Муминова Дилноза Алишер қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Шифохонадан ташқари зотилжам билан касалланган болаларда буйракларнинг функционал ўзгаришлари ва уларни коррекция қилиш йўллари”, 14.00.09 – Педиатрия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақами: №В2024.2.PhD/Tib4534.
Илмий раҳбар: Алиева Нигора Рустамовна тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети,_DSc.06/2025.27.12.Tib.01.05.
Расмий оппонентлар: Шарипов Алишер Мирхамидович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Шамсиев Фуркат Мухитдинович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларда буйракларнинг функционал ҳолатини аниқлаш ва ўткир буйрак шикастланишини ташхислаш бўйича беморларни олиб бориш тактикасини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларнинг 22,5% да ўткир буйрак шикастланиши қайд этилган ва даволаш схемасига қўшимча N-ацетилцистеин киритилиш билан мазкур асорат ривожланиш хавфини ишончли камайиши аниқланган;
ўткир буйрак шикастланиши ривожланган шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларда касалликнинг клиник оғир кечиши ва ўпка тўқимасининг кенг тарқалган шикастланиш шакллари қайд этилши исботланган;
шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларда N-ацетилцистеин қўллаш орқали даволанишни анъанавий даво билан солиштирилганда малон диальдегид ва нейтрофиллар реактивлиги кўрсаткичлари, антитело ишлаб чиқарувчи лимфоцитлар улуши ҳамда IgM концентрацияси ишончли даражада камайши аниқланган;
шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларда ўткир буйрак шикастланиши ривожланишининг хавф омиллари сифатида зотилжамнинг оғир кечиши, гемоглобин даражаси 106 г/л дан камайиши, цистатин С миқдори 0,88 мг/л дан ошиши, С-реактив оқсилни 27 мг/л дан юқори бўлиши, реактив ва антитело ишлаб чиқарувчи лимфотситлар улуши мос равишда 0,02% ва 1% дан юқори бўлиши, нейтрофиллар реактивлиги 51 ФИ дан ошиши, иммунорегулятор индекс CD4/CD8 нинг 1,255 нисбий бирликдан камайши ҳамда даволаш схемасида N-атсетилсистеиннинг тавсия этилмаслиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларда буйракларнинг функционал ҳолатини ўрганиш ва ва ўткир буйрак шикастланишини ташхислаш бўйича беморларни олиб бориш тактикасини ишлаб чиқиш бўйича илмий тадқиқот натижаларига кўра:
биринчи илмий янгилик: шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларнинг 22,5% да ўткир буйрак шикастланиши қайд этилган ва даволаш схемасига қўшимча N-ацетилцистеин киритилиш билан мазкур асорат ривожланиш хавфини ишончли камайиши аниқланган ва Тошкент вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази 06.05.2025 йилдаги 151-сонли ва Тошкент педиатрия тиббиёт институти клиникаси 05.05.2025 йилдаги 43-сонли буйруқлари билан амалий фаолиятига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: шифохонадан ташқари зотилжам билан касалланган болаларда ЎБШни эрта ташхислаш бўйича шакллантирилган амалий тавсиялар беморларни қабул қилишни оптималлаштиришга, буйракларнинг функционал ҳолати бузилишларини ўз вақтида аниқлашга ва ўтказиладиган терапия самарадорлигини оширишга ёрдам беради (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий техник Кенгашининг 2025 йил 7 октябрдаги № 26/09 сонли хулосаси). Иқтисодий самарадорлиги: ўткир буйрак шикастланишини эрта ташхислаш усулларини қўллаш асоратлар хавфини камайтиради ва болаларнинг шифохонада ётиш муддатини қисқартиради. Хулоса: шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларда буйракларнинг функционал ҳолатини аниқлаш асоратларнинг олдини олишга, терапия самарадорлигини оширишга, шифохонада ётиш муддатини қисқартиришга ёрдам беради.
иккинчи илмий янгилик: ўткир буйрак шикастланиши ривожланган шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларда касалликнинг клиник оғир кечиши ва ўпка тўқимасининг кенг тарқалган шикастланиш шакллари қайд этилши исботланган ва Тошкент вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази 06.05.2025 йилдаги 151-сонли ва Тошкент педиатрия тиббиёт институти клиникаси 05.05.2025 йилдаги 43-сонли буйруқлари билан амалий фаолиятига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар даво самарадорлигини оширишга, асоратларни камайтиришга, касалхонада даволаниш кунларини қисқартиришга ёрдам беради (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий техник Кенгашининг 2025 йил 7 октябрдаги № 26/09 сонли хулосаси). Иқтисодий самарадорлиги: болаларда буйрак дисфункцияси билан бирга кечувчи зотилжамнинг оғирлик даражасини аниқлаш асоратларнинг олдини олиш чораларини кўришга, беморларнинг шифохонада даволаниш кунларини камайтиришга ва иқтисодий самарадорликни оширишга ёрдам беради. Хулоса: шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларда касалликнинг клиник кечиши ва буйракларнинг функционал ҳолатини аниқлаш асоратларнинг олдини олишга, даво самарадорлигини оширишга, тиббий ёрдам нархи ва тиббиёт ходимларининг иш вақтини тежаш беради.
учинчи илмий янгилик: шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларда N-ацетилцистеин қўллаш орқали даволанишни анъанавий даво билан солиштирилганда малон диальдегид ва нейтрофиллар реактивлиги кўрсаткичлари, антитело ишлаб чиқарувчи лимфоцитлар улуши ҳамда IgM концентрацияси ишончли даражада камайши аниқланган ва Тошкент вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази 06.05.2025 йилдаги 151-сонли ва Тошкент педиатрия тиббиёт институти клиникаси 05.05.2025 йилдаги 43-сонли буйруқлари билан амалий фаолиятига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий техник Кенгашининг 2025 йил 7 октябрдаги № 26/09 сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: илмий тадқиқот натижалари шифохонадан ташқари зотилжам билан касалланган болаларда буйрак дисфункциясининг юзага келишида хавф омилларини аниқлаш ва касаллик прогнозини белгилаш, ўз вақтида даволаш-профилактика чора-тадбирларини амалга ошириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: ушбу тадқиқот натижалари асоратларни камайтиришга, беморларнинг шифохонада қолиш кунларини қисқартиришга ёрдам беради ва 10950000 сўмни тежаш имконини беради. Хулоса: шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларда тизимли яллиғланиш ва ЛПО фаоллигини, ҳужайравий ва гуморал иммунитет кўрсаткичларини ЎБШ ривожланиш омиллари сифатида аниқлаш, касаллик прогнозини бахолаш, асоратларни олдини олиш ва ётоқ кунлари сонини камайтириш имконини беради.
тўртинчи илмий янгилик: шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларда ўткир буйрак шикастланиши ривожланишининг хавф омиллари сифатида зотилжамнинг оғир кечиши, гемоглобин даражаси 106 г/л дан камайиши, цистатин С миқдори 0,88 мг/л дан ошиши, С-реактив оқсилни 27 мг/л дан юқори бўлиши, реактив ва антитело ишлаб чиқарувчи лимфотситлар улуши мос равишда 0,02% ва 1% дан юқори бўлиши, нейтрофиллар реактивлиги 51 ФИ дан ошиши, иммунорегулятор индекс CD4/CD8 нинг 1,255 нисбий бирликдан камайши ҳамда даволаш схемасида N-атсетилсистеиннинг тавсия этилмаслиги исботланган ва ва Тошкент вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази 06.05.2025 йилдаги 151-сонли ва Тошкент педиатрия тиббиёт институти клиникаси 05.05.2025 йилдаги 43-сонли буйруқлари билан амалий фаолиятига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий техник Кенгашининг 2025 йил 7 октябрдаги № 26/09 сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ЎБШ ривожланишининг хавф омилларини аниқлаш, шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларда ушбу асоратни башорат қилиш ва эрта ташхислаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: олинган натижаларнинг амалиётга жорий қилиниши ЎБШ билан касалланган беморларнинг даволаниш кунлари сонини камайтириш ва болалар соматик бўлимларида ётоқ кунларини қисқартириш ҳисобига 10950000 сўмни тежаш имконини берган. Хулоса: шифохонадан ташқари зотилжам билан оғриган болаларда ЎБШ ривожланиш предикторларини аниқлаш касаллик прогнозини яхшилаш, даволаш самарадорлигини ошириш, буйрак томонидан асоратлар хавфини камайтириш ва шу билан бирга даволашга кетадиган вақт ва маблағни тежаш имконини беради.
