Тугалов Бобур Қаршибой ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи):
“Тижорат банклари фаолиятидаги кредит ва валюта рискларини бошқариш амалиётини такомиллаштириш”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.4.PhD/Iqt3525
Илмий раҳбар: Додиев Фозил Уткурович, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент Кимё халқаро университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент Халқаро университети, DSc.22/29.12.2023.I.175.01
Расмий оппонентлар: Бердияров Баҳриддин Тавашарович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Шомуродов Равшан Турсунқулович, иқтисодиёт фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат Иқтисодиёт университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади тижорат банклари фаолиятидаги кредит ва валюта рискларини бошқариш амалиётини такомиллаштириш юзасидан илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
мижозларнинг кредитга лаёқатлилигини баҳолашда амалдаги молиявий коеффициентлар тизимига муддатли ликвидлилик ва молиявий маржа каби коеффициентларни киритиш, ҳамда кредит рискига бозор рискларининг таъсирини баҳолаш аниқлигини ошириш асосида «умидсиз» ва «шубҳали» кредитларнинг даражасини пасайтириш асосланган;
таснифланган кредитлар таркибини яхшилашда умумий пул оқими даражаси юқори боʼлган мижозларга (CФт/Л=мин 75%) берилган кредитларнинг брутто кредитлар ҳажмидаги салмоғини ошириш ва кредитлар боʼйича мажбуриятлар ижросини таъминлашнинг молиявий-ташкилий ёрдам усулидан фойдаланишнинг мақсадга мувофиқлиги асослаб берилган;
кредитларнинг даромадлилиги коʼрсаткичлари боʼйича нет-интерест-маржа учун 3–4 фоиз ва кредит портфели боʼйича фоизли даромаднинг минимал қабул қилинган 6–8 фоизлик меʼёрлари каби чегаравий мезонларга эришиш орқали кредитлар боʼйича фоизли даромадлар даражасини ошириш таклиф этилган;
очиқ валюта позицияларини тартибга солиш механизмини такомиллаштириш ҳамда валюта операцияларининг турли инструментларидан комплекс фойдаланиш амалиётини жорий этиш орқали тижорат банкларининг валютавий ликвидлигини ошириш, валюта рискларини камайтириш таклифи асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тадқиқот жараёнида ишлаб чиқилган илмий таклифлар ва амалий тавсиялар асосида:
мижозларнинг кредитга лаёқатлилигини баҳолашда амалдаги молиявий коеффициентлар тизимига муддатли ликвидлилик ва молиявий маржа каби коеффициентларни киритиш, ҳамда кредит рискига бозор рискларининг таъсирини баҳолаш аниқлигини ошириш асосида «умидсиз» ва «шубҳали» кредитларнинг даражасини пасайтириш таклифи АТ “Туронбанк” амалиётига жорий этилган (АТ “Туронбанк”нинг 2024 йил 24 мартдаги 31/04-142-сонли маълумотномаси). Натижада, АТ “Туронбанк”да «умидсиз» ва «шубҳали» кредитларнинг таснифланган кредитлар ҳажмидаги салмоғи 2024 йилда 2023 йилга нисбатан 0,2 фоизли пунктга пасайган;
таснифланган кредитлар таркибини яхшилашда умумий пул оқими даражаси юқори боʼлган мижозларга (CФт/Л=мин 75%) берилган кредитларнинг брутто кредитлар ҳажмидаги салмоғини ошириш ва кредитлар боʼйича мажбуриятлар ижросини таъминлашнинг молиявий-ташкилий ёрдам усулидан фойдаланиш таклифи АТ “Туронбанк” амалиётига жорий этилган (АТ “Туронбанк”нинг 2024 йил 24 мартдаги 31/04-142-сонли маълумотномаси). Натижада АТ “Туронбанк”да “шубҳали” кредитлар боʼйича захира ажратмалари суммаси 2024 йилда 2023 йилга нисбатан 23,8 фоизга камайган;
кредитларнинг даромадлилиги коʼрсаткичлари боʼйича нет-интерест-маржа учун 3–4 фоиз ва кредит портфели боʼйича фоизли даромаднинг минимал қабул қилинган 6–8 фоизлик меʼёрлари каби чегаравий мезонларга эришиш орқали кредитлар боʼйича фоизли даромадлар даражасини ошириш таклифи АТ “Туронбанк” амалиётига жорий этилган (АТ “Туронбанк”нинг 2024 йил 24 мартдаги 31/04-142-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида АТ “Туронбанк”да кредитлардан олинадиган фоизли даромадларнинг ялпи даромад ҳажмидаги улуши 2024 йилда 2023 йилга нисбатан 1,6 фоизли пунктга ошган;
очиқ валюта позицияларини тартибга солиш механизмини такомиллаштириш ҳамда валюта операцияларининг турли инструментларидан комплекс фойдаланиш амалиётини жорий этиш орқали тижорат банкларининг валютавий ликвидлигини ошириш, валюта рискларини камайтириш таклифи АТ “Туронбанк” амалиётига жорий этилган (АТ “Туронбанк”нинг 2024 йил 24 мартдаги 31/04-142-сонли маълумотномаси). Натижада, АТ “Туронбанк”да “Ностро” вакиллик ҳисобрақамидаги валюта маблағларининг кассали активлар ҳажмидаги улуши 2024 йилда 2023 йилга нисбатан 0,4 фоизга пунктга ошган.