Каримов Нурбек Деҳкановичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Соя экин майдонларида учрайдиган бегона ўтларга қарши курашнинг агротехнологик элементларини такомиллаштириш (андижон вилояти шароитида)”, 06.01.01 – Умумий деҳқончилик. Пахтачилик (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.4.PhD/Qx1504
Илмий раҳбар: Жўраев Акмалжон Нормухамадович, қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти, PhD.08/2025.27.12.Qx.03.01.
Расмий оппонентлар: Ибрагимов Одилжон Олимжонович, қишлоқ хоъжалиги фанлари доктори, профессор; Насиров Бахтиёр Салоҳиддинович, қишлоқ хоъжалиги фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Шоличилик илмий-тадқиқот институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Андижон вилоятининг ўтлоқи ботқоқ тупроқлари шароитида асосий экин сифатида соя парваришланаётган майдонларда учрайдиган бегона ўтларга қарши уйғунлашган (тупроққа асосий ишлов бериш усуллари ҳамда гербицидларни қўллаш) ҳолда курашишда соядан юқори ва сифатли ҳосил йетиштиришни таъминлайдиган агротехнология элементларини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
илк бор Андижон вилоятининг ўтлоқи ботқоқ тупроқлари шароитида асосий экин сифатида соя парваришланаётган майдонлардаги бегона ўтларга қарши уйғунлашган (тупроққа асосий ишлов бериш усуллари ҳамда гербицидларни қўллаш) курашнинг ижобий самараси аниқланган;
асосий экин сифатида соя парваришланган майдонлардаги бегона ўтларга қарши уйғунлашган (тупроққа асосий ишлов бериш усуллари ҳамда гербицидларни қўллаш) курашни тупроқнинг агрофизик, сув-физик ҳамда агрокимёвий хоссаларига таъсири аниқланган;
асосий экин сифатида сояни парваришлаш учун йерга турли усулда асосий ишлов бериб, гербицидлар қўлланилганда сояни ўсиши, ривожланиши, ҳосилдорлиги ҳамда дон сифат кўрсаткичларига ижобий таъсири аниқланган;
асосий экин сифатида соя парваришланган майдонлардаги бегона ўтларга қарши асосий ишлов бериш усуллари ҳамда қўлланилган гербицидларни соя йетиштиришдаги иқтисодий самарадорлиги ошиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Андижон вилоятининг ўтлоқи ботқоқ тупроқлари шароитида асосий экин сифатида соя парваришланаётган майдонларидаги бир ва кўп йиллик бегона ўтларга қарши шудгорлаш усуллари ва гербицидларни қўллаш бўйича олиб борилган илмий тадқиқот натижалари асосида:
Соя экинлари орасида учрайдиган бегона ўтларга қарши кураш бўйича  “Соя экин майдонларида учрайдиган бегона ўтларга қарши кураш чоралари” бўйича тавсиянома тасдиқланган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий маркази 2025-йил 27-августдаги 05/04-04-457-сонли маълумотномаси). Ушбу тавсияномадан соя ўсимлигини экиб етиштирадиган барча кластер ва фермер хўжаликларида қўлланма сифатида фойдаланилмоқда.
Андижон вилоятининг ўтлоқи ботқоқ тупроқлари шароитида Андижон туманидаги Дон ва дуккакли экинлар илмий тадқиқот институти тажриба хўжалиги дала майдонларида 9,5 гектар, Бўстон туманидаги “Бўз ипак йўли” фермер хўжалигининг 7,0 гектар, Пахтаобод туманидаги “Фарангиз файз” фермер хўжалигининг 7,5 гектар, “Рустамбек Одинахон” фермер хўжалигининг 8,5 гектар, жами 32,5 гектар асосий соя экин майдонларида учрайдиган бир йиллик ва кўп йиллик бегона ўтларга қарши курашишда, агротехник ва кимёвий кураш тадбирларини уйғунлаштирган ҳолда ишлов бериб, соя ўсимлиги 2-3 барг чиқарганда Пилот голд 10 % к.с. гербицидини 0,6 л/га меъёрда қўллаганда, бегона ўтларга қарши тупроққа икки ярусли плуг билан 28-30 см чуқурликда шудгорлаш жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий маркази 2025-йил 27-августдаги 05/04-04-457-сонли маълумотномаси). Натижада 14,77 дона/м2 гача камайганлиги аниқланиб назорат вариантига нисбатан нисбатан 4,5 с/га қўшимча соя дон ҳосили олинган бўлиб, рентабеллик кўрсаткичи эса 120 % ни ташкил этганлиги қайд этилди.
Бир йиллик ва кўп йиллик бегона ўтларга қарши курашишда, агротехник ва кимёвий кураш тадбирларини уйғунлаштирган ҳолда ишлов бериб, соя ўсимлиги 2-3 барг чиқарганда Пилот голд 10 % к.с. гербицидини 0,6 л/га меъёрда қўллаганда, бегона ўтларга қарши тупроққа икки ярусли плуг билан 28-30 см чуқурликда шудгорлаш Андижон вилояти, Бўстон туманида жойлашган “Бўз ипак йўли” 7,0 гектар майдонда жорий қилинди (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий маркази 2025-йил 27-августдаги 05/04-04-457-сонли маълумотномаси). Натижада бир йиллик ва кўп йиллик бегона ўтларга қарши 15,88 дона/м2 гача камайганлиги аниқланиб назорат вариантига нисбатан 4,4 с/га қўшимча соя дон ҳосили олинган бўлиб, рентабеллик кўрсаткичи эса 120 % ни ташкил этган.