Юлдашев Толиб Акрамовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Қорин бўшлиғи шошилинч патологияси бўлган болаларда илеостоманинг тактик ва техник жихатларини такомиллаштириш», 14.00.35 – «Болалар хирургияси» (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: ¹B2025.2.PhD/Tib6117.
Илмий раҳбар: Акилов Хабибулла Атауллаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тиббиёт ходимларини касбий малакасини ривожлантириш маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.01.
Расмий оппонентлар: Эргашев Бахтиёр Бердалиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Мирзакаримов Бахромжон Халимжонович, тиббиёт фанлар доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: жарроҳликдан кейинги эрта ва кечки асоратларнинг олдини олиш ва бартараф этиш бўйича комплекс реабилитация дастурини такомиллаштириш орқали илеостома қўйилган болаларни даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илеостома қўйилган болаларда асоратларни олдини олиш ва даволашга комплекс ёндашувга асосланган, ичакнинг нормал микробиотини эртароқ тиклаш, даволашнинг радикал реконструктив-тиклаш босқичини ўтказиш вақтини қисқартириш имконини берувчи комплекс хирургик реабилитация дастури ишлаб чиқилган;
экспериментал моделлаштирилган илеостома соҳасида паст интенсивликда лазерли нурлантиришни қўллаш микроциркуляцияни ва пролифератив жараёнларни фаоллаштириш ҳисобига тўлиқ эпителизация муддатларининг қисқариши, шиллиқ қават қалинлигининг ошиши, фиброз майдонининг 2 баравардан кўпроққа камайиши ва ҳужайра инфильтрацияси интенсивлигининг 2,3 баравар пасайиши билан тавсифланувчи тўқималарнинг регенерация жараёнларини сезиларли даражада тезлаштириши исботланган;
илеостома чиқарилган тери соҳасига фаоллаштирилган нейтрал аналит ҳамда ФарГАЛС эритмалари билан комплекс маҳаллий ишлов бериш ва паст интенсивликда лазерли нурлантириш яллиғланиш ва мацерация хавфини сезиларли даражада камайтириши, перистомал соҳада патоген флоранинг тўпланишини олдини олган ҳолда репаратив жараёнларни жадаллаштириши аниқланган;
ишлаб чиқилган комплекс реабилитация дастури илеостома асоратларининг частотаси ва оғирлигини сезиларли даражада камайтириши, хирургик аралашувларга бўлган эҳтиёжни қисқартириши ҳамда беморларнинг физиологик ва ижтимоий мослашув даражасини яхшилаши клиник жиҳатдан асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Илеостома қўйилган болаларнинг жарроҳлик реабилитациясини оптималлаштириш ва ҳаёт сифатини яхшилаш бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: илеостома қўйилган болаларда асоратларни олдини олиш ва даволашга комплекс ёндашувга асосланган, ичакнинг нормал микробиотини эртароқ тиклаш, даволашнинг радикал реконструктив-тиклаш босқичини ўтказиш вақтини қисқартириш имконини берувчи ишлаб чиқилган комплекс хирургик реабилитация дастури Тиббиёт ходимларини касбий малакасини ривожлантириш маркази кенгаши томонидан 2025 йил 30 сентябрда 54-сон баённома билан тасдиқланган “Илеостомали болаларни хирургик реабилитациясига комплекс ёндашув” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2025 йил 30 сентябрдаги 243/1-сон ва Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Жиззах филиалининг 2025 йил 30 сентябрдаги 125/1-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 4 ноябрдаги 28/28-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: дастурнинг жорий этилиши болаларда жарроҳликдан кейинги асоратлар частотасини сезиларли даражада камайтирди. Беморларнинг 80 фоизидан ортиғида реабилитация даври енгил кечган, бу ота-оналарнинг хавотирини камайтирган ва реабилитация жараёнидаги психологик стресс даражасини пасайтирган. Дастур фойдаланилган бўлимларда реабилитация ходимларининг иш юкламаси 20–25% га қисқарган, бу эса тиббий хизмат кўрсатиш самарадорлигини оширган. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: реабилитация дастури жорий этилгандан сўнг беморларнинг шифохонада ётиш муддати таққослаш гуруҳидаги 16 кундан асосий гуруҳда 9 кунгача қисқарди. Ҳар бир бемор учун 7 ётоқ-кун тежалди. Бир ётоқ-кун қиймати 192000 сўм бўлган ҳолда, ҳар бир бемор учун 1344000 сўм, ўртача бир йилда 100 нафар бемор учун 19200000 сўм тежамкорликка эришилди. Қўшимча равишда, дори воситалари сарфи 30%, лаборатор текширувлар сони 25% га камайди. Хулоса: реабилитация дастури болаларнинг ҳаёт сифатини яхшилади, шифокорлар иш юкламасини камайтирди ва соғлиқни сақлаш тизимида ресурслардан самарали фойдаланишни таъминлади. Бу ечим болалар хирургияси соҳасида комплекс ёндашувнинг стандарти сифатида тавсия этилиши мумкин.
иккинчи илмий янгилик: экспериментал моделлаштирилган илеостома соҳасида паст интенсивликда лазерли нурлантиришни қўллаш микроциркуляцияни ва пролифератив жараёнларни фаоллаштириш ҳисобига тўлиқ эпителизация муддатларининг қисқариши, шиллиқ қават қалинлигининг ошиши, фиброз майдонининг 2 баравардан кўпроққа камайиши ва ҳужайра инфильтрацияси интенсивлигининг 2,3 баравар пасайиши билан тавсифланувчи тўқималарнинг регенерация жараёнларини сезиларли даражада тезлаштириши исботланганлиги Тиббиёт ходимларини касбий малакасини ривожлантириш маркази кенгаши томонидан 2025 йил 30 сентябрда 54-сон баённома билан тасдиқланган “Илеостомали болаларни хирургик реабилитациясига комплекс ёндашув” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2025 йил 30 сентябрдаги 243/1-сон ва Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Жиззах филиалининг 2025 йил 30 сентябрдаги 125/1-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 4 ноябрдаги 28/28-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: ПИЛН усули қўлланган беморларда яра битиш вақти 14–16 кундан 9–10 кунгача қисқарган. Бу болаларда оғриқ даражасини икки баравар камайтирди, реабилитация жараёнида фаол ҳаракатланиш имкониятини оширди ва психоэмоционал ҳолатни яхшилади. Тиббий ходимлар учун яра парваришига кетадиган вақт 40% га камайди, бу эса умумий меҳнат унумдорлигини оширди. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: яра битиш тезлашиши натижасида ҳар бир беморнинг шифохонада ётиш муддати 7 кунга қисқарди. Ҳар бир бемор учун тежамкорлик 1344000 сўмни ташкил этди, 100 беморда умумий тежамкорлик 19200000 сўмга етди. Қўшимча равишда, стерил бинт, антисептик ва антибиотик сарфи 25% га камайди. Хулоса: ПИЛН технологияси жарроҳлик жараёнидаги тери битишини тезлаштириб, беморлар ва шифокорлар учун қулай шароит яратди. Бу технологияни жорий этиш натижасида соғлиқни сақлаш тизимида моддий ва инсон ресурслари тежалиши таъминланди.
учинчи илмий янгилик: илеостома чиқарилган тери соҳасига фаоллаштирилган нейтрал аналит ҳамда ФарГАЛС эритмалари билан комплекс маҳаллий ишлов бериш ва паст интенсивликда лазерли нурлантириш яллиғланиш ва мацерация хавфини сезиларли даражада камайтириши, перистомал соҳада патоген флоранинг тўпланишини олдини олган ҳолда репаратив жараёнларни жадаллаштириши аниқланганлиги Тиббиёт ходимларини касбий малакасини ривожлантириш маркази кенгаши томонидан 2025 йил 30 сентябрда 54-сон баённома билан тасдиқланган “Илеостомали болаларни хирургик реабилитациясига комплекс ёндашув” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2025 йил 30 сентябрдаги 243/1-сон ва Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Жиззах филиалининг 2025 йил 30 сентябрдаги 125/1-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 4 ноябрдаги 28/28-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: ушбу комплекс ёндашув натижасида инфекция ҳолатлари 28% дан 9% гача пасайди, беморларда оғриқ синдроми деярли йўқолди. Беморлар ҳаёт сифатини яхшилади, ота-оналарда ишонч ошди, соғлом болаларнинг жамиятга мослашуви тезлашди. Бу, ўз навбатида, оилаларнинг иқтисодий ва руҳий юкламасини камайтирди. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: яллиғланиш ҳолатларининг камайиши шифохонада ётиш давомийлигини 7 кунга қисқартирди. Ҳар бир бемор учун 1344000 сўм, йилига ўртача 100 бемор учун 19200000 сўм тежамкорлик таъминланди. Антибиотик ва яра парвариши учун сарфланган дори воситалари 30% га камайди. Хулоса: маҳаллий ишлов беришнинг комплекс усули яллиғланиш асоратларини олдини олиб, асосий таъсирлар қуйидагилардан иборат: стома соҳасини юмшоқ тозалаш; инфекция хавфини камайтириш; тўқималар тикланишини яхшилаш; яллиғланишни камайтириш; стома атрофидаги шиш ва қизаришни камайтириш; тўқималар қайта тикланишини рағбатлантириш; грануляцион тўқима ҳосил бўлишини яхшилаш; қон айланишини яхшилаш ҳисобига моддий харажатларни ярмидан ортиқ қисқартирди. Бу усулни миллий клиник протоколларга киритиш тавсия этилади.
тўртинчи илмий янгилик: ишлаб чиқилган комплекс реабилитация дастури илеостома асоратларининг частотаси ва оғирлигини сезиларли даражада камайтириши, хирургик аралашувларга бўлган эҳтиёжни қисқартириши ҳамда беморларнинг физиологик ва ижтимоий мослашув даражасини яхшилаши клиник жиҳатдан асосланганлиги Тиббиёт ходимларини касбий малакасини ривожлантириш маркази кенгаши томонидан 2025 йил 30 сентябрда 54-сон баённома билан тасдиқланган “Илеостомали болаларни хирургик реабилитациясига комплекс ёндашув” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2025 йил 30 сентябрдаги 243/1-сон ва Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Жиззах филиалининг 2025 йил 30 сентябрдаги 125/1-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 4 ноябрдаги 28/28-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: дастур жорий этилгандан сўнг жарроҳлик аралашувлар сони икки баравар камайди, қайта госпитализация 15% дан 5% гача тушди. Бу беморлар ва уларнинг оилалари учун молиявий ва руҳий енгиллик яратди. Шу билан бирга, шифокорлар ва ҳамширалар иш юкламаси 20% га камайиб, меҳнат самарадорлиги ошди. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: Операциядан кейинги шифохонада бўлиш даврининг давомийлигини таҳлил қилиш шуни кўрсатдики, комплекс реабилитация дастурини жорий этиш беморларнинг шифохонада қолиш муддатини сезиларли даражада қисқартиришга ёрдам берди. Асосий гуруҳдаги барча болалар учун ўртача кўрсаткич 11,5±0,35 кунни ташкил этди, бу эса таққослаш гуруҳидаги 13,2±0,5 кундан анча камлиги аниқланди. Ётиш муддатининг ўртача 4 кунга қисқариши натижасида ҳар бир бемор учун 768000 сўм, 100 бемор учун 76800000 сўм тежамкорлик таъминланди. Қайта госпитализациянинг камайиши дори сарфининг 20% га камайиш ва қўшимча тежамкорликни берди. Хулоса: болаларда комплекс реабилитация дастурини жорий этиш маҳаллий стома ва тизимли асоратларнинг олдини олиш ёки бартараф этишга қаратилган айрим тактик ва техник ёндашувларни такомиллаштириш имконини беради. Комплекс реабилитация дастури соғлиқни сақлаш тизимида интеграцияланган ёндашувни таъминлаб, асоратлар сони ва харажатларни сезиларли даражада камайтирди ва тиббий хизмат сифатини оширди.