амалиётига тавсия этилган морфологик усулларни жорий этиш натижасида суд-гистологик тадқиқотлар сифатининг сезиларли даражада ошиши билан ифодаланади. Иқтисодий самарадорлиги: услубий тавсияномада таклиф этилган морфологик усуллардан фойдаланиш орқали экспертиза ўтказиш муддатини 14-16 кундан 8-10 кунгача қисқартириш натижасида ҳар бир ҳолатни экспертизасини ўтказиш учун сарфланадиган ўртача 800000-1000000 сўм бюджет маблағлари иқтисод қилинади.
тўртинчи илмий янгилик: бош мия шикастланишларида диффуз аксонал бош мия шикастланишини ташхислаш учун эксперт хулосаларининг объективлигини оширишни имконини берадиган суд-тиббий алгоритми ишлаб чиқилганлиги Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий маркази илмий кенгаши томонидан 2023 йил 24 июлда 8Н-р18-сон билан тасдикланган «Бош мия травматик шикастланишларида тан жарохатини оғирлик даражасини суд-тиббий баҳолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Қашқадарё филиали бўйича 24.06.2024 йилдаги 16-Т-сон, Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Самарқанд филиали бўйича 22.06.2024 йилдаги 96/1-сон ҳамда Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Бухоро филиали бўйича 28.06.2024 йилдаги 86/4-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғликни саклаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 15 февралдаги 12/28-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эксперт амалиётига тавсия этилган морфологик усулларни жорий этиш натижасида суд-гистологик тадқиқотлар сифатининг сезиларли даражада ошиши билан ифодаланади. Иқтисодий самарадорлиги: услубий тавсияномада таклиф этилган морфологик усуллардан фойдаланиш орқали экспертиза ўтказиш муддатини 14-16 кундан 8-10 кунгача қисқартириш натижасида ҳар бир ҳолатни экспертизасини ўтказиш учун сарфланадиган ўртача 800000-1000000 сўм бюджет маблағлари иқтисод қилинади.