Хатамов Асрор Худойбердиевичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Турли ҳудудларда қоракўл қўйларини самарали урчитишнинг илмий ва селексион асослари”, 06.02.01-Қишлоқ хўжалиги ҳайвонларини урчитиш, кўпайтириш, селекцияси ва генетикаси. Қоракўлчилик (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.3.DSc/Qx324
Илмий маслаҳатчи: Газиев Адхам, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қоракўлчилик ва чўл экологияси илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, PhD.08/2025.27.12.Qx.02.03 (Бир марталик ИК).
Расмий оппонентлар: Базаров Соли Раҳматович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор; Рўзибоев Нураддин Раҳимович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор; Омонов Маматқобул Исмаилович, биология фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат ветеринария медицинаси, чорвачилик ва биотехнологиялар университети Нукус филиали.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади турли урчитиш ҳудудларида қоракўл қўйлари маҳсулдорлигига, селекция самарадорлигига салбий таъсир кўрсатувчи омилларни аниқлаш асосида барча ҳудудларда ишлаб чиқариладиган маҳсулот сифатини бир-бирига тенглаштиришнинг самарали селексион усулларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор қумли чўл шароитида юқори тирик вазнга эга авлодлар олиш, жун толалари тиғиз авлодлар олишни 24,02% га ошириш ва тери сатҳини 69,31 см2 га йириклаштириш мумкинлиги исботланган;
гипсли чўл шароитида узун гулли авлодлар олишни 19,02% га, мустаҳкам гулли авлодлар олишни 25,87% га, жун толаларининг ипаксимонлиги кучли авлодлар олишни 12,38% га, ялтироқлиги кучли ва меъёрли авлодлар олишни 8,32% га ошганлиги аниқланган;
адир шароитида ўрта гул ўлчамли авлодлар олишни 7,09% га, мустаҳкам гулли авлодлар олишни 25,87% га, қимматли гул расмли авлодлар олишни 12,87% га кўпайтириш, жун толалари узун авлодлар олишни 4,32% га камайтириш, ипаксимонлиги ва ялтироқлиги юқори авлодлар олишни 4,98 ва 7,01% га, юпқа терили авлодлар олишни 4,32% га кўпайтириш мумкинлиги исботланган;
турли ҳудудларида белгиларнинг генетик параметрларини (корреляция ва ирсийлик коефициенти, селекция дифференциали) ўрганиш асосида қумли чўлда жун тола тиғизлиги ва тери сатҳи бўйича селекция самраси 24,02 ва 6,93%, гипсли чўлда гул узунлиги, мустаҳкамлиги, жун толаларининг ипаксимонлиги ва ялтироқлиги бўйича селекция самараси 19,02, 25,87, 12,38 ва 8,32%, адирда гулларнинг кенглиги, мустаҳкамлиги, жойлашиш расми, жун-тола узунлиги, ипаксимонлиги, ялтироқлиги ва тери қалинлиги бўйича селекция самраси 7,09, 15,4, 12,87, 4,32, 4,98, 7,01 ва 6,85% ни ташкил этганлиги аниқланган;
қумли ва гипсли чўл ҳамда адир шароитида қоракўл қўйларини урчитишда селексион усулларни қўллаш асосида олинадиган тери маҳсулотининг сифатини оптималлаштириш ёʻллари аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Турли ҳудудларда қоракўл қўйларини самарали урчитишнинг илмий ва селексион усулларини такомиллаштириш ёʻналишида олиб борилган тадқиқотлар асосида:
гипсли чўл шароитида гул узунлиги, мустаҳкамлиги ва жун тола сифати бўйича мақсадли жуфтлаш усули Самарқанд вилояти Нуробод тумани «Сахоба ота қоракўл насл» МЧЖ да жорий этилган (Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025-йил 2-октябрдаги 02/23-686-сон маълумотномаси). Натижада 1 дона қоракўл терисини сотиш баҳоси 26,0 минг сўмга ортиб, рентабеллик даражаси 44,83 фоизни ташкил этган;
қумли чўл шароитида тирик вазн, жун толалари зичлиги ва тери сатҳи бўйича мақсадли жуфтлаш усули Бухоро вилояти Пешку тумани «Жонгелди» МЧЖ да жорий этилган (Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025-йил 2-октябрдаги 02/23-686-сон маълумотномаси). Натижада 1 дона қоракўл терисини сотиш баҳоси 19,0 минг сўмга ортиб, рентабеллик даражаси 34,55 фоизни ташкил этган;
қумли чўл шароитида тирик вазн, жун толалари зичлиги ва тери сатҳи бўйича мақсадли жуфтлаш усули Бухоро вилояти Жондор тумани «Амир Темур» МЧЖ да жорий этилган (Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025-йил 2-октябрдаги 02/23-686-сон маълумотномаси). Натижада 1 дона қоракўл терисини сотиш баҳоси 20,5 минг сўмга ортиб, рентабеллик даражаси 37,27 фоизни ташкил этган;
адир шароитида гул ўлчами, мустаҳкамлиги, расми, жун тола узунлиги, сифати ва тери қалинлиги бўйича мақсадли жуфтлаш усули Навоий вилояти Нурота тумани «Истиқлол қоракўл наслчилик» МЧЖ да жорий этилган (Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025-йил 2-октябрдаги 02/23-686-сон маълумотномаси). Натижада 1 дона қоракўл терисини сотиш баҳоси 38,0 минг сўмга ортиб, рентабеллик даражаси 64,41 фоизни ташкил этган.