Аллаёров Баходир Курамбаевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «СOVID-19 сабаб пневмония билан асоратланган аёлларда ҳомиладорликни олиб бориш тактикасини такомиллаштириш» 14.00.01 – Акушерлик ва гинекология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.3. PhD/Tib4798.
Илмий рахбар: Надирханова Наталья Суратовна тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий амалий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.03.01.
Расмий оппонентлар: Гафурова Феруза Ахроровна, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Абдуллаева Лагия Мирзатуллаевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Урганч давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: вирусли инфекциялар томонидан чақирилган пневмония билан касалланган ҳомиладор аёлларни олиб бориш ва даволаш тактикасини илмий жиҳатдан ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор вирусли пневмония кузатилган ҳомиладор аёлларда фетоплацентар етишмовчиликни прогноз қилиш учун интегратив модел ишлаб чиқилган, ушбу модел анъанавий диагностика усулларига нисбатан асоратларни прогноз қилиш аниқлигини 35% га ошириши аниқланган;
илк бор COVID-19 билан касалланган ҳомиладор аёлларда ўпка тўқимасининг 50% дан ортиқ зарарланиши ФПЕ ривожланишини 45% га ошириши сабабли ўпка тўқимаси зарарланиш ва фетоплацентар етишмовчилик даражаси ўртасида юқори корреляция мавжудлиги аниқланган;
ўртача оғир, оғир ва ўта оғир даражадаги пневмонияни бошдан кечирган ҳомиладор аёлларда антикоагулянт терапияни эрта бошламаслик сабабли гемостаз тизимидаги гиперкоагуляция натижасида муддатидан олдин туғруқ частотасини 30% га ва ҳомила антенатал ўлим хавфи 25% га ортиши аниқланган;
COVID-19 билан боғлиқ пневмония фонида фетоплацентар етишмовчилик асоратлари ҳомиладор аёлларда антикоагулянтларни асосий терапия сифатида эрта қўлланилиши муддатидан олдин туғруқ частотасини 1,4 мартага ва перинатал ўлимни 1,5 мартага камайтириши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
COVID-19 сабаб пневмония билан асоратланган аёлларда ҳомиладорликни олиб бориш тактикасини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор вирусли пневмония кузатилган ҳомиладор аёлларда фетоплацентар етишмовчиликни прогноз қилиш учун интегратив модел ишлаб чиқилган, ушбу модел анъанавий диагностика усулларига нисбатан асоратларни прогноз қилиш аниқлигини 35% га ошириши аниқланганлиги Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Эксперт комиссияси томонидан 2024-йил 17-декабрдаги №15-сон билан тасдиқланган «Внебольничные пневмонии коронавирусной этиологии у беременных: дифференциальная диагностика, особенности течения, акушерская тактика» номли услубий тавсиянома таркибига киритилган. Мазкур натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Тошкент шаҳар филиалининг 2024-йил 27-августдаги 121А-сонли буйруғи ва Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Хоразм вилояти филиалининг 2024-йил 27-августдаги 107И-сонли буйруғи асосида амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 22 сентябрдаги 25-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилган ёндашув ҳомиладор аёлларда фетоплацентар етишмовчиликни эрта аниқлаш имконини кенгайтириб, асоратларнинг олдини олиш, перинатал хавфларни камайтириш ва акушерлик ёрдамининг сифатини оширишга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: ФПЕ ни прогноз қилишга қаратилган интегратив модель ҳамда унинг асосида ишлаб чиқилган илмий-амалий тавсияларни қўллаш ҳисобидан хавф гуруҳидаги ҳомиладор аёлларда фетоплацентар асоратларни эрта аниқлаш ва профилактика қилиш имкони яратилиб, қўшимча қиммат диагностик текширувлар, узайтирилган стационар даволаш ва асоратлар билан боғлиқ харажатларнинг камайиши ҳисобига 850000 сўм миқдорида иқтисод қилинишини таъминладиий самарага эришилишини таъминлади.
иккинчи илмий янгилик: илк бор COVID-19 билан касалланган ҳомиладор аёлларда ўпка тўқимасининг 50% дан ортиқ зарарланиши ФПЕ ривожланишини 45% га ошириши сабабли ўпка тўқимаси зарарланиш ва фетоплацентар етишмовчилик даражаси ўртасида юқори корреляция мавжудлиги аниқланганлиги Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Эксперт комиссиясининг 2024 йил 17 декабрдаги №15-сон қарори билан тасдиқланган «Внебольничные пневмонии коронавирусной этиологии у беременных: дифференциальная диагностика, особенности течения, акушерская тактика» номли услубий тавсиянома таркибига киритилди. Мазкур натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Тошкент шаҳар филиали (2024 йил 27 август, №121А) ҳамда Хоразм вилояти филиали (2024 йил 27 август, №107И) буйруқлари асосида амалиётга жорий этилди (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 22 сентябрдаги №25-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар COVID-19 билан касалланган ҳомиладор аёлларда клиник менежментни оптималлаштириш, хавф гуруҳларини аниқроқ стратификация қилиш ва ортиқча инструментал текширувларни қисқартириш имконини яратди. Иқтисодий самарадорлиги: йўлдошдаги морфологик ўзгаришларнинг хусусиятларини, эрта етилиш белгилари ҳамда етилмаган йўлдош элементларини аниқ тавсифлаш асосида қўшимча диагностик ва даволаш харажатларини камайтиришга эришилиб, ҳар бир бемор ҳисобидан 500000 сўм миқдорида иқтисодий самара таъминланди.
учинчи илмий янгилик: ўртача оғир, оғир ва ўта оғир даражадаги пневмонияни бошдан кечирган ҳомиладор аёлларда антикоагулянт терапияни эрта бошламаслик сабабли гемостаз тизимидаги гиперкоагуляция натижасида муддатидан олдин туғруқ частотасини 30% га ва ҳомила антенатал ўлим хавфи 25% га ортиши аниқланганлиги Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Эксперт комиссиясининг 2024 йил 17 декабрдаги №15-сон қарори билан тасдиқланган «Внебольничные пневмонии коронавирусной этиологии у беременных: дифференциальная диагностика, особенности течения, акушерская тактика» номли услубий тавсиянома таркибига киритилди. Мазкур натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Тошкент шаҳар филиали (2024 йил 27 август, №121А) ҳамда Хоразм вилояти филиали (2024 йил 27 август, №107И) буйруқлари асосида амалиётга жорий этилди (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 22 сентябрдаги №25-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: антикоагулянт терапияни эрта бошлаш заруриятини асослаш орқали ҳомиладор аёлларда оғир перинатал асоратларнинг олдини олиш, антенатал йўқотишлар частотасини камайтириш ва акушерлик ёрдамининг хавфсизлигини ошириш имкони яратилди. Иқтисодий самарадорлиги: оғир асоратлар ва шошилинч акушерлик ҳолатларининг камайиши ҳисобига қўшимча интенсив даволаш, реанимацион ёрдам ва узайтирилган стационар даволаш харажатлари қисқартирилиб, ҳар бир бемор ҳисобидан иқтисодий самара таъминланди.
тўртинчи илмий янгилик: COVID-19 билан боғлиқ пневмония фонида фетоплацентар етишмовчилик асоратлари ҳомиладор аёлларда антикоагулянтларни асосий терапия сифатида эрта қўлланилиши муддатидан олдин туғруқ частотасини 1,4 мартага ва перинатал ўлимни 1,5 мартага камайтириши аниқланганлиги Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Эксперт комиссияси томонидан 2024-йил 17-декабрдаги №15-сон билан тасдиқланган «Внебольничные пневмонии коронавирусной этиологии у беременных: дифференциальная диагностика, особенности течения, акушерская тактика» номли услубий тавсиянома таркибига киритилган. Мазкур натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Тошкент шаҳар филиалининг 2024-йил 27-августдаги 121А-сонли буйруғи ва Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Хоразм вилояти филиалининг 2024-йил 27-августдаги 107И-сонли буйруғи асосида амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 22 сентябрдаги 25-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: аёллар саломатлигида хавфли ҳолатларни эрта башоратлаш орқали COVID-19 пневмонияси туфайли ривожланган ФПЕ билан касалланган ҳомиладор аёллар сонини камайтириш имкони юзага келди. Иқтисодий самарадорлиги: COVID-19 пневмонияси туфайли ривожланган ФПЕ билан касалланган ҳомиладор аёлларни кеч босқичларидаги қиммат даволаш ва диагностика усули жараёнларини камайтириш ҳисобига бир бемор учун 1210000 сўм иқтисод қилиниши таъминланади. Хулоса: Таклиф этилган алгоритмнинг самарадорлиги ҳомиладорлик натижаларини яхшилашда исботланди ҳамда у постковид даврида, шунингдек мавсумий вирусли инфекциялар ва ўтказилган вирусли пневмониялардан кейинги ҳолатларда ҳам амалиётда қўлланилди.